Hoger onderwijs / Doe mij ook maar honderd Chinezen

Chinese studenten komen massaal af op opleidingen in het Westen. In Nederland rinkelt de kassa vooral bij de hogescholen. Sommige daarvan geven ruiterlijk toe dat het geld van de Chinezen dient om de eigen overhead te drukken. Andere doen al niet eens moeite meer de lessen in te vullen.

Boven restaurant La Renaissance in Wijnbergen, een vlek onder Doetinchem, huurt Guan Qiang (29) een kamer. Op de grond staat een rijstkoker, in de vensterbank liggen een paar foto's van een warm aangekleed Chinees meisje aan de oever van een meer. Qiang's vriendin studeert in Canada.

Guan, of Richard zoals hij zich hier noemt, voelt zich genomen door de Doc hogeschool. Hij pakt de brochure vol lachende gezichten van dynamische jonge mensen die hij thuis in de Noordoostelijke provincie Heilongjiang onder ogen kreeg: Doc opleidingen, a great start to an international career in the Netherlands.

Het moederbedrijf van Doc -de privé-onderwijsreus BPP, ook eigenaar van Prehaep en Markus Verbeek- garandeert de 'hoogste kwaliteit'. Als particuliere, maar erkende school voor 'marketing en management, secretarieel, toerisme en makelaardij' valt Doc immers onder toezicht van de inspectie. Alleen is er -helaas voor Richard- nooit enige vorm van toezicht geweest op zijn studie International General Management.

Richard somt de niet nagekomen beloften op: het vak Law is nooit gegeven, voor de computerlessen werd hij met zijn jaargenoten zonder docent in een lokaal gezet. Excursies naar 'verschillende Nederlandse bedrijven' en lessen van gastdocenten gingen niet door. Hij zou in februari beginnen, maar het werd maart. Doc vraagt wel een collegeld van 5460 euro per jaar.

De Chinese economie groeit razendsnel en bedrijven hebben een enorm tekort aan goedopgeleid kader. Het traditionele 'stamponderwijs' in het land levert geen moderne managers af, en daarom heeft de Chinese overheid de opkomst van een ware wervingsindustrie toegestaan: talloze 'agenten' kunnen buitenlandse opleidingen aan studenten helpen. Wie door een opleiding wordt geaccepteerd, krijgt een visum.

Richard ontving zijn ticket to freedom via een agent die werkt met Rienk Hamstra van de Hamlet Holding. Dit Arnhemse bedrijfje levert Chinezen aan Doc, en zo kwam Richard in Doetinchem.

Richards medestudenten houden zich op de vlakte. Linda bijvoorbeeld wil niet met haar echte naam in de krant: want ze heeft het collegegeld betaald en nu wil ze ook graag een diploma halen bij Doc. ,,Anders moet ik terug naar China: a terrible thing.'' Zonder inschrijving op een school, vervalt Linda's verblijfsstatus. Doc is volgens haar 'alleen geïnteresseerd in geld'.

China heeft nieuwe rijken die niet op een paar euro's meer of minder kijken, maar de meeste families liggen krom om hun (enige) kind te laten studeren in het Westen. Wie weg wil moet minstens over 15000 euro beschikken, want daar komen de totale kosten voor een jaar Nederland op neer.

Diny Scheepers kreeg de afgelopen maanden veel huilende Chinezen over de vloer. ,,Ze moesten hun verhaal kwijt, want tegen het thuisfront kunnen ze niet zeggen dat ze op een dure school van niks terecht zijn gekomen. Gezichtsverlies is in die cultuur heel erg.''

Scheepers was tot voor kort docent Engels bij Doc. Zij stopte, omdat zij vindt dat het 'gesol met deze jongens en meisjes' moet ophouden. Scheepers: ,,Doc is geen echte businessschool met studiezalen en begeleiders. De directie de docenten spreken zeer matig Engels. Ik en een meisje van de administratie mochten de officiële praatjes houden. De openbare leeszaal hier hebben ze verkocht als 'library facility!''

Irma Keurntjes, in augustus nog vestigingsdirecteur van Doc Doetinchem, beantwoordt geen vragen over 'het traject met de Chinezen'. ,,Belt u BPP maar.'' Regiomanager Rob Kolkman van Bpp is woedend over de 'aantijgingen' van Scheepers. ,,Dit is pertinent onjuist.''

Ja, er zijn wel onderdelen waar Doc nog niet aan toe is gekomen, zegt Kolkman. ,,Omdat we nog met de basics van marketing and management bezig zijn. De groep heeft niet het niveau om op excursie te gaan, ze zouden er weinig van begrijpen.'' Alle gemiste lessen worden ingehaald, belooft Kolkman, die steeds benadrukt dat Doc een erkend bachelor diploma levert. ,,Ik hoor nooit klachten, alleen Richard is ontevreden. Bovendien zijn er ook een paar studenten naar andere hogescholen vertrokken: we houden ze heus niet vast.''

Ad Scheepers, echtgenoot van Diny en ook leraar Engels, kan Kolkman zo vertellen waarom zijn studenten blijven. ,,Ze willen allemaal weg, maar dat lukt er maar een paar. De rest is niet goed genoeg, die zijn aangewezen op Doc. De opleiding kan ze alleen maar een diploma bezorgen door de lat te verlagen.''

Rienk Hamstra van Hamlet bestrijdt dat hij met Doc maar wat aanrommelt. ,,Als wij onzorgvuldig zouden selecteren, dan rekent onze klant Doc ons daar toch op af? Het is misschien weleens gebeurd dat een student matig Engels sprak, maar dat is echt een uitzondering geweest.''

In de huiskamer van de familie Scheepers klinkt schamper gelach. Diny: ,,Er kwam een keer een meisje met een tolk bij me op een intake-gesprek.'' Ad: ,,Afrekenen? Ze zouden wel gek zijn. Doc heeft de Chinezen keihard nodig. De dagopleiding is een aflopende zaak, ze stoppen nu de secretaresses, de makelaars en de 'toeristen' in één groep, omdat ze het anders niet meer rond krijgen.''

Ook de reguliere hogescholen timmeren flink aan de weg met 'niet EU-studenten': in de praktijk vaak Chinezen. Ze doen dat 'omdat grenzen vervagen en economieën integreren', zeggen ze. Maar natuurlijk ook omdat het lucratief is: voor een jaar studeren vragen ze minimaal 3500 euro, ruim twee keer het gewone collegegeld. Daarbij kunnen ze ook nog voor elke student de standaardsubsidie aanvragen die rond hetzelfde bedrag schommelt.

En daarom is het hier en daar behoorlijk mis gegaan, beaamt ook Frans Leijnse, voorzitter van de HBO-raad. Vorig studiejaar bijvoorbeeld zwichtte de Saxion hogeschool in Deventer -die zich op internet onbeschroomd aanprijst als University- voor de verleiding. Er kwamen 500 Chinezen en Vietnamezen, waarna er voor de helft van deze groep in allerijl een cursus Engels werd geïmproviseerd: ook de Saxion-agenten bleken onbetrouwbaar. Iets soortgelijks overkwam de Hogeschool voor Economische Studies in Rotterdam en de Hogeschool Utrecht.

Saxion-baas Cor Boom spreekt van een leermoment. Hij wil nu minder buitenlanders, en de blik richten op kwaliteit. De Chinese golf zorgde voor grote onrust op het international office van Saxion: tot in Almelo werd onderdak gezocht voor de grote lading nieuwkomers. Ondertussen klaagden Saxion-studenten massaal over Aziaten die hele dagen computers bezet hielden om te e-mailen met thuis. ,,Op de huisvesting hebben we begeleiding gezet'', zegt Boom. ,,Want in sommige culturen is schoonmaken en de vuilnis buiten zetten minder vanzelfsprekend dan voor ons.''

De Christelijke Hogeschool Nederland (CHN) had voor een nieuwe IBMS-opleiding in plaats van de huidige dertig makkelijk vier, vijf keer zoveel Chinezen kunnen krijgen. Ronny Pieterse van de CHN: ,,Dat hebben we bewust niet gedaan, omdat we echte een internationale school willen zijn.''

De Hogeschool Zeeland zit daar niet zo mee: hier is een kersverse studie International Business and Language geheel gevuld met 150 Chinezen. Bestuursvoorzitter Jan-Bart Mandos: ,,Zo houden we onze overhead op de been, en behouden we een breed aanbod van opleidingen voor de hele regio. Maar we proberen onze buitenlandse gasten wel te laten integreren met de studenten van andere richtingen.''

Maar waarom moeten Chinezen eigenlijk zo veel collegegeld betalen? De bedragen zijn gerechtvaardigd, denkt Frans Leijnse. ,,Je hebt begeleiders nodig, administratieve krachten voor verblijfsvergunningen en dergelijke. En er worden extra lessen voor gegeven.''

Toch is Leijnse geen liefhebber van deze vorm van internationalisering. ,,Het is vaak geen echt internationaal onderwijs en het HBO-budget waar we allemaal van moeten eten wordt dunner.'' Hoeveel hogescholen precies behalve het forse collegeld ook nog de rijkssubsidie voor hun Chinezen ontvangen, weet Leijnse niet. ,,Maar ze doen het niet allemaal. Er zijn er ook die commercieel en gesubsidieerd onderwijs strikt gescheiden willen houden.''

Bij 'OCenW' hebben ze het Chinezen-vraagstuk een tijd onder de tafel kunnen houden, zegt Leijnse. De vorige onderwijsminister Hermans, die in China uitgebreid de boer op ging met het Nederlandse hoger onderwijs, verzuimde een maximum te stellen aan het aantal studenten. Dit jaar zijn het er 2300, en nu breekt er lichte paniek uit op de burelen van het ministerie in Zoetermeer. Leijnse: ,,De subsidie voor de categorie 'niet-EU' zal waarschijnlijk wel verdwijnen.''

Ook Hermans zelf waarschuwde zijn opvolger afgelopen zomer discreet dat de internationalisering door een aantal hongerige instellingen uit de hand dreigt te lopen. Dat is kenmerkend voor het 'verziekte onderwijsbeleid', aldus Leijnse. ,,Hij had zelf de sluizen niet wagenwijd open moeten zetten.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden