Hogere politiek rond Kyoto

Rusland twijfelt opvallend luid aan de ondertekening van het Kyoto-verdrag voor de vermindering van broeikasgassen. Het land heeft de sleutels van het klimaatverdrag in handen, en wil die graag verzilveren.

BRUSSEL - Poetins adviseur Illarionov gooide begin deze week demonstratief de handdoek in de ring. Volgens hem kan Rusland het Kyotoverdrag niet ratificeren, omdat de industrie een zo grote reductie van broeikasgassen niet aankan. Maar onderminister Tsichanov van economische zaken zei gisteren dat zijn land best wil tekenen, maar dat de zware economische gevolgen zo'n besluit bemoeilijken. Met andere woorden: Rusland eist economische tegenprestaties.

Niet njet maar not yet, dus. Het is in Brussel een populaire woordspeling op de manier waarop de Russen omgaan met het Kyotoverdrag. Maar het grapje heeft al een baard en ondertussen gingen er honderden tonnen vliegtuigbrandstof op aan reisjes naar Moskou door de Europese Commissie, de voorzitters van de Europese Raad, de Verenigde Naties en al wie zich tot ambassadeur van het verdrag verklaarde.

Ook een achtkoppige delegatie van het Europees Parlement ondervond de Russische opstelling, tijdens haar laatste bezoek aan Moskou in oktober. ,,President Poetin wilde de ondertekening van 'Kyoto' uitruilen tegen toegang tot de wereldhandelsorganisatie WTO'', zegt GroenLinks-europarlementariër Alexander de Roo, die de reis leidde. ,,Toen wij antwoordden dat wij alleen voor Kyoto kwamen was de vergadering na twee uur afgelopen, in plaats van na de geplande drie uur. Vervolgens stond er een lunch op de agenda, maar daar kwamen de Russen niet opdagen. En 's avonds tijdens het diner kwam de WTO niet meer ter sprake, maar gooiden ze het op de wetenschappelijke onzekerheid over broeikasgassen.''

Toch gelooft De Roo niet dat Rusland tegen 'Kyoto' is. ,,Dit is hogere politiek'', zegt hij. ,,Enkele dagen voordat wij in Moskou waren, hadden de Russen George Bush senior en Henry Kissinger op bezoek. Die riepen het land op om niet te tekenen.'' Volgens Bart Staes, europarlementariër namens de Belgische Groenen en voorzitter van de milieucommissie, tellen ook de komende parlementsverkiezingen mee. ,,Russen zijn pokeraars. En ook de beste schakers komen uit Rusland. Niet willen tekenen is gewoon een strategische zet'', zegt hij.

Rusland heeft de sleutel tot een wereldwijde toepassing van het Kyoto-verdrag, omdat het land voor de vereiste meerderheid kan zorgen. De VS hebben eenzelfde sleutelpositie, maar onder invloed van de industrie en de oliesector huldigt de regering-Bush het standpunt dat er ook andere manieren zijn om de uitstoot van broeikasgassen te verminderen.

De VS laten zich niet graag door anderen vertellen wat ze moeten doen, zo ondervonden landen wel vaker. Maar de manier waarop de pleitbezorgers van het Kyotoverdrag aanvankelijk op de VS reageerden, komt sterk overeen met de benadering van Rusland nu. Op de Kyoto-conferentie zelf, in 1997, deden de Amerikanen al moeilijk. Maar het optimisme bleef, zelfs toen president Bush kort na zijn benoeming in 2001 een energieplan presenteerde dat alle hoop van de milieuorganisaties de grond in boorde. Jan Pronk, toenmalig voorzitter van de VN-milieuconferentie maakte korte metten met de Amerikanen. ,,Of ze meedoen of niet moeten ze zelf weten'', zei hij, ,,we gaan er niet meer op wachten.''

De oproep van Pronk heeft in elk geval in de Europese Unie vervolg gekregen. Want 'Kyoto' mag dan bij gebrek aan steun nog altijd een vrijwillige afspraak zijn, de vijftien EU-landen en de tien toekomstige lidstaten hebben een deel van de Kyotonormen al in een eigen wettelijke richtlijn gegoten die door de Europese Commissie kan worden gehandhaafd. Zo bezien is het Kyotoverdrag geen dode letter. Toch wordt de opbrengst karig voor wie bedenkt dat 94 andere landen het verdrag ook tekenden, maar er niet aan kunnen worden gehouden.

Het Kyotoverdrag stelt milieudoelen op lange termijn, maar zolang het niet is geratificeerd kunnen nationale politieke en economische grillen de goede voornemens op elk willekeurig moment doorkruisen.

Volgens de optimisten is het echter nog niet te laat. ,,Canada en Japan hebben het verdrag geratificeerd en zelfs India en China oefenen druk uit op Rusland om te tekenen'', zegt De Roo. ,,Bovendien is ook de aardgasgigant Gazprom voor ratificeren. Dat is in Rusland de echte machthebber want het beheert de grootste gasvoorraden van de wereld.'' En wat betreft het economische wisselgeld waarop Rusland zinspeelt: ,,Het niet-ondertekenen van 'Kyoto' zal Rusland economisch alleen maar verder op achterstand zetten.''

Rusland is dus nog niet opgegeven. Maar de VS winnen voor 'Kyoto' is een brug te ver, toch? ,,Nou, de Democraten willen wel'', zegt De Roo. ,,Kijk maar naar het programma van presidentskandidaat Howard Dean. Als die volgend jaar wint, acht ik het helemaal niet uitgesloten.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden