OpinieGeschiedenis

Hollandocentrisme ligt op de loer bij het Nationaal Historisch Museum

Het zou onterecht zijn wanneer een eventueel nationaal museum het beeld zou uitstralen van alle Nederlanders die al eeuwen met elkaar zijn verbonden, schrijft historicus Pieter van der Plank.

Nederland is een veelstromenland dat met de verschillende bevolkingsgroepen niet één, maar verschillende parallelle geschiedenissen kent, die pas in de moderne tijd tot één nationaal geschiedenisconcept zijn herleid. In de door Nelleke Noordervliet (Opinie, 22 februari) samengevatte jarenlange discussie over een Nationaal Historisch Museum blijft dit op de achtergrond, waardoor het concept ‘gezamenlijke nationale identiteit’ een enkele dominante ontwikkelingslijn lijkt te volgen.

De historisch grote pluriformiteit is nu vergeten, waar ze in het verleden heftig tot uiting kwam. Zoals in Limburg en Brabant. Tot het midden van de negentiende eeuw was de bevolking er alleen object van de nationale identiteit, en nauwelijks deelnemer. Alle katholieken samen – bijna de helft van de Nederlandse bevolking – hadden een eeuw lang hun eigen parallelle samenleving.

Ook de sociale onderlaag vond haar plaats in de nationale geschiedenis door een emancipatieproces dat buiten het nationale kader om begon in de internationale socialistische broederschap. Men zou verwachten in het Nationaal Nederlands Museum te kunnen zien hoe deze regionale verhaallijnen elkaar vaak en heftig tegenspraken, voordat ze elkaar tolereerden en begonnen aan te vullen.

Het historisch proces is belangrijker dan het eindresultaat van een eenheidsmythe

Nieuwe generaties moeten in dat museum kunnen ervaren dat hun als vanzelfsprekend beleefde Nederlandse gezamenlijkheid niet herkend zou worden door hun eigen voorvaderen. Moderne immigranten zullen zich in dat museum thuis kunnen voelen, als zij hun anders zijn herkennen in die pluriformiteit. Daarbij kunnen ze hoop putten uit de onderlinge strijd die gevoerd werd voor de eenheid.

Dit historisch proces is belangrijker dan het eindresultaat van een eenheidsmythe: de gezamenlijke strijd tegen een absoluut gezag dat menings- en geloofsvrijheid onderdrukte, een strijd voor persoonlijke rechtsgelijkheid boven groepsprivileges en absolute autoriteit.

In werkelijkheid werd die strijd niet gevoerd door eensgezinde Nederlanders tegenover een bedreigende buitenwereld. Het was ook een onderlinge strijd. Bewoners van Nederland hebben zichzelf daarin uiteindelijk overwonnen, maar het scheelde vaak weinig of Nederland was in crisistijden opgeofferd door verraad: een zogenoemd heulen met vijanden, partijen die door veel toenmalige ‘Nederlanders’ als beschermers van hun regionale en religieuze belangen werden binnengehaald.

Een ‘hollandocentrisch’ museum bevestigt Nederlanders in een geloof in nationale lotsbestemming

Een museum voor de nationale geschiedenis wil de eenheid vieren, maar kan niet voorbijgaan aan de schurende pluriformiteit die eraan voorafging en die een eeuwenlange strijd kostte waarin eenheid nooit een algemeen aanvaard grondbeginsel was, maar ten langen leste als compromis werd geconstrueerd om erger te voorkomen.

De musea in Nederland zijn als regel verbonden met steden, provincies en regio’s die zich hebben ontwikkeld in eigen dynastieke, culturele, sociale, economische en politieke netwerken. Musea die hun collecties vormgeven op basis van eigenheid in verkeersgeografie, bodemgesteldheid, regionale cultuur en bevolkingskarakteristiek. Voor een Nationaal Museum moeten die collecties de achtergronden en startpunten leveren voor de verhaallijnen die in het eenheidsconcept van de nationale geschiedenis samenkwamen.

Het inrichten van een nieuw onvermijdelijk ‘hollandocentrisch’ museum waarin de historische blik vanuit het eindpunt vertrekt om een finalistisch verloop van de geschiedenis te presenteren, zal alleen ‘nationale Nederlanders’ bevestigen in een geloof in nationale lotsbestemming. Geschiedenis hoort te laten zien dat op de weg naar het heden ‘alle mogelijkheden nog in de schoot der tijden lagen’, zoals Johan Huizinga in 1912 schreef.

Lees ook:

Voor velen begint de geschiedenis bij gisteren

Columniste Nelleke Noordervliet vindt vooral het geschiedenisonderwijs belangrijk voor besef van de historische wortels van Nederland.

Een nationaal historisch museum gaat de polarisatie niet oplossen

Ook Trouw-redacteur Seije Slager ziet de geschiedenis niet vooral herleven in een gebouw. Een verslag van een bezoek aan een vergelijkbaar museum in Hongarije.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden