HOLLANDERS - THEO LOEVENDIE

Nu Nederland voorzitter is van de Europese Unie, komt in een serie interviews de vraag aan de orde wat het Nederlandschap nog bij mensen losmaakt. Vandaag Theo Loevendie: componist, Nederlander, en sinds kort niet meer anti-Duits.

Tegelijk heeft dat ook het gevaar dat Nederlanders hun eigenheid snel uit het oog verliezen. “De taal bij voorbeeld, daar ben ik gevoelig voor. Ik ben geen purist, maar ik heb er een hekel aan als mensen klakkeloos allerlei Amerikaanse woorden gebruiken. Als het even kan, zoek ik naar een mooi woord in mijn eigen taal.”

Theo Loevendie (66), componist, is zelf een mooi voorbeeld van die Nederlandse openheid. In 1958 trouwde hij met een Turkse, hij heeft twee half-Turkse dochters. Naast Turks leerde hij Spaans en Russisch. “Ik ben geobsedeerd door talen. Mijn opera Esmee, waarvoor Jan Blokker het scenario schreef, is oorspronkelijk in drie talen: Nederlands, Duits en Engels. Dat kan in Nederland. In Duitsland niet, daar is de opera onlangs geheel in het Duits opgevoerd. Het voordeel is wel dat iedereen dan ook de tekst verstaat.”

Hij noemt zichzelf een 'exotist'. Had van jongsaf een hang naar wat ver weg is. “Ik ben in de dertiger jaren opgegroeid in de Amsterdamse Kinkerbuurt. Wij waren arm, ons gezin was de meeste tijd zonder vader. Door mijn muzikale neigingen ontdekte ik dat er iets anders was. Mijn leraar nam me mee naar orgelconcerten. Dat was iets van een andere sociale klasse. Ik verzette me er niet tegen, maar nam het in me op. Op die manier leerde ik over muurtjes te kijken.”

Loevendie maakt geen onderscheid tussen zijn persoonlijk leven en zijn werk. Wie Loevendie zegt, praat over zijn muziek, en andersom. In beide klinken sterke invloeden door uit Turkije en uit de jazz. Hoe Nederlands is Loevendie nog?

“Dat merk je pas als je met het vreemde in aanraking komt. Door de moeite die mijn schoonfamilie ermee had dat ik geen moslim was, merkte ik dat ik uit een christelijke cultuur kom. Met andere feesten en gebruiken. Ik was veel geremder dan zij in het uiten van emoties. Als iemand overleden is bij voorbeeld. Die directheid zijn wij niet gewend.”

Dat ook zijn muziek sterk Nederlandse trekken vertoont, ontdekte hij door een Cubaanse leerling. “Ze wilde bij mij compositie studeren vanwege de 'Hollandse school' uit de 14de en 15de eeuw. Toen voelde ik me echt een Nederlander, ook muzikaal. Veel aandacht voor de structuur. Dat kan ook kaal worden. Ik heb de on-Nederlandse neiging om elegante versiersels toe te voegen, maar in de strenge structuur is mijn muziek heel Nederlands.”

In de Nederlandse muziek, die niet gebukt gaat onder de dwingende klassieke traditie zoals in Duitsland en Frankrijk, zijn intussen ongeveer alle stromingen ter wereld vertegenwoordigd. “En nergens in Europa zijn de scheidsmuren tussen al die stijlen zo sterk doorbroken als bij ons. Het onderscheid tussen klassieke en geïmproviseerde muziek bestaat in Nederland nauwelijks meer.”

Dit resultaat kan ook weer typisch Nederlands worden genoemd. “Wij denken niet zo hiërarchisch. In Duitsland wel, dat merkte ik bij de voorbereidingen voor de Duitse opvoering van mijn opera. Het werkt als een geoliede machine, van boven naar beneden. Maar ik houd toch meer van de losse, Nederlandse manier.”

De opera Esmee is gebaseerd op het verhaal van de Friese Esmee van Eeghen, die deelnam aan het verzet en tegelijk een relatie had met een Duitse militair. Of ze daarmee verraad pleegde, blijft in de opera in het midden. “Ik heb de oorlog bewust meegemaakt. De opera was voor mij een overwinning op mijn anti-Duitse gevoelens. Niet alle Duitsers zijn boeven. In veel Duitse recensies stond het woord verzoening. Misschien is dat ook een kant van Europese eenheid. We hoeven niet meer bang te zijn dat landen als Duitsland of Frankrijk bij ons binnenvallen. Hoewel, zeker weten doe je dat natuurlijk nooit.”

De laatste tijd klinkt weer vaker de zorg dat de Nederlandse identiteit verloren dreigt te gaan door te veel openheid. Is Europa een bedreiging voor de Nederlandse cultuur? “Voor de Nederlandse volksmuziek in ieder geval niet, want die bestaat niet”, grinnikt Loevendie. “Nee, ik ben optimistisch, Ik geloof niet dat onze cultuur bedreigd wordt, of verandert in een eenheidsworst. In de consumptiesfeer is dat gevaar er wel, de invloed van McDonald's, zeg maar. Maar in de kunst ontstaan juist interessante mengvormen. Jazz is zo'n mengvorm. En de Nederlandse muziek is in feite al lang hartstikke Europees.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden