Holland herontdekt zijn brede, trage rivieren

Nu Nederland de rivieren de ruimte geeft, herleeft het riviertoerisme.

Mijn ogen zaten vastgeplakt aan de Waal, m'n eerste maand als krantejournalist; nooit eerder had ik zo'n imponerend uitzicht op een rivier. Het nu gesloopte pand van De Gelderlander aan de Waalhaven in Nijmegen zag eruit als een mammoettanker op het droge. Met de kiel in een brede Waalbocht. Door de panoramische, bijna aquariumachtige redactieramen kon je kilometers de rivier afturen. Duwbak na duwbak gleed voorbij.

Aan de overkant, schuin onder de spoorbrug, zag je Lent, een tuinbouwdorpje van de gemeente Elst. Inmiddels ondergaat Lent een grote make- over. De ene na de andere internationale filmploeg doet verslag van dit nieuwe Nederlandse waterwonder. Lent wordt namelijk deels een eiland.

Nederland leeft met de rug naar de rivier, hoor ik vaak. Werd ik daarom zo overrompeld door dat uitzicht op de Waal? Hoeveel rivieren had ik als vinexmens nou in vol ornaat gezien? Waar dichter Marsman in 1936 'denkend aan Holland' direct de rivieren noemde, hebben de stedenbouwers zich blijkbaar massaal afgewend van de rivier. We leven de andere kant op. Zelfs Hanzesteden met hun imposante stadsfronten plaveiden hun kades met verkeershoofdwegen.

In autoluw Nijmegen bleef de rivier wel de trekpleister. Nergens anders zie je dan ook de positieve gevolgen van het nationale waterveiligheidsproject Ruimte voor de Rivier zo duidelijk. Maar er zijn 34 plaatsen in Nederland waar Rijkswaterstaat met regionale overheden de rivier meer ruimte wil geven. Dat project moet in 2016 klaar zijn. Het moet overstromingen voorkomen, maar levert tegelijkertijd veel moois op voor de toerist. De herontdekking van de Nederlandse rivieren is in volle gang. Gelderse en Duitse rederijen hebben een pendelbootnetwerk met vaartijddienstregeling geopend, ook naar Nijmegen.

Bij het café Waalzicht in Veur-Lent, pal tegenover de oude binnenstad, ervaar je de impact van dit rivierproject. Uitbater Hans Roeven schenkt in. Hij heeft nog geen eilandgevoel, bekent hij. Na 2016 klotst het water rondom. Hij begroet steeds meer nieuwsgierige eilandkijkers. Er is een strandje om de hoek.

Wageningen is een stadje waar je vroeger de rivier pas opmerkte als je vanaf de Wageningse Berg in de verte keek. De rivier bleef anders verscholen achter de Grebbedijk en de brede uiterwaarden.

Op de plattegrond van Wageningen kun je zien dat het rivierenstelsel steeds veranderde. Door een kronkeling in de Neder-Rijn belandde een stukje Wageningen in de Betuwe. Tot een eeuw geleden voeren er veel toeristenboten tussen deze stad en Arnhem. Nu zijn ze terug. Eindelijk.

Ik fietste naar Wageningen, stapt met de fiets aan boord en voer naar huis. Links de stuwwal, rechts de Betuwe. De pootjebadende koeien deden me denken aan Hollandse meesters.

In de Doorwerthse uiterwaarden meert de pendelboot aan bij het kasteel. Je ziet hier weinig van het project. Voor een betere afvoer bij hoog water verdwijnen er zomerkades - je moet het maar net weten. Bij Arnhem zie je meer. Zo is bij de splitsing van de Neder-Rijn en IJssel, de Hondsbroeksche Pleij, een nieuwe hoogwatergeul met enorme inlaten aangelegd, om het water tussen de twee rivieren optimaal te verdelen.

Maar Lent is wel het pareltje aan de Nederlandse waterbouwkroon. Rijkswaterstaat en de gemeente Nijmegen vertellen onvermoeibaar aan buitenlandse delegaties met politici en journalisten over dit stadseilandproject als oplossing voor een flessenhals in de Waal. Vaak komen dergelijke groepen na overstromingen in eigen regio, zoals dit jaar Groot-Brittannië en de Balkan. Ze leggen graag vast hoe de Nederlanders te werk gaan. Het verhaal van Room for the River reist de wereld rond.

Maar in Nederland zijn de bijna-overstromingen in de jaren negentig een vervagende herinnering. De volkskennis over de Nederlandse rivieren is vaak matig. Dan hoor je in Arnhem: wat is die Rijn toch smal. Het is ook wel verwarrend. De Rijn stroomt duizend kilometer als Rhein van de Alpen naar onze grens om vervolgens uit te waaieren in allerlei rivierennamen. Wie heeft ooit verzonnen dat de Waal ineens Merwede heet, waarvan er vervolgens twee zijn?

De pendelboten, waaraan Europa meebetaalde, moeten ons weer in contact brengen met de rivier.

Buitenlandse tv-kijkers en krantenlezers weten al dat we terpen bouwen en dijken verleggen. Denkend aan Holland zien zij onze ingenieurswerken in oneindig laagland. Nu wij nog.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden