Holland festival / Coronation Street op z'n Vlaams

Donderdag begint het Holland Festival met de nieuwe opera 'Le balcon' van Peter Eötvös. Opnieuw vertoont artistiek leider Ivo van Hove zijn 'kunst der kruisbestuiving'. Muziek moet met theater melangeren, dans met beeldende kunst, film met theater. Als voorproefje een Vlaamse 'Coronation Street' voor schouwburgpubliek verklaard.

Zo verwonderlijk is het niet dat een poes de hoofdrol in een theatrale verfilming speelt. Met Tom Poes, Minoes, De Gelaarsde Kat, Tom van Jerry en De Kat uit Alice in Wonderland heeft de poes Madonna uit 'Poes Poes Poes' immers roemrijke voorgangers. Poes Madonna was trouwens eerst een biggetje, nuffig Maria Rombout geheten. En dáárvoor een simpele lappenpop. Schrijver Paul Mennes wilde immers 'iets onwezenlijks' uit zijn hoofdpersonage tevoorschijn halen.

Mennes koos voor een poes, omdat hij daarin meteen een paradox herkende: een aanhalig populair huisdier en desalniettemin uiterst individueel. Het kleine, lieve pluizige, dat opeens buitengewone proporties krijgt.

Poes Madonna is de zwijgende waarnemer in 'Poes Poes Poes'. Hij beziet hoe de dorpelingen zich opmaken voor de zonsverduistering, die in zijn dorp Drempel het beste te zien zal zijn. Dom is Poes Madonna allerminst, want hij weet zelfs de afstandsbediening van een televisietoestel te bedienen, en via de pauzetoets aan het slot het hele leven in Drempel lam te leggen door de tijd letterlijk stil te zetten.

De Antwerpenaar Paul Mennes schreef zijn eerste boek -'het lijkt een verzonnen verhaal, maar is het echt zo'- als verjaardagscadeau voor zijn vriend. ,,Wat koop je voor je vriend die jarig is? Een boek, een cd? Ik had ook een taart kunnen bakken. In plaats daarvan schreef ik in dertien dagen onafgebroken tikken, een boek voor hem. Met aanvankelijk 'Tox' en later 'Feest' als titel. Hij las het, was er blij mee en vond dat ik het moest laten uitgeven. Om van het gezeur af te zijn stuurde ik het naar een literair tijdschrift, da mij 24 uur later toestemming voor publicatie vroeg. Ik heb er nota bene een prijs voor literaire debuten mee gewonnen. Daarna heb ik me drie jaar tegen schrijven en schijverschap verzet. Je moet het niet zo serieus nemen, anders word je helemaal getikt. Soms moet ik optreden, en ergens uit m'n werk voorlezen. Dat doe ik niet graag. Het is toch een bizar idee om naar Rotterdam te rijden en voor te lezen voor mensen die ik niet ken? Ik sta daar dan, hoor mezelf voorlezen, en bedenk: hoe kom ik hier terecht? Ik probeer dan niet in paniek te schieten.''

Dat laatste proberen de inwoners van Drempel ook, in de drie dagen die ze nog van de zonsverduistering verwijderd zijn. Zelf herinnert Mennes zich de heisa rondom de eclips van 1999 nog goed. Hij zag er meteen het thema voor zijn boek in, want een zonsverduistering is immers een groots verschijnsel, waarachter meteen massahysterie schuilt. ,,Ik had ook de dood van prinses Di als onderwerp kunnen nemen, maar een zonsverduistering is objectiever: je kunt daar moeilijk voor of tegen zijn.''

In België was de zonsverduistering het beste te zien in een gehucht in de Ardennen. Dagen eerder circuleerden al berichten dat de wereld zou vergaan, het eind der tijden was nabij. Mij zullen ze niet hebben, dacht Mennes, en dronk veiligheidshalve op Dag Nul een fles gin leeg. Meermalen botste hij tegen bank en stoelen op, omdat hij met zijn verdonkerend eclipsbrilletje op, voortdurend heen en weer pendelde van de rechtstreekse televisieuitzending naar de werkelijke verduistering die uit het raam te zien was. Die augustusdag hing er een standvastige koepel van grijze nevel boven België: ,,Er was geen hol te zien.''

Toch moesten alle televisiezenders vijf uur aaneen uitzenden over een gebeurtenis van hooguit anderhalve minuut, die ook nog niet te zien bleek. Hele volksstammen eclipstoeristen reisden naar de Ardennen, waar honderden reporters hen en de verduistering opwachtten. Mennes: ,,Het moet een nachtmerrie voor die televisiejournalisten zijn geweest. Het bizarst was wel toen een journalist aan een dorpsbewoner vroeg of hij al die media-aandacht niet wat overdreven vond. Dat vroeg de journalist, die het zelf veroorzaakte!''

Het manuscript van 'Poes Poes Poes' lag zowat al binnen handbereik. Mennes bedacht de lammegoedzak-verslaggever Engelbert von Mausmatte en diens snoevende concurrent Frederick de Potter, de immer kibbelende filmtechnici Beeld en Klank, de dorpsjongen Lukas die bij nacht en ontij het bos ingaat om daar met een loodzware bandrecorder geheimzinnige bosgeluiden ('een verkouden uil of als het meevalt een everzwijn met houten been') op te nemen, de verdoolde en zwangere Maria Grypstaert die voor een mirakel zorgt aangezien zij in een te hard gebakken Eclipstaart het gelaat van Jezus Christus ontwaart, en zo een massale stormloop op de Heilige Appeltaart van Drempel veroorzaakt. Appels spelen een subtiele en bindende bijrol in 'Poes Poes Poes'; de meeste Drempelaars werken bij de Drempelse Appelciderfabriek.

Nog tijdens het schrijven vroegen de theatergezelschappen Victoria/De Koe om een filmscenario van 'Poes Poes Poes'. Mennes legde zijn roman opzij en schreef zijn verhaal als scenario voort. De regisseurs Frank Van Passel en Peter Van Den Eede verfilmden de lotgevallen van de Drempelaars tot een feuilleton van vijf afleveringen. Theater op film, niet voor televisie of bioscoop, maar voor in de schouwburg en nu in het Holland Festival. Een gemiddelde soap is 'Poes Poes Poes' niet geworden, eerder is het een hedendaagse 'Coronation Street' gezien door de ogen van David Lynch of Lars von Trier. Maar dan op z'n Vlaams.

Filmers en theateracteurs vonden hun trefzekere lokatie in het halfverlaten Scheldedorpje Doel -dat moet wijken voor Antwerpse havenuitbreiding- bij het Verdronken Land van Saeftinge. Aanvankelijk was het daar op eieren lopen, want de filmploeg wilde zich niet in de discussie mengen of Doel moet verdwijnen of niet, en wilde evenmin doen alsof er niets met het dorp aan de hand was. De Doelenaren figureerden mee, en op het feest van de slotvertoning was er zowaar sprake van verbroedering tussen de verscheurde Doelenaren. Net als tussen de Drempelaars van 'Poes Poes Poes'.

Als Poes Madonna in de geest van Hamlet ('de tijd staat uit het lood') de tijd per pauzetoets tot stolling brengt, krijgt hij pas tijd voor overpeinzing. ,,Wat een zalige rust. Ik spring op de salontafel. De lucht die door mijn vacht speelt als ik beweeg, voelt anders aan nu. Ze lijkt dikker, net niet vloeibaar. Op het eerste gezicht zou je denken dat er niets veranderd is. Behalve de stilte dan.''

Brakke Grond, het vijfluik 'Poes Poes Poes' op 9, 12, 16, 19 en 23 juni.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden