Hoi vriend, hier is Jesse

Op campagne GroenLinks houdt vandaag zijn verkiezingscongres met lijsttrekker Jesse Klaver als stralend middelpunt. Een sterke troef, die de massa in beweging kan krijgen, denkt de partij. 'Klaver is een magneet.'

Een e-mail van Jesse Klaver aan zijn sympathisanten, eind november: 'Vriend, ondanks alle drukte heb ik de afgelopen maanden aan een boek gewerkt. Een boek over empathie'. Wie lid wordt van GroenLinks krijgt het gratis als welkomscadeau toegestuurd.

Een e-mail, vier weken eerder: 'Hoi vriend, het was gisteravond een mooie meetup in Eindhoven! Dank nog aan iedereen die er was.'

Wie zich op de een of andere manier bij GroenLinks meldt als belangstellende, zal weten dat de verkiezingen in rap tempo naderen. De Klaver-machine draait op volle toeren. Hij meldt zich in de mailbox, via Facebook, op Twitter, Instagram. Hij houdt bijeenkomsten, 'meetups' zoals dat in Klaver-taal heet. Niet in achterafzaaltjes, maar in heuse poppodia, verspreid over het land: de Melkweg, het Paard van Troje, de Effenaar, Tivoli. Daar houdt Jesse Klaver dan, in een spierwit overhemd, de mouwen opgerold, een vlammend betoog over de empathische samenleving, het generatieconflict of over linkse samenwerking. Zonder uitzondering zitten de zalen bomvol.

Spektakel

In Utrecht vindt vandaag het grote verkiezingscongres van GroenLinks plaats. Afgaande op de uitnodiging belooft het een spektakel te worden. De discussie over Liesbeth van Tongeren hoopt de partij snel achter zich te laten. Het Tweede Kamerlid haalde aanvankelijk de kandidatenlijst voor de komende verkiezingen niet, maar werd deze week door de leden alsnog op een verkiesbare zesde plaats gezet. Een pijnlijke terechtwijzing voor de partijtop, maar de kwestie mag - en zal - het feest vandaag niet verstoren.

De partij verwacht drieduizend mensen op het congres, meer dan ooit tevoren. Niet alleen lijsttrekker Klaver zal de zaal toespreken, verrassend genoeg ook Femke Halsema, de oud-partijleider die dit soort bijeenkomsten sinds haar vertrek uit Den Haag mijdt. Halsema kreeg na haar aftreden in 2011 forse kritiek te verwerken, toen intern partij-onderzoek uitwees dat het verlies van zes zetels van haar opvolger Jolande Sap eigenlijk Halsema aan te rekenen was. Zij zou als partijleider te solistisch te werk zijn gegaan en had de achterban van zich vervreemd. Onder Klaver is de wond duidelijk geheeld: Halsema doet weer mee.

Ze zal erbij zijn wanneer de 30-jarige Klaver vandaag het podium beklimt: de Justin Trudeau van de Lage Landen. Campagneleider Wijnand Duyvendak, oud-Kamerlid, ontkent dat Klaver met opzet deze Canadese premier imiteert. "Jesse droeg al een wit overhemd voordat we wisten wie Trudeau was. En dat ze op elkaar lijken, tja, daar kunnen we ook niets aan doen."

Maar natuurlijk is tot in detail nagedacht over zijn presentatie, over de wijze waarop Klaver zich als frisse leider aan het publiek laat zien. Duyvendak: "Je wilt niet dat je lijsttrekker zich daar in een slecht verlicht zaaltje presenteert met een kartonnen bord in de hand. Dat past niet bij het zelfvertrouwen dat we willen uitstralen."

Want zelfvertrouwen heeft de partij. De huidige crisis op links gaat aan GroenLinks voorbij. Afgaande op alle peilingen stevent de PvdA af op een forse nederlaag bij de verkiezingen van 15 maart 2017, tenzij de nieuwe lijsttrekker Lodewijk Asscher wonderen weet te verrichten. Binnen de SP broeit onrust, nu de partij volgens diezelfde peilingen niet weet te profiteren van de problemen bij de PvdA. Tweede Kamerleden klaagden afgelopen week - anoniem - over het in hun ogen gebrekkige leiderschap van Emile Roemer.

Hoe anders is de sfeer bij GroenLinks, de partij die volgens Duyvendak 'de grootste uitslag ooit' wil boeken. Dat betekent meer dan elf zetels, het resultaat van de verkiezingen in 1998, toen Paul Rosenmöller nog lijsttrekker was. In dat scenario komt GroenLinks in beeld als mogelijke coalitiepartner. En met Klaver lijkt de partij een sterke troef in handen te hebben. Uit onderzoek van bureau I&O Research bleek vorige maand dat de kiezers de GroenLinks-leider beoordelen met een 6,2. Niemand scoorde hoger. Asscher kreeg een 6,0, Mark Rutte een 5,8, Geert Wilders een 3,6.

Wijnand Duyvendak is campagneleider sinds 2013. Hij maakte in die hoedanigheid verkiezingen mee voor de gemeenteraden, de provinciale staten en het Europees Parlement. De aankomende stembusgang is onvergelijkbaar, zegt hij. Groter. Vernieuwender.

De campagne begon in feite op het moment dat Klaver het leiderschap overname van Bram van Ojik, op 12 mei 2015. Al snel was toen op het partijbureau in Utrecht de analyse dat de klassieke mediastrategie onvoldoende zou zijn om een vuist te kunnen maken tegen de grote(re) partijen. Met advertenties in kranten en op tv win je het niet. Met kraampjes en flyerende vrijwilligers op het marktplein en op de brug evenmin.

GroenLinks keek vol bewondering naar campagnes aan de andere kant van de oceaan, in het bijzonder naar die van de Amerikaanse presidentskandidaat Bernie Sanders. In Europa maakte de Spaanse protestpartij Podemos indruk. Hun kracht: ze kregen de massa in beweging. Dat wil GroenLinks ook.

Wat nieuw is aan deze campagne, vertelt Duyvendak, is dat de partij niet alleen de leden wil inzetten. Ook andere geïnteresseerden worden actief benaderd. Dat gaat als volgt: wie op Facebook een bericht van Klaver 'liket', krijgt in het vervolg verzoeken van de partij: wil hij of zij zich wellicht nuttig maken? Duyvendak: "Die persoon koppelen we vervolgens aan de lokale afdeling. Er volgt een huiskamergesprek en zo groeien onze teams in het land. Of die mensen ook lid willen worden is nu niet van belang. Die vraag komt later wel."

Zo moet de komende maanden de beweging uitgroeien tot een massa, bestaande uit leden én niet-leden. Ter illustratie, zegt Duyvendak: "Bij onze meetup in poptempel Tivoli in Utrecht vorige maand, waar we onze kandidatenlijst presenteerden, waren zevenhonderd mensen. Driehonderd van hen zijn geen lid van de partij. Ik vind dat geweldig." Dat Klaver een nieuw publiek aanboort, viel ook Kathalijne Buitenweg op, de nummer twee op de nieuwe kandidatenlijst. "Aan mijn tafeltje kreeg ik opvallend veel mensen die ik niet kende. Dat was echt een verrassing voor me."

Buitenweg was tien jaar lang, tot 2009, Europarlementariër namens GroenLinks. Ze is nu beschikbaar voor een plek op het Binnenhof omdat ze naar eigen zeggen 'gelooft in Jesse'. "Misschien dat hij niet iedereen aanspreekt, maar ik vind hem verfrissend." Over de campagne: "De partij wil een sneeuwbaleffect veroorzaken, vooral ook onder niet-leden. De een steekt de ander aan. Ik proef in de samenleving toenemende ongerustheid. Over de Brexit, over Trump. De belastingparadijzen. Klimaatverandering. Voor het eerst beseffen mensen dat misschien niet alles vanzelf weer goed komt. Dat ze zich moeten organiseren. En daar wil ik graag bij helpen."

De campagne verplaatst zich meer dan ooit tevoren naar het internet en de sociale media. Of GroenLinks bijvoorbeeld nog billboards op de stations wil, toch vooral een wapen uit het verleden, is twijfelachtig. Liever concentreert de partij zich op Facebook, waar wekelijks een half miljoen mensen de GroenLinks-pagina bezoeken. Dat moet groeien naar twee miljoen per week, vindt Duyvendak. De partij heeft voor gevatte online-filmpjes een documentairemaker ingehuurd. In Klaver-taal: geen woordvoerder, maar een beeldvoerder.

In de campagne nieuwe stijl is plaats voor zogeheten 'apptivisten': kiezers die via WhatsApp belangstelling voor GroenLinks hebben getoond. Op gezette tijden krijgen ze op hun smartphone een bericht van de partij: over een filmpje waarin 'Jesse vertelt wat hij thuis het liefst draagt en welk boek hij aanraadt'. Of over het middagdeel van het congres van vandaag, getiteld 'Meetup XL', dat juist voor niet-leden bedoeld is, met sprekers als Halsema en cabaretier Guido Weijers. De bedoeling is dat de apptivisten dit verder verspreiden.

Opvallend: de vrijwilligers van GroenLinks die straks in aanloop naar de verkiezingen langs de deuren gaan, houden via een app op hun smartphone bij welk resultaat ze bij welke voordeur hadden. Zo brengt de partij per wijk en zelfs per straat in kaart waar mogelijke aanhangers wonen. Daar denkt GroenLinks nog vele verkiezingen profijt van te hebben. Een slimme methode, vindt kandidaat-Kamerlid Buitenweg: "Mensen met sympathie voor GroenLinks zijn moeilijk te bereiken met folders. Zij hebben heel vaak een nee/nee-sticker op de brievenbus."

Vermeldenswaardig is ook hoe Jesse Klaver binnen zijn partij oude tegenstellingen lijkt te overbruggen. Hij krijgt bijvoorbeeld alle steun van Leo Platvoet, in 1989 de eerste voorzitter van fusiepartij GroenLinks en oud-senator. Platvoet verzette zich tien jaar geleden tegen de in zijn ogen te liberale, vrijzinnige koers van Halsema en verenigde zich met anderen in 'Kritisch GroenLinks'. Tevreden stelt hij vast dat Bram van Ojik terugkeerde naar de meer sociaal-economische lijn en dat Klaver die volgt. 'The new kid on the block', noemt Platvoet hem. "Hij is slim en een goed debater. Het is prima dat Klaver zich zo profileert met zijn aanval op dat economisme."

Wat Platvoet wel mist, is de uitwerking, het verhaal achter die kreet. "Economisme bestrijden betekent dat je macht wilt terugbrengen naar de overheden, naar sterke ondernemingsraden. Je wilt privatisering tegengaan. GroenLinks zou er bijvoorbeeld goed aan doen dat zorgplan van de SP nadrukkelijker te omarmen."

Beetje simpel

Wat Platvoet verder opvalt aan de campagne: "Het lijkt wel een beetje de Jesse Klaver-show. Al die persoonlijke e-mails van Jesse. Ik zie heel goed waar de partij mee bezig is. Het gebeurt tegenwoordig allemaal op internet. En die grassroots-benadering is mooi afgekeken uit het buitenland. Als lid van de partij zeg ik: het is soms een beetje simpel. Je mag ons wel wat meer uitdagen. Twee alineaatjes in de mail over een bepaald onderwerp vind ik niet heel sterk. Ik word ook heel joviaal aangesproken in die berichten, maar volgens mij is dat niet nodig."

De Jesse Klaver-show, die kritiek is breder te horen. Campagneleider Duyvendak zegt: "Jesse stopt er zijn hele hebben en houwen in. Zo is hij. Wij vinden het ook belangrijk dat iedereen hem leert kennen. Dus dat mensen weten dat hij zijn Marokkaanse vader niet kent. Dat hij een moeder heeft van Indische afkomst. Dat hij op een vmbo heeft gezeten." Duyvendak zegt ook: "We zijn bezig een grote grondcampagne op te zetten en Klaver is daar het gezicht van. Hij is natuurlijk een magneet."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden