'Hollands model' moet Duitse banen redden

BERLIJN - Om de paar minuten valt de naam van het buurlandje aan de westgrens. Geen spreker op het vakbondscongres, of hij verwijst met jaloezie in zijn stem naar het 'Hollandse model'. Die Hollanders zijn er toch maar mooi in geslaagd de werkloosheid naar beneden te krijgen. Waarom lukt dat in Duitsland niet?

CO WELGRAVEN

Hubertus Schmoldt, voorzitter van de vakbond IG Chemie, plaatst even een kritische voetnoot. Het Hollandse model is niet zomaar over te planten naar Duitsland. Bij de buren gelden andere arbeidsverhoudingen, er is een ander politiek klimaat. En in Nederland is het ook niet allemaal botertje tot de boom, waarschuwt hij. Wat te denken van de verborgen werkloosheid in de WAO?

Maar op één essentieel onderdeel is Schmoldt heel jaloers: “De Nederlanders geloven in de consensus tussen werkgevers, werknemers en regering. Ze hebben hetzelfde doel voor ogen: bestrijding van de werkloosheid.” Zuchtend: “Ik wou dat wij zover waren.”

In Duitsland is de consensus ver te zoeken. De regering-Kohl slaagt er steeds maar niet in werkgevers en werknemers aan de onderhandelingstafel te krijgen, en heeft ook nauwelijks plannen waardoor zo'n overleg zinvol zou zijn. Een poging om een 'verbond voor arbeid' tot stand te brengen, strandde begin vorig jaar jammerlijk.

Sindsdien putten werkgevers, werknemers, bewindslieden en oppositie zich uit in verwijten over en weer. Ze naderen elkaar geen meter. Intussen blijft de werkloosheid torenhoog.

Die patstelling moet doorbroken worden, aldus de vakcentrale DGB. In een onooglijk gebouw in een vervallen deel van Oost-Berlijn heeft ze een tweedaags congres georganiseerd, waarvoor iedereen is uitgenodigd die op sociaal gebied in Duitsland iets voorstelt.

En tot grote verrassing van DGB heeft vrijwel iedereen gehoor gegeven aan de invitatie. Voor het eerst in ruim een jaar zitten ministers, oppositieleiders, werkgeversvoorlieden en vertegenwoordigers van de vakbonden bij elkaar om over dat allesoverheersende probleem in Duitsland te praten: de werkloosheid.

Het symposium begint slecht. Iedereen berijdt z'n stokpaardje. Werkgeversvoorzitter Dieter Hundt houdt een hartstochtelijk pleidooi voor verlaging van het minimumloon: “Alleen zó kunnen we arbeidsplaatsen scheppen.” SPD-fractievoorzitter Rudolf Scharping haalt fel uit naar de regering-Kohl, in zijn ogen verantwoordelijk voor de massawerkloosheid. Minister Norbert Blüm van sociale zaken schuift de bal keurig terug: de oppositie blokkeert in de Bondsraad (de Duitse Eerste Kamer) elk voorstel om de loonkosten te drukken en meer banen te scheppen.

Met het verstrijken van de dag verbetert het klimaat. Werkgevers, werknemers en politici blijken het in de vele discussierondes toch verrassend vaak eens te zijn: de lonen moéten omlaag, het aantal overuren (in Duitsland exorbitant hoog) moét naar beneden, en er moet meer ruimte komen voor deeltijdwerk. Hubertus Schmoldt van de vakbond IG Chemie: “We moeten de weerzin tegen korter werken wegnemen. Iemand die nu z'n baas vertelt dat-ie minder wil gaan werken, wordt scheef aangekeken: 'aan jou heb ik dus niet veel meer'. Dat vergroot het enthousiasme niet.”

En steeds weer duikt het voorbeeld van Nederland op. Ex-voorzitter Klaus Hünsch van het Europees Parlement, een SPD'er: “De Nederlanders hebben de werkloosheid van boven de 10 procent naar zo'n 7 procent weten terug te brengen. Gelijktijdig hebben ze kans gezien de staatsschuld en het overheidstekort te verlagen, zodat ze voldoen aan de criteria voor de Economische en monetaire Unie. Dat is indrukwekkend, maar dus niet onmogelijk.”

Niet alleen voor de deelnemers van het symposium biedt Nederland het wenkend perspectief. Elk zichzelf respecterend dagblad en weekblad heeft de afgelopen weken een verslaggever naar ons land gestuurd om ter plaatse poolshoogte te nemen. Hoe hebben die dekselse Hollanders het voor elkaar gekregen?

Op het tweede Duitse net vertelde CNV-voorzitter Anton Westerlaken dinsdag met een bedrukt gezicht (alsof hij slecht nieuws had) over het succes van het Hollandse model: “Alle partijen hebben zich de afgelopen jaren flexibel opgesteld. Er is ruimte gekomen voor deeltijdwerk. We hebben onze looneisen gematigd. Door samenwerking van overheid, werkgevers en werknemers zijn we eruit gekomen. Als iedereen aan z'n eigen positie was blijven vasthouden, was het nooit gelukt.” Woorden die de Duitse sociale partners zich ter harte kunnen nemen.

Het symposium in Berlijn komt op een uitgelezen moment. Deze week zijn de werkloosheidscijfers over de maand maart bekendgemaakt. Op het eerste oog zien ze er gunstig uit: het aantal werklozen is vorige maand gedaald met een kleine tweehonderdduizend. Bijna 4,5 miljoen Duitsers zitten zonder baan.

Maar de daling is geheel en al toe te schrijven aan seizoensinvloeden. Door het milde weer in maart konden veel mensen in bijvoorbeeld de bouw aan de slag. Afgezet tegen maart 1996 zijn er echter meer dan 300 000 werklozen bijgekomen. Nog nooit zijn deze voorjaarsmaand zoveel Duitsers zonder werk geweest.

Er moet dus wat gebeuren. Voorzitter Klaus Zwickel van de vakbond IG Metall heeft het symposium uitgekozen om een voor Duitse begrippen opvallend voorstel te lanceren. In zijn branche zou vanaf 1999 (als de huidige CAO afloopt) een 32-urige werkweek moeten komen, verdeeld over vier dagen. Ook andere sectoren zouden voor arbeidstijdverkorting moeten kiezen, 35 uur bijvoorbeeld, het aantal dat in de metaal nu al geldt.

Maar Zwickel heeft zijn woorden nog niet uitgesproken, of de metaalwerkgevers maken de kachel aan met zijn plan. In verhouding tot andere industrielanden wordt in de Duitse metaal al kort gewerkt. We kunnen niet verder uit de pas lopen, want dan prijzen we ons helemaal uit de markt.

Bovendien zit in het voorstel van Zwickel een addertje onder het gras. Hij zegt weliswaar dat de metaalarbeiders voor het korter werken loon moeten inleveren, maar niet voor de volle honderd procent. De werkgevers moeten er niet aan denken.

Een troost voor Zwickel is dat in het verleden voorstellen van zijn bond voor arbeidstijd-verkorting in eerste instantie altijd resoluut van tafel zijn geveegd. Op termijn (dat kon soms jaren duren) kwam het er toch van.

Volgens de organisator van het symposium, DGB-voorzitter Dieter Schulte, zijn er de afgelopen twee dagen voldoende 'creatieve voorstellen' gedaan om de werkloosheid in Duitsland krachtig te bestrijden. Het doel blijft het aantal werklozen in het jaar 2000 met de helft terug te brengen. Deskundigen twijfelen hardop of dat haalbaar is. Tot 2000 zijn er minder dan duizend dagen te gaan. Om 2,25 miljoen Duitsers aan het werk te krijgen, moeten er per dag dus maar liefst 2 250 banen bij komen.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden