Hoge staatsschuld wellicht niet zo erg

"Ook in Brussel ligt het onderzoek op de bureaus om mee te zwaaien als dat nodig is." Beeld anp

Een zeer invloedrijke Amerikaanse studie over het negatieve effect van een hoge overheidsschuld op economische groei blijkt niet te kloppen. Beleidsmakers en politici over de hele wereld, inclusief die in Nederland, verwezen veelvuldig naar het onderzoek om zware bezuinigingen te verdedigen.

Nu blijkt, uit onderzoek van andere wetenschappers, dat met de data is gerommeld. Die ontmaskering zal de discussie over het destructieve effect van hard bezuinigen een nieuwe impuls geven. Vooral in Europa is er steeds minder draagvlak voor fors snijden in de overheidsbegroting omdat de werkloosheid blijft oplopen, de economische groei uitblijft en de sociale onrust toeneemt.

90 procent
Het gaat om een studie van de Amerikaanse Harvard-economen Carmen Reinhart en Kenneth Rogoff. Zij hebben geprobeerd uit zeer veel historische cijfers over landen met hoge schulden een conclusie te trekken. Die luidde: als de staatsschuld boven 90 procent van het bbp uitkomt, is dat slecht voor de economische groei. In 2010 publiceerden ze hun studie, die direct veel aandacht trok. De uitkomst kwam als geroepen voor regeringen die hun schulden zagen stijgen en houvast zochten voor snoeien in de overheidsfinanciën. Maar ook in de wetenschappelijke wereld was de interesse groot. Zo'n grote studie op dit gebied was niet eerder gedaan.

Vlak na de publicatie kwam al een beetje kritiek. De auteurs benadrukten dat een hoge schuld lagere groei zou veroorzaken. Maar, was de repliek van economen als Paul Krugman, waarom zou het niet andersom zijn? Bij een lage economische groei is het immers een stuk moeilijker de staatsschuld weer omlaag te krijgen, dan wanneer de economie lekker draait. Ook was het onderzoek zelf van Reinhart en Rogoff genuanceerder dan die ene conclusie. Er waren ook voorbeelden van landen met een hoge staatsschuld die daar weinig last van hadden.

Straffe bezuinigingsbeleid
Niettemin is die ene stelling de hele wereld over gegaan, juist ook dankzij de auteurs zelf die opiniestukken schreven en interviews gaven met de strekking: een schuld boven de 90 procent is slecht. In de laatste Miljoenennota van het Nederlandse kabinet wordt naar de studie verwezen onder de kop 'Hoge overheidsschulden drukken groei'.

Ook in Brussel ligt het onderzoek op de bureaus om mee te zwaaien als dat nodig is. Eurocommissaris Olli Rehn brengt het in stelling tegen de toenemende kritiek op het straffe bezuinigingsbeleid in de eurozone. Rehn wil vasthouden aan de grens van maximaal 3 procent tekort op de overheidsbegroting en, op termijn, maximaal 60 procent van het bbp aan staatsschuld. In de VS werden Reinhart en Rogoff door de Republikeinen dankbaar gebruikt in de strijd tegen president Obama. De studie zou hét bewijs zijn dat snoeien in de te grote Amerikaanse overheid hard nodig is.

Deze week kreeg de zeer gezaghebbende studie echter een harde klap. Onderzoekers van de Universiteit van Massachusetts probeerden de berekeningen van Reinhart en Rogoff opnieuw uit te voeren. Toen bleek dat er allerlei fouten in zaten. Data die de conclusie onderschreven werden zwaarder meegeteld dan cijfers die de stelling onderuit haalden. En er was verkeerd gerekend met Excel-sheets.

Een pijnlijke uitkomst. Wereldwijd worden de geroemde Reinhart en Rogoff nu gefileerd door economen en commentatoren. Politici reageren nog niet op de wetenschappelijke onttakeling. Maar die zal de voortdurende discussie over de noodzaak om overheidsschulden snel omlaag te brengen in ieder geval weer verder aanwakkeren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden