Hoge rk geestelijke steunt asielzoekers in kerk

Asielzoekers vinden onderdak in rooms-katholieke kerken in België en Frankrijk. De Belgische nuntius staat erachter. In Nederland vindt opvang buiten kerken plaats.

De Sint-Antoniuskerk in Gent, de Sint-Michielskerk in Kortrijk en de kapel van de Sint-Egidiusgemeenschap in Antwerpen zijn momenteel ’bezet’ door asielzoekers.

Met instemming van de kerk voeren ze actie om een verblijfsvergunning te krijgen, en sommigen zijn overgegaan tot een hongerstaking. Maar de overheid stelt zich hard op. Volgens minister van binnenlandse zaken Patrick Dewael komen verreweg de meeste actievoerders simpelweg niet in aanmerking voor asiel. „Ze hebben vaak geen aanvraag ingediend, zijn geen procedure begonnen of hun aanvraag is jaren geleden al afgewezen.”

Desondanks steunen de Belgische bisschoppen de acties, en gisteren kregen zij daarbij zelfs de indirecte goedkeuring van het Vaticaan. De pauselijke nuntius, de diplomatieke vertegenwoordiger van het Vaticaan in België, liet aan de krant De Morgen weten dat hij een positief rapport over de acties naar Rome zal sturen. „De kerk heeft altijd de zijde gekozen van de zwaksten”, zegt hij, „en dit zijn humanitaire acties. Maar het zoeken naar een oplossing is een zaak voor de politiek.”

Het klinkt als een botsing tussen kerk en staat: de Heilige Stoel tegenover de Belgische overheid. Maar volgens de nuntius is daar geen sprake van. Hij sluit uit dat het Vaticaan zich verder met de zaak gaat bemoeien, omdat dit een typisch Belgische aangelegenheid is.

Ook de bisschoppen zijn niet uit op ruzie met de overheid. „Op de asielwet hebben wij geen kritiek”, zegt de Gentse bisschop Luc Van Looy, „maar zij moet wel efficiënter worden toegepast. Het is onmenselijk dat mensen zonder papieren jarenlang in onzekerheid moeten leven.”

De kerk heeft de namen genoteerd van zo’n 4.500 asielzoekers die vragen om door de overheid te worden gehoord.

Kerkasiel kwam in de afgelopen jaren geregeld voor in België. Zo zag de pastoor van de Heilig Kruiskerk in de Brusselse deelgemeente Elsene zijn kerk al meerdere keren bezet zien worden door asielzoekers. Hij liet het toe, op voorwaarde dat ze zich ’s zondags tijdens de mis goed gedroegen. Ook de Antwerpse Sint-Egidiusgemeenschap heeft vaker onderdak aan asielzoekers verleend. Maar in Antwerpen is er een verschil met eerdere acties, want hongerstakers worden niet meer toegelaten.

„Wij houden hier een positieve actie”, zegt Jan De Volder van de Sint-Egidiusgemeenschap. „Wie per se een hongerstaking wil houden, moet dat ergens anders doen. Hier wordt voor de mensen gekookt en dan gaan we gezellig eten.” De Volder vindt dat de kerk „het recht en de plicht” heeft om te zorgen voor de zwaksten in de samenleving. „De overheid kan ons moeilijk verwijten dat we mensen helpen die geen legale status hebben, want ze geeft zelf ook hulp aan mensen zonder papieren. Ze verleent onderdak, geeft medische verzorging en zelfs geld.”

De Volder is ook de organisator van de betoging Hoop Op Papieren (HOP), die op 15 februari in Antwerpen werd gehouden. De HOP-actie onderstreepte het feit dat de kerk het met name opneemt voor illegalen die al langere tijd in België verblijven en goed zijn ingeburgerd.

Er werd gepleit voor ’humane amnestie’ als variant op de ’fiscale amnestie’ die Belgische belastingontduikers genieten als ze hun zwarte geld op tijd uit belastingparadijzen terughalen. „Als de rijken verschoning krijgen voor hun misdaden, waarom dan de armen niet? Vaak zijn het families die streven naar een beter bestaan.”

De acties van de asielzoekers krijgen in heel België sympathie, maar er is ook veel kritiek. „Allah neemt onze kerk over”, klonk het schamper in extreem-rechtse kringen. Juist de kerk lijkt er echter voor te zorgen dat het debat niet langs de normale breuklijnen verloopt. „Dit is geen extreem-links discours”, zegt De Volder. „Ook conservatieve mensen doen mee.”

Volgens hem zet de kerk mensen aan het denken die zich door andere sociale organisaties niet aangesproken zouden hebben gevoeld. „De bisschoppen staan unaniem achter de acties, en velen van hen zijn toch behoorlijk conservatief.” Ook in het Vlaams Belang, de extreem-rechtse partij die keihard asielbeleid bepleit, kampen individuele leden steeds vaker met gewetensbezwaren.

„Het wordt steeds meer mensen duidelijk dat asielzoekers geen bedreiging vormen”, zegt De Volder, maar de kerk lijkt die boodschap uit te dragen bij de gratie van het feit dat ze nadrukkelijk geen tegenpartij is van de overheid.

„We vinden dat je politiek met het hart moet bedrijven, maar ook met het verstand. Dus een asielzoeker die criminele feiten pleegt, kun je moeilijk hier houden. En België hoeft echt niet de sociale dienst van de wereld te worden. Maar als mensen al zo lang in België leven, moet je serieus kijken of ze geen respijt verdienen.”

Op de Belgische bisschoppenconferentie, die vandaag wordt gehouden, staat het kerkasiel hoog op de agenda. Voorzitter van de conferentie is momenteel de aartsbisschop van Mechelen en Brussel, kardinaal Godfried Danneels. Zijn steun voor het kerkasiel werd ooit in twijfel getrokken nadat hij kritiek had geuit op de bezetting van de Miniemenkerk in Brussel door asielzoekers. Die actie was volgens hem ’geen kerkasiel, maar een vorm van kerkbezetting’.

Een opmerking die hem door humanitaire organisaties niet in dank werd afgenomen.

Sindsdien houdt Danneels zorgvuldig het midden. Met Pasen betuigde hij zijn solidariteit met asielzoekers, maar de oplossing vertrouwde hij toe aan de overheid.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden