'Hoi Philae, ben je wakker?'

De komeetlander Philae in november tijdens de landing op komeet 67P. De foto is genomen door apparatuur in het moederschip Rosetta.Beeld afp

'Hoi Philae, ben je wakker?' Met dit signaal proberen wetenschappers van de European Space Agency (ESA) sinds vanmorgen de kleine komeetlander Philae, die precies vier maanden geleden op komeet 67P/Tsjoerjoemov-Gerasimenko landde, weer actief te krijgen. Het is volgens de ESA de eerste grote kans Europa's meest prestigieuze ruimtevaartproject nieuw leven in te blazen.

Drie dagen na de historische komeetlanding in november verloor de ESA het contact met Philae. De accu's van de kleine lander waren na 56 uur opgebruikt. Extra energie opwekken door middel van zonnepanelen op de lander lukte niet, omdat Philae na drie keer stuiteren op zijn kant in de schaduw van een overhangende rots terechtkwam. Het kleine 'minilaboratorium' kon niet verder werken zonder energie en bracht zichzelf in een winterslaap.

Nu is volgens de ESA het moment gekomen om weer contact te maken met Philae. De komeet 67P komt dichter bij de zon, op dit moment is de afstand zo'n 320 miljoen kilometer. De kans is groot dat de zonnepanelen van Philae steeds meer licht kunnen opvangen. De lander krijgt al meer dan twee keer zo veel zonlicht als in november, zei Stephan Ulamec van het Duitse luchtvaartcentrum, die de missie coördineert, dinsdag."De vooruitzichten verbeteren elke dag."

Acht dagen lang zal de ESA proberen contact te maken met Philae. De gunstigste momenten voor een antwoord zijn de elf keren dat ruimtesonde Rosetta, de 'moeder' van Philae die om de komeet zweeft, precies over het landingsgebied vliegt. Op die momenten is het 'dag' op de komeet, waardoor de zon schijnt en Philae energie kan opslaan.

Het eerste geschikte contactmoment was donderdagochtend, maar Philae liet niets van zich horen. Niet geheel onverwacht. "Alleen met heel veel geluk kunnen we donderdag al een signaal ontvangen", waarschuwde Ulamec dinsdag.

De komeet 67P/Tsjoerjoemov-Gerasimenko.Beeld EPA

Wat is 67P?
De komeet 67P/Tsjoerjoemov-Gerasimenko is een groot rotsblok dat op ruim vierhonderd miljoen kilometer van de aarde met een snelheid van 55.000 kilometer per uur door de ruimte raast. De bijnaam van de komeet is 'het badeendje', zo genoemd wegens de vorm van de komeet. Het oppervlak bestaat uit stof en ijs. De komeet werd in 1969 ontdekt, maar werd door de Hubble-telescoop intensief gevolgd ter voorbereiding op de ruimtemissie van Rosetta. De komeet draait in een baan rond de zon. Op 13 augustus komt de planet het dichtst bij de zon. De verwachting is dat de stoflaag van de komeet dan gaat verdwijnen, omdat het te warm wordt. Dan kunnen mogelijk nieuwe stoffen worden onderzocht.

Het is namelijk de vraag of Philae meteen wakker kan worden gemaakt. De landingsplek, hoewel nog niet definitief vastgesteld door wetenschappers van de ESA, is waarschijnlijk veel kouder dan verwacht. Om weer actief te worden moet de temperatuur van de lander hoger zijn dan -45 graden Celsius. Als dan 5,5 watt aan vermogen wordt opgewekt door de panelen, kan Philae zichzelf wakker maken en opladen.

Dit opladen is van groot belang voor Philae. Met genoeg batterij kan de 'phone home' naar aarde worden verstuurd. Om contact te maken met de ruimtesonde Rosetta, de 'moeder' van Philae die in een baan rond de komeet zweeft, is 19 watt aan vermogen nodig. Het kan dus zijn dat Philae wel wakker is, maar nog niet genoeg energie heeft om 'hallo' te zeggen.

De eerste foto van Philae op 67P. Volgens de ESA is het deze rotswand die het zonlicht blokkeert. Philae is op zijn kant geland, gezien de landingspoot die in de lucht hangt. Wetenschappers hebben nog niet de exacte locatie van Philae vastgesteld.Beeld AP

Nagelbijten
In het controlecentrum in Duitsland zal nagelbijtend worden gewacht op het moment dat Philae besluit te antwoorden. Want hoewel onderstaande video toont dat Philae de missie al naar tevredenheid heeft volbracht, en de ESA al blij is dat ze een landing op een komeet bewerkstelligd hebben, hadden de wetenschappers toch op meer gehoopt van het belangrijkste Europese ruimtevaartproject, dat ruim 1,3 miljard euro heeft gekost.

(tekst loopt door onder video)

Philae heeft inmiddels wel veel foto's gemaakt van het oppervlak van 67P. Ook is er een gedetailleerde 3D-weergave van de binnenkant van de komeet bekend, nadat Philae ruim 7500 radiogolven door de komeet heen naar Rosetta stuurde.

Philae heeft geprobeerd te boren in de komeet, maar kwam niet verder dan een paar millimeter. De oppervlakte bestaat uit hard ijs, aldus onderzoeker Tilman Spohn van het Duitse luchtvaartcentrum. "Hoewel de kracht werd opgevoerd, konden we niet diep in de komeet doordringen."

Tevens is er een deadline. Ook de brandstof van Rosetta raakt uiteindelijk op. De tijd tikt om ook op de komeet zelf nog waardevolle experimenten uit te voeren. Toch is er volgens de ESA nog genoeg kans. "De komende maanden is er genoeg tijd", aldus missieleider Patrick Martin donderdag tegen persbureau AFP. De verwachting is dat Rosetta tot eind dit jaar zeker nog blijft vliegen.

Mocht Philae langzaam weer actief worden, dan wordt er per experiment gekeken of er genoeg energie voor is, aldus de ESA. Wetenschappers denken dat kometen mogelijk het bestaansrecht van oceanen op aarde kunnen verklaren.

Kometen kunnen ook inzicht geven in het ontstaan van het zonnestelsel. Hun bouwmateriaal, voornamelijk ijs en gruis, is al 4,5 miljard jaar onaangeroerd. De missie van Rosetta moet meer inzicht geven over dat materiaal, schreef Trouw in november.

Tijdlijn Rosetta-missie


2 maart 2004
Aan de landing van Philae op 67P ging een lange en moeilijke ruimtereis vooraf. Op 2 maart 2004 werd in Frans-Guyana de Rosetta gelanceerd. Het plan is om tien jaar later aan te komen bij de komeet 67P.

25 februari 2007
Rosetta vliegt voor de eerste keer langs Mars, nadat ze eerder al in een baan rond de aarde was gebracht. Een half jaar na de 'ontmoeting' met Mars vliegt Rosetta wederom langs de aarde, een jaar later weer. Daarna wordt ze als het ware gekatupulteerd, voor een reis van miljoenen kilometers.

8 juni 2011
Rosetta wordt in een winterslaap gebracht. Alle systemen worden uitgezet, waardoor er meer energie overblijft voor het echte werk.

20 januari 2014
Na een diepe slaap wordt de Rosetta begin vorig jaar wakker. Volgens planning. Op het moment van ontwaken moest nog negen miljoen kilometer worden afgelegd.

31 oktober 2014
Na een spannende dag raakt Rosetta in de baan rond komeet 67P. In deze baan zal ze blijven tot Philae op 12 november wordt losgekoppeld.

12 november 2014
Het grote moment is daar. Na tien jaar maakt Philae zich klaar voor de landing op de komeet, een precisieklus. Een eerste bericht om 17.03 uur bevestigt dat een touchdown is gemaakt, voor het eerst in de geschiedenis. Later blijkt dat de landing ruig is geweest.

15 november 2014
Philae gaat in winterslaap. De accu is leeg, de eerste expermenten uitgevoerd. In maart 2015 is een nieuwe kans om de lander op te starten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden