Hollanders in Brooklyn, New York

Vaak verbeeld en geromantiseerd: Hudsons aankomst. Deze is 19e eeuws. (Trouw) Beeld
Vaak verbeeld en geromantiseerd: Hudsons aankomst. Deze is 19e eeuws. (Trouw)

Wie in New York iets van het Nederlandse verleden wil zien, moet naar Brooklyn. Al ligt het verscholen tussen de McDonald’s en een autobandenhandel of gevangen achter een vervallen hek.

Frank Kools

Speciaal voor het Henry-Hudsonjaar is in het zuiden van het eiland Manhattan een wandelroute uitgezet. Daar verrees in de zeventiende eeuw de Nederlandse stad Nieuw-Amsterdam, de voorloper van New York City. Maar van dat Nederlandse koloniale verleden krijgen wandelaars, die de tien stops op het ’Nieuw-Amsterdam Spoor’ afwerken, amper iets te zien.

Ze moeten het doen met een bronzen gedenkplaat in een modern pand op Pearl Street. Die meldt dat daar ooit een oude ’Dutch Reformed Church’ stond. Verderop in die straat laten gele stenen in de bestrating zien waar de ’Stadt Herberg’ stevige pullen bier schonk. Dat is het wel. New York telt geen enkel gebouw meer uit de periode dat Peter Stuyvesant Nieuw-Amsterdam bestuurde.

Dat wil zeggen op Manhattan. De Newyorkse wijk Brooklyn heeft één overblijfsel uit de wereld van Stuyvesant: een eenvoudige Hollandse boerderij uit 1652 met buitenmuren van grijze planken en een dak van houten spanen. Ooit lag ze bij een gehucht dat Nieuw-Amersfoort heette, nu bij een drukke kruising in de immigrantenbuurt East Flatbush. Op acht aren eigen grond, omgeven door een autobandenzaak, een autowasserij en een McDonald’s.

Het boerenhuisje is New Yorks oudste monument en een van zijn meest charmante. Toch ontbreekt het in veel toeristengidsen. Die richten zich alleen op Manhattan of het deel van Brooklyn dat aan de voet van de gelijknamige brug ligt. Het Wyckoff-huis ligt tien kilometer Brooklyn in. Je moet een metrorit van een half uur vanaf Zuid-Manhattan maken én een aanvullende korte busrit of een wandeling van dik een kwartier om er te komen.

Niet iedereen heeft er dat voor over, beseft directeur Byron Saunders. „Maar wie speciaal voor het Hudson-jaar en de daaraan verbonden geschiedenis naar New York komt, kan niet om ons heen. Ons huis laat zien hoe gewone mensen uit de groep van eerste immigranten uit Nederland leefden en werkten.”

Saunders toont de keuken van het huis. De open haard beslaat een wand. De ruimte, met een oppervlakte van enkele vierkante meters en een laag balkenplafond, is volgens archeologen het oorspronkelijke huisje. Het werd circa 1652 gebouwd door Pieter Claeszoon Wyckoff en zijn vrouw Grietje van Ness. „Zij kregen elf kinderen, die allemaal volwassen zijn geworden. In die eerste jaren leefden er dertien mensen in deze kleine ruimte.”

De Wyckoffs waren boeren, die Nieuw-Amsterdam van graan voorzagen. Hoewel hun huis nu midden in een miljoenenstad ligt, heeft het genoeg eigen grond, die beplant is met vlas, granen en uien om het beeld van het boerenleven op te roepen. „Het waren eenvoudige mensen, die zonder enige luxe leefden”, weet Saunders. Rond 1740 en in 1814 bouwden de nazaten van Pieter en Grietje slaapkamers en een zondagse kamer aan. Die vertrekken zijn gereconstrueerd.

Toen de Engelsen in 1664 Nieuw-Amsterdam veroverden, vertrokken de Wyckoffs niet. Ze bleven, zoals de meeste van hun Nederlandse buren in Brooklyn. Ook al werden ze nu onderdanen van de Britse kroon, ze spraken Nederlands, vierden ’Pinkster’ en ’Paas’, kerkten bij de Dutch Reformed Kerk en bakten ’olykoecken’. Tot ver in de negentiende eeuw, toen zij al Amerikaanse staatsburgers waren, hielden in Brooklyn boeren vast aan hun Dutchness en spraken thuis (wat) Nederlands.

Om die reden kun je in Brooklyn aardig wat ’Nederlandse’ monumenten ontdekken. Het stadsdeel telt drie Nederlands Hervormde Kerken, die in de zeventiende eeuw gesticht zijn en nog op hun oorspronkelijke plek staan, al stammen de gebouwen uit de negentiende eeuw. In de buurt New Utrecht ligt een prachtig, verwaarloosd oud kerkhof, dat op afspraak te bezoeken is.

Verder staan er in Brooklyn, verspreid over het stadsdeel, nog twaalf jongere Nederlandse boerenhuizen. Ze hebben niet allemaal de monumentenstatus en zijn zelden toegankelijk voor het publiek. Sommige worden niet goed onderhouden. Monumentenzorg is geen prioriteit voor New York. In 2003 werd nog zonder enig protest een achttiende eeuws Nederlands boerenhuis gesloopt. In 1950 had Brooklyn nog zeventig van zulke boerderijen.

Wie in een bezoek iets van die oude kerken en boerenhuizen uit de tijd van na Nieuw-Amsterdam wil zien, neemt de metro naar de halte Church Avenue. Die brengt je bij de Dutch Reformed Kerk van Flatbush. De eerste kerk op die plek werd in 1654 gebouwd op last van Stuyvesant. De huidige stenen kerk – dienst elke zondag om elf uur – werd tussen 1793 en 1798 gebouwd.

Om de kerk heen ligt de vrij toegankelijke begraafplaats, die dringend een opknapbeurt nodig heeft. Zonder moeite vind je er stenen met oud-Nederlands opschrift. Zoals die uit 1810: ’Hier is begraaven het lighaam van Adriaentie Hubbard, Huys Vrouw van de overleden Adriaen Voorhees. Overleden [..] in het 80 jaar van haar Levens’.

Aan de overzijde van de straat, half verscholen achter een neogothische gevel, ligt het oude schooltje dat in 1786 door boeren van Nederlandse afkomst is gesticht. Het houten gebouw verkeert in zeer slechte staat en is niet vrij toegankelijk. Door een hek heen krijg je een aardig beeld van het pand en van het standbeeld van Erasmus dat ervoor staat.

Met historische documenten is het beter gesteld. Neem de ’Schaghen-brief’ uit 1626, wel de geboorteakte van New York genoemd. Daarin meldde Peter Schaghen aan Nederland dat de West-Indische Compagnie het eiland Manhattan ’van de wilde’ (de Indianen) had gekocht ’voor de waerd van 60 guld’. Het ligt normaal in het Algemeen Rijksarchief in Den Haag. Voor het hoogtepunt van de Newyorkse festiviteiten van het Hudson-jaar vliegt het naar Amerika. Het is in het New-Amsterdam Paviljoen in Battery Park te zien als dat op 9 september zijn deuren opent.

Daarna gaat de Schaghen-brief naar het South Street Seaport Museum in de Newyorkse haven, waar een speciale tentoonstelling is met documenten en kaarten uit de Nederlandse koloniale geschiedenis van New York. Al het daar getoonde materiaal wordt uitgeleend door Nederlandse archieven.

Ook talrijke andere musea in de Amerikaanse stad doen mee aan de Hudson-herdenking. Het Museum van de Stad New York, dat aan Central Park ligt, ruimt zijn benedenverdieping in voor een historische expositie, die het zeventiende eeuwse Amsterdam en Nieuw-Amsterdam vergelijkt. Het toont ook moderne Nederlandse fotografie en reconstrueert in een aparte zaal hoe Manhattan er voor 1626 uitzag.

Vanaf 10 september leent het Amsterdamse Rijksmuseum ’Het Melkmeisje’ van Jan Vermeer uit aan het Metropolitan Museum. Daar is ook voor het eerst een authentiek koloniaal Hollands boerenhuis te zien in de Amerikaanse vleugel.

In het Museum of Modern Art (MoMa) loopt tot begin november een tentoonstelling over conceptuele kunst in Amsterdam in de jaren ’60 en ’70. Dat toont werk van moderne Nederlandse meesters als Jan Dibbets en Ger van Elk. Maar ook van beroemde internationale kunstenaars zoals Gilbert & George en Sol LeWitt, voor wie Amsterdam enige tijd een uitvalsbasis was.

Hoe een hedendaagse Amerikaanse en Nederlandse kunstenaar vilt gebruiken, is te zien in het Nationale Design Museum Cooper-Hewitt. Het Museum of Art & Design toont werken van vijftig keramiekontwerpers van deze tijd, onder wie Hella Jongerius.

Het huisje van Pieter Wijckoff stamt uit de tijd van Stuyvesant. (FOTO AP) Beeld
Het huisje van Pieter Wijckoff stamt uit de tijd van Stuyvesant. (FOTO AP)
Op 5 juni dit jaar voer een replica van De Halve Maen, het schip van Henry Hudson al eens over de rivier die zijn naam draagt. (FOTO AP) Beeld
Op 5 juni dit jaar voer een replica van De Halve Maen, het schip van Henry Hudson al eens over de rivier die zijn naam draagt. (FOTO AP)
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden