Hollandse meesters in fotografie maken toonaangevende boeken

Nederlandse fotografen lopen, samen Zwitserse collega's, voorop bij het vernieuwen van hun vak. Daardoor worden ze minder makkelijk begrepen en halen ze de grote commerciële beurzen niet.

Paris Photo lijkt een gewone kunstbeurs. In het Grand Palais zijn galeries uit de hele wereld verzameld, lange rijen bij de ingang, handelaren, sponsoren, VIP-lounges en champagne. Er is een overvloed aan beelden - van gloednieuw tot klassiek, zwart-wit en kleur - die ingelijst aan bordkartonnen schotten hangen. Bezoekers fotograferen de foto's met hun telefoon - dat mag. Om aan te geven dat een werk verkocht is, hangt soms een rood stickertje naast de lijsten, soms ook meer dan één. Foto's kunnen nu eenmaal vaker worden afgedrukt. Maar hoe lager de oplage, hoe hoger de prijs.

Opvallend: van de 117 galerieën komen er op deze 15de editie van Paris Photo maar drie uit Nederland. Flatland en Paul Andriesse vertegenwoordigen vooral gearriveerde fotografen: Erwin Olaf, Rineke Dijkstra, Rob Hornstra, Ruud van Empel en Charlotte Dumas. Kahmann Gallery is voor het eerst aanwezig en verkoopt Nederlandse klassiekers: Sanne Sannes en Gerard Fieret. Een enkele Nederlandse fotograaf is via een buitenlandse galerie aanwezig: Viviane Sassen bij Stevenson (Kaapstad), Bertien van Manen bij In Camera en Thomas Manneke bij Bertrand Grimont, beide uit Parijs.

Tegelijkertijd vindt in een schoolgebouw in Montmartre de tweede editie van Paris Offprint plaats. Offprint lijkt een gewone boekenbeurs. Er zijn tafels met stapels boeken. Daarachter zitten de uitgevers en makers, aan de muren achter hen hangen posters en aankondigingen van speciale acties en signeersessies.

Maar er is een groot verschil: in de meeste boeken staan foto's, nauwelijks tekst. Het zijn vaak bijzondere, gelimiteerde uitgaves van jonge fotografen, met speciale papiersoorten, druktechnieken, vormgeving, en vaak verrassend goedkoop. Bezoekers - veel kunstenaars, verzamelaars, uitgevers - nemen hun tijd en laten zich informeren over de makers. Bij Offprint komen dit jaar 10 van de 80 deelnemende uitgevers uit Nederland.

Het is een opvallend verschil, die Nederlandse bijdrage. Yannick Bouillis (Frans, woont in Amsterdam, fotoboekhandelaar en initiatiefnemer van Offprint) verklaart: "Nederlandse fotografie is, samen met de Zwitserse, veel verder dan bijvoorbeeld de Franse. Maar daardoor wordt zij minder snel begrepen in de conservatievere context van Paris Photo. Moderne fotografie heeft altijd een onderwerp - dat is vaak voor iedereen herkenbaar. Maar de manier waarop dat onderwerp behandeld wordt, daarin lopen Nederlandse fotografen voorop. Dat komt doordat Nederland een klein land is, waar je flexibel kunt, of zelfs móet zijn om op te vallen. Daarnaast heeft Nederland een erg rijke grafische traditie. Die combinatie zorgt ervoor dat Nederlandse jonge fotografen nu veel en goede boeken maken, maar niet overal meteen worden begrepen."

De Amsterdamse uitgever en galeriehouder Willem van Zoetendaal stond elf jaar op Paris Photo, maar staat nu voor het tweede jaar bij Offprint. "Bij Paris Photo is alles gericht op omzet, de deelnamekosten zijn hoog. Dat zie je terug in de Nederlandse galeries die nog meedoen: die zijn commercieel en conservatief. Bij Offprint kom jevoorde nieuwe inhoud."

Zo heeft ook het Nederlandse platform Fw: een stand bij Offprint. Het is een onafhankelijke organisatie van fotografen die projecten, publicaties, tentoonstellingen en bijeenkomsten organiseert en daarnaast boeken uitgeeft. Dieuwertje Komen: "Een fotoboek dwingt een bepaalde keuze af. de kunt een verhaal vertellen door de beelden in een bepaalde volgorde te zetten. Daarnaast bereik je een groter publiek dan alléén galeriebezoekers."

Neem het boek A fallen horizon van Heidi de Gier. Ze volgde een jaar lang de mensen die hun huis in de Biesbosch moesten verlaten omdat het land werd teruggegeven aan de natuur. Het boek wordt gekocht door fotografieliefhebbers, maar ook door mensen uit de omgeving, die het als een aandenken kopen."

Het fotoboek wordt soms zelf een zeldzaam kunstwerk. Jeffrey Ladd, fotograaf en fotoboekverzamelaar uit New York, geeft 'boeken over boeken' uit. Nieuwe boeken waarin klassieke, zeldzaam geworden fotoboeken integraal worden afgedrukt, inclusief de soms vergeelde witte pagina's van het origineel, en met een tekst over de geschiedenis van het boek.

Ladd: "Een fotoboek is zo essentieel voor de ervaring van fotografie, het is immers het eerste contact van de fotograaf met de wereld. Een serie beelden heeft vaak meer betekenis dan een los beeld, de fotograaf vertelt een verhaal. Daarin zijn ook de lege pagina's van belang."

Ladd verzorgde al een herdruk van Koen Wessings Chili September 1973. Ed van der Elsken's Sweet life komt volgend jaar uit. "Nederland heeft een belangrijke traditie in het fotoboek - Van der Elsken maakte zijn boeken vanaf het begin met een vormgever. Die traditie wordt nu voortgezet."

Paris Photo heeft dit jaar ook aandacht voor fotoboeken. Zeldzame klassiekers staan achter glas, nieuwe mainstream boeken worden in hoge stapels aangeboden. Eén Nederlandse fotograaf is hierdoor goed vertegenwoordigd. Op een meterslange schoolbordwand maakten Duitse studenten een presentatie van Een liefdesgeschiedenis in St Germain des Prés, het boek uit 1953 van Ed van der Elsken. Maar bladeren kan niet meer: de pagina's van het boek zijn naast elkaar aan de bordkartonnen wand geplakt, een herdruk is bij de Duitse boekhandelaar Schaden te koop. Zolang de voorraad strekt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden