holland festival

AMSTERDAM - Op een hooghangend, ruim bemeten projectiescherm de close-up van een acteur, op de ruimte daarvoor een dirigent met zijn orkest, die de beelden van ondersteunende muziek voorziet. Op het eerste gezicht leek het toneelbeeld bij Robert Heppeners eerste opera 'Een ziel van hout' wel een illustratie uit een boek over de filmindustrie in de jaren dertig.

Maar schijn bedriegt: niet de vurige lippen van een starlet, maar de schichtige ogen van een verdrukte, van een kansloze vormden de focus van het beeld in deze Holland Festival-productie. Die ging woensdagavond in première in het Westergasfabriek-complex.

Met zijn keuze om van een surrealistisch oorlogsverhaal een opera te maken, heeft componist Robert Heppener het zich niet gemakkelijk gemaakt. De novelle 'Eine Seele aus Holz' van de Oostenrijkse auteur Jakov Lind bevat een navrante, bijtende ondertoon, die zich nauwelijks in directe dialogen laat vatten. Nadat hij van zijn verbazing bekomen was - “willen mensen zulke verhalen dan nog horen?” - liet Lind zich slechts met moeite overhalen zijn tekst door Heppener te laten 'opereren'. De in Engeland levende auteur was gisteren niet bij de première aanwezig, naar het heet 'door ziekte verhinderd'.

Toch is aan alles in de opera-versie van 'Een ziel van hout' te merken dat Heppener het potsierlijk-bizarre onderwerp met respect, passie en kunde behandelde. Eerbied voor de tekst spreekt uit het libretto dat Heppener zelf samenstelde. Omdat een opera in zijn idee nu eenmaal een opera is, ontkwam hij hierbij echter niet aan 'apocriefe' invoegingen als een liefdesscène en een klaagzang.

Koorpassages

Gedrevenheid blijkt alleen al uit de tien jaren die hij aan dit werk besteedde. Ambachtelijkheid tenslotte spreekt volop uit de partituur, het sterkst in de vele prachtige koorpassages. Deze vormen onmiskenbaar het muzikale hart van deze opera. Hier speelt de componist duidelijk een thuiswedstrijd, die hij glansrijk weet te winnen. Bovendien zag het regisseursduo Monique Wagemakers- Jellie Dekker kans deze koorpassages op originele wijze in de enscenering op te nemen. Zo vertoonden de leden van het Nederlands Kamerkoor zich nu eens in carré-vorm op de achtergrond, dan weer in glanzende regenjassen (als vehikel voor een crowd-surfende solist) op het voortoneel.

Gekkengesticht

Die crowd-surfende solist is de bariton Romain Bischoff. Als de gekgeworden oorlogsinvalide Wohlbrecht laat hij zich op handen van passanten naar het gekkengesticht dragen. Dankbaar maken de beide regisseuses vervolgens gebruik van de nieuwigheid van het geprojecteerde 'virtuele decor'. De waanszinsscène waarin Wohlbrecht is omgeven door wenkende skelet-handen is op een dergelijke wijze nog niet eerder op de opera-bühne vertoond; ze bleek het beklemmendste momenten uit de hele opera.

Vooral aan het expressieve gezicht van Tom Sol, die de rol van de verlamde Toni vormgaf, bleek het virtuele decor goed besteed. Gevoelvol acteerde en zong hij in de 'stills' en 'close-ups' die zijn verbazing over de sprookjeswereld om hem heen weergaven.

Beide personnages -Wohlbrecht en Toni- zouden de opera moeten dragen, maar van een doorgaande dwingende lijn bleek woensdagavond in de volle theaterzaal van het Westergasfabriek-complex geen sprake. Te moeizaam en gedwongen kwamen de teksten van het Nederlandstalig libretto over, te saai en te amechtig kleefden de melodische lijnen aan de woorden,te onlogisch hingen sommige scènes, zoals de dood van de Witte Hinde, in de handeling.

Ook enkele mooie bijrollen (vooral Francisca Dukel wist als Dr. Wimper een opvallend typetje neer te zetten) en de kleurrijke begeleiding van het Nieuw Ensemble onder leiding van Ed Spanjaard konden de gebreken van dit libretto niet verhullen. Het is te hopen dat de televisieversie van 'Een ziel van hout' aan deze productie een onverwachte meerwaarde weet te verlenen. De muzikale partituur is het zeker waard.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden