Hollandse angstcultuur regeert Vogelaars val

(\N)

Waarom moest Ella Vogelaar opstappen? Eerder dan haar vermeende softe lijn of mediapresentatie lijken haar visie en daadkracht oorzaak voor haar val. Vogelaar raakte de (softe) zenuw die sinds Fortuyn blootligt in de PvdA én de Nederlandse samenleving.

Fortuyns geest trekt een van oudsher sociale partij als de PvdA naar de hardere lijn en hoewel de taal van Bos stoer klinkt, wortelt die in angst. Dat men Vogelaars lijn ’soft’ noemt is bijna grappig, want terwijl de partijtop bangig naar rechts kijkt waar Wilders en Verdonk oude PvdA-stemmen trekken en naar links naar de SP, toonde Vogelaar meer lef dan de partijtop én haar voorgangster op integratie bij elkaar. Wouter Bos handelt uit angst voor stemverlies, zoals ook Verdonk vooral meeloper was met de massa die Fortuyn in beweging had gebracht. Verdonk vaardigde vooral voor haar eigen beeldvorming daadkrachtig wetten uit, die uiteindelijk juridisch onhoudbaar bleken. De roep van Bos om een hardere lijn lijkt van hetzelfde laken een pak. Intussen was het Vogelaar die daadwerkelijk de bruggen tot integratie sloeg.

Vogelaar liet zich noch door haar ego noch door een angstige massa leiden. Met weinig rugdekking van haar partij begon zij het verschil te maken dat Nederland op integratie nodig heeft. Ze trachtte niet snel te scoren –jarenlange afbraak van vertrouwen en sociale samenhang is niet in enkele maanden op te bouwen– maar een stevig fundament te realiseren voor de prachtwijken. Die ligt er nu.

Wijkbewoners durfden weer adem te halen, merkten onder elkaar een duidelijk gevoel van ontspanning en in de wijken ontstond een (nieuw) elan om er de schouders onder te zetten. Deed dus de zapcultuur Vogelaar de das om, omdat ze niet snel genoeg concrete prachtwijken opleverde? Nee, onder alle gehakketak regeert nog steeds de geest van Pim en de angst van machtsverlies bij dominante groepen.

De PvdA liet Vogelaar onder meer vallen omdat ze niet opgewassen was tegen de schofferingen door Geen Stijl of Heleen van Royen en Jort Kelder. ’Den Haag’ zweeg over die schofferingen. Op het Binnenhof zwol het gefluister aan over Vogelaars vermeende tekort. Daar was Den Haag zo mee bezig, dat het niet zag dat Vogelaar op een veel fundamentelere plek haar ruggengraat toont: zij durfde in te gaan tegen een door angst geregeerd gedachtegoed. Zij durfde stelling te nemen tegen de angst bij de partijtop om stemmenverlies (aan links én rechts), tegen de angst aan budgetverlies bij sociale woningbouwverenigingen, tegen degenen die bang zijn het eigen ego niet genoeg in beeld te krijgen en tegen de angst van burgers die denken dat diversiteit en verandering alleen maar ellende brengt.

Terwijl het Obama lukte om in Amerika de angstcultuur te doorbreken, slaat de PvdA in Nederland een modderfiguur. Sociale opbouw vereist dat angst onder ogen wordt gezien, dat waarden en normen uitgedragen worden en dat voortdurend bruggen worden geslagen. Sociale opbouw lukt niet door een uit angst geboren harde lijn uit te venten.

Vogelaar durfde positie te kiezen voor het perspectief van mensen die niet met luide stem het eigen ik naar voren (kunnen) schuiven. Zij durfde te stellen dat weer een databank alleen de illusie voedt van beheersbaarheid. Zag de PvdA die kracht in Vogelaar niet? Of was de partijtop te bang voor haar uitgesproken visie?

Geschreven door Alice Dallinga en P. van Abshoven, netwerk praktijkantropologen Utrecht.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden