Hollander opent aanval op plasticberg

De plastic afvalberg bij de recycling fabriek Cyclus Elmina. (Trouw)

Zoals in veel ontwikkelingslanden zorgt plastic in het West-Afrikaanse Ghana voor grote milieuproblemen. Het Nederlands-Ghanese bedrijf Cyclus Elmina Plastic Recycling loopt er voorop in het aanpakken van de plasticplaag.

Met de energie van een bulterriër onderhoudt Wim Hardeman (47) vanuit zijn hotel in de Ghanese hoofdstad Accra contact met Azië. „Alfred! Heeft dat schip nou al aangemeerd in Shanghai? Nee, ik moet echt bevestiging hebben, anders krijg ik kosten voor mijn kiezen!” In Azië bevinden zich de afnemers van het product waarin de Nederlander zijn ziel en zaligheid heeft gelegd: gerecycled plastic. Nabij de Ghanese kustplaats Elmina runt Hardeman een fabriek die per uur vijfhonderd kilogram plastic verwerkt tot snippers die gretig aftrek vinden in de Aziatische vezelindustrie waar ze worden verwerkt in spijkerbroeken, tapijten en voetbaltenues. Daarmee bewijst Hardeman niet alleen de Ghanese economie een goede dienst, maar vooral ook het milieu.

Boodschappentassen, frisdrankflessen en waterzakjes, het lijken onschuldige gebruiksvoorwerpen. De werkelijkheid is anders. Van China tot Congo en van Uruguay tot Oeganda, overal is plastic uitgegroeid tot een nijpend milieuprobleem. Het kunststof wordt wereldwijd in ontzagwekkende hoeveelheden geproduceerd: jaarlijks alleen al vijfhonderd miljard tot een biljoen plastic zakjes. Het grote probleem met al dat plastic, dat gemaakt wordt van olie, is dat het tot duizend jaar duurt voordat de natuur het heeft afgebroken.

Verbranden of opslaan zijn daardoor de enige twee veelgebruikte manieren om van plastic af te komen. Beide methoden leiden in arme landen tot gezondheidsrisico’s. „Dit is een van Mali’s grootste vuilnishopen”, toont Wim Hardeman een foto op zijn laptop. „Afval, inclusief plastic, wordt er in de open lucht verbrand.” Daarbij komen giftige gassen vrij. „Wat er na verbranding overblijft, wordt bovendien verkocht als compost. Lekker, op je kropje sla!”

Bij gebrek aan prullenbakken en ophaaldiensten eindigt veel plastic niet eens op vuilstortplaatsen. Een wandeling door downtown Accra onthult woonwijken waar de open riolen verstopt zijn geraakt met plastic troep. Er zijn stinkende poelen stilstaand water ontstaan, ideale broedplaatsen voor ongedierte.

Plastic is niet alleen gevaarlijk voor mensen, het doodt ook dieren die het per abuis opeten. Hardeman: „In de Sahara lijdt dertig tot veertig procent van het vee aan plasticvergiftiging.” In zee speelt hetzelfde probleem. Eind jaren negentig werd in de Stille Oceaan een gebied ontdekt zo groot als het Iberisch Schiereiland, waar zeestromen grote hoeveelheden plastic bijeen hebben gedreven. Dieren als zeeschildpadden en albatrossen stikken bij bosjes in dat plastic.

De ernst van de plasticplaag dringt langzaam tot de wereld door. Bangladesh was in 2002 het eerste land dat plastic zakken verbood, nadat ontdekt was dat ze de drainagesystemen van het overstromingsgevoelige land blokkeerden. Sindsdien zijn plastic zakken verboden in zo’n veertig landen, deelstaten en steden.

Ook in Ghana groeit mondjesmaat besef. „We verdrinken in plastic”, zegt vicepresident John Mahama in een documentaire. „Ons milieu is totaal vervuild! En niet alleen in steden. Zelfs in de kleinste dorpen is plastic overal. Dat kan zo niet doorgaan. Misschien moeten we plastic maar gewoon helemaal verbieden.” Met zaken als Ghana’s recent gestarte olieproductie hoog op de politieke agenda lijkt een verbod voorlopig echter nog ver weg. Van een recyclingsindustrie is ook nog nauwelijks sprake. Op het gebied van hergebruik is Wim Hardeman in Ghana een pionier.

Cyclus Elmina Plastic Recycling is een joint venture tussen het in afvalbeheer gespecialiseerde bedrijf Cyclus NV uit Gouda en een Ghanees constructiebedrijf. „De gemeente Gouda heeft een stedenband met Elmina”, legt Hardeman uit. „Vanuit Cyclus NV kwam in 2007 de vraag of ik wilde helpen bij het opzetten van een fabriek in Ghana.”

Hardeman had immers ruime ervaring in plasticrecycling én in Afrika. Hardeman, werktuigbouwkundige van opleiding, woonde jarenlang als ontwikkelingswerker in Kameroen. Hij werd er gegrepen door het plasticprobleem. „Op een avond zat ik een pilsje te drinken met een vriend. We keken uit over een vlakte. Zover we konden kijken hingen er plastic zakjes aan planten. ’Waarom doet niemand hier iets aan?’, verzuchtte ik. ’Waarom doe je het zelf niet?’, kaatste mijn vriend. Ik zat met mijn mond vol tanden.”

Terug in Nederland begon Hardeman te experimenteren. Grijnzend: „Ik had ontdekt dat je in onze frituurpan uitstekend plastic kon smelten.” Uit Hardemans geknutsel rolde zijn eerste recyclingsmachine. „Je verwarmt er plastic in tot een pasta die je in mallen kunt drukken.” Het apparaat – en andere machines die Hardeman later bouwde – doneerde hij aan een school in Kameroen. „Daar gaf ik nog steeds regelmatig trainingen over plasticrecycling aan jongeren.”

Daarvoor heeft Hardeman inmiddels geen tijd meer. Sinds hij enkele jaren geleden de aankoop, demontage, verscheping en opbouw begeleidde van Cyclus Elmina’s machinerie is Hardeman in Ghana als technisch directeur uitgegroeid tot de spil van het bedrijf. Dat kreeg ruggensteun van het Nederlandse ministerie van economische zaken, via een subsidie die de helft van de startinvesteringen dekt tot een maximum van 750.000 euro. Hardeman: „De fabriek is anderhalf jaar geleden gaan draaien. Binnenkort moeten we volledig operationeel zijn.”

Cyclus Elmina’s fabrieksterrein ligt in een heuvelachtig niemandsland. Achter de toegangspoort doemt een indrukwekkende plasticberg op, die in een boog uit het zicht verdwijnt achter de fabriek. „Onze voorraad”, glimlacht Maarten Berends, een consultant die bij Cyclus Elmina het lokale management helpt bij het voeren van de administratie. Het contrast met de gifgroene vegetatie buiten de fabrieksmuren kan bijna niet groter.

Achter het inzamelen van plastic zit een heel systeem, legt Berends uit. „Langs de hele Ghanese kust werken zo’n zestig agenten die plastic voor ons inzamelen. Op vuilnishopen bijvoorbeeld, maar ook bij hotels, restaurants en scholen. Met onze vrachtwagens rijden wij regelmatig langs bij de inzamelpunten.” Van de prijzen die Cyclus Elmina betaalt voor plastic, ongeveer 13 eurocent per kilogram, kunnen de plasticinzamelaars goed leven. „De meesten van hen kunnen amper lezen en schrijven, maar verdienen meer dan een gemiddelde Ghanese ambtenaar. Sommigen hebben al een auto aangeschaft, één is bezig met de bouw van een huis.”

Op het fabrieksterrein wordt binnengebracht plastic gestort op een lange lopende band in de open lucht. „Hier scheiden we de verschillende soorten plastic”, verklaart de bedrijfsleider Kenneth Agbeko, terwijl hij langs een twintigtal medewerkers loopt dat met vliegensvlugge handen de band bemant. Plastic is immers een verzamelnaam voor een reeks verwante kunststoffen. Cyclus Elmina – slogan: don’t waste waste – verwerkt er drie: frisdrankflessen van polyetheentereftalaat (PET), ’harde plastics’ als jerrycans en bekers van hogedichtheidspolyetheen (HDPE) en plastic zakken van ’gewoon’ polyetheen (PE).

Eenmaal gescheiden verdwijnt het plastic in de fabriekshal zelf. Daar wordt het ontstoft, gewassen en in zwoegende en stampende machines versnipperd tot stukjes van een centimeter of wat groot. De snippers worden in jutezakken gestort, gekeurd en in containers geladen. Op naar Azië. Vaak kijken groepen bezoekende scholieren of studenten toe. „Ik vind het belangrijk om jonge mensen bewust te maken van de problematiek rond plastic”, zegt Wim Hardeman gepassioneerd. „Kennis verspreiden is cruciaal.”

Het straatbeeld in de Ghanese hoofdstad Accra: plastic zo ver als het oog reikt. (Trouw)
Op de fabriek van Cyclus Elmina in Accra scheiden een twintigtal medewerkers drie soorten plastic: PET (frisdrankflessen), HDPE (jerrycans) en PE (plastic zakjes). (FOTO'S NILS ELZENGA)
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden