Hofmans heldere-vijver-theorieën

De Botanische Vijvertuin, Westeindigerdijk 3, Loozen (gem. Gramsbergen) is alle dagen behalve maandag open van 10 tot 17 uur. Halverwege de oude weg Hardenberg-Gramsbergen afslag Radewijk. Ook goed toegankelijk in een rolstoel. Alleen kinderen onder de twaalf en honden mogen er niet in.

Het vergt wat fantasie om nu, op een grijze en kille dag, het verhaal te plaatsen van de 94-jarige vrouw die bij haar zoveelste en mogelijk laatste bezoek, aan het eind van de zomer, verzuchtte: “Als het in het paradijs net zo mooi is als hier, wil ik wel sterven.” Toch komen ze straks weer het hele eind naar Gramsbergen, uit de randstad, uit Duitsland, uit België. En als het weer een beetje meezit, hebben voor 1 november een dikke dertigduizend mensen ¿12,50 over voor een bezoek aan dit complex.

Vlakbij de Duits-Nederlandse grens, in knap kaal boerenland ter hoogte van Ommen, heeft Ada Hofman met haar man Douwe twee hectare grasland in tien jaar tijd veranderd in een golvend vijverlandschap. Alles in één keer overzien kan alleen aan het eind van de rondgang, vanaf de daktuin op het gebouw waarin de bezoekers eerst wat kennis moeten opdoen van een verantwoorde aanpak voor de vijver voor ze mogen rondkijken. Ook in die daktuin ontbreekt de vijver niet: een Chinese, met veel grind.

In de tuin zelf zorgen heuveltjes, wallen, prieeltjes en tot rotsformaties gestapelde stenen ervoor dat na elke bocht een nieuw uitzicht ontstaat. Vijftig vijvers melden de eigenaars, en veel zijn het er inderdaad. De kleinste een paar vierkante meter, de grootste honderden.

Hun sterke punt: zonder chemische troep en dure filters blijft het water helder dank zij de uitgekiende beplanting. Zelfs in de grote glazen aquaria die in het volle licht staan.

VIJVERBOEKEN Ada Hofman - 'opgegroeid in de Lopiker polder, altijd in de weer om plantjes naar ons erf te slepen, maar m'n vader, een fruitkweker, zag er alleen maar onkruid in en schepte het hele spul zo naar de afvalhoop' - beschreef haar opvattingen over aanleg en onderhoud van vijvers in 1983 in Het Vijverboek, verschenen bij Groenboekerij. Het werk beleefde inmiddels z'n dertiende druk, is in '89 aangevuld met Vijvers (ook al in vierde druk) en zal komend najaar worden overklast (zegt Ada) door haar nieuwste boek, een 'vijverbijbel'. Tekst en tekeningen van Ada Hofman, foto's van echtgenoot Douwe van Ada Hofman.

De basisgedachte die Ada Hofman in een kleine twintig jaar heeft ontwikkeld is simpel: wantrouw alle reclame voor zuivering en (bij)voeding van de vijver en kies voor een beplanting met relatief veel zuurstofplanten. Alleen die kunnen ervoor zorgen dat het water helder blijft. Geen 'rijke voedingsbodem', want de meeste planten hebben ruimschoots genoeg aan een korf met grond, waardoor ze ook nog mooi op hun plek blijven.

Vuistregel voor de beplanting: 1 mandje of 4 bosjes zuurstofplanten per duizend liter water. Als planten verkiest ze glanzend fonteinkruid (tenminste driekwart van het totaal), waterpest, waterranonkel, hoornblad, aarvederkruid en sterrekroos.

VOORZICHTIG OPVISSEN Diepere gedachte achter Ada's heldere-vijver-theorie: in een zeer voedselrijke omgeving groeien de immer aanwezige algen en als die, bij een wat hogere temperatuur, volgroeid zijn geraakt, kleuren ze groen in zuurstofrijk water en bruin in zuur water. Te sterke groei van de algen kan worden voorkomen door de talrijke zuurstofplanten het voedsel in het water te laten opnemen vóór de algen zich eraan tegoed kunnen doen. En wieren - nogal 'ns verward met algen - zijn al helemaal niet erg. Vis ze heel voorzichtig op met een net of wikkel ze om een stok, vouw ze netjes op en laat de pakketjes, onder water en verzwaard met een steen, vergaan om nuttige bacteriën te voeden.

Dat voorzichtige opvissen van algen hangt samen met een ander uitgangspunt: laat een goed lopende vijver met rust. Stop er geen vissen in die planten eten of de grond omwoelen (dus geen goudvissen, geen karpers of zeelt) en mijd evenzeer het geploeter van eenden, schildpadden, kreeften en mosselen. Kies insecten-etende, aan het oppervlak zwemmende soorten als goudwinde, sarasa, shubunkin en goudelrits.

In de videofilm van bijna een half uur waarmee de serieuze bezoeker van de tuin begint, wordt dit soort kennis breder uitgemeten. In beknopte vorm is het weergegeven in een brochure die elke bezoeker meekrijgt. En de echt geïnteresseerde kan voor ¿2,50 een lijst kopen waarin de namen van bijna alle aanwezige planten staan (in de gauwigheid telde ik er vierentwintighonderdzevenendertig). Een leerzame uitstap, zo zien Ada en Douwe een bezoek aan hun levenswerk, en daarom zouden ze ook zo graag van de overheid een lager btw-tarief krijgen.

Voor enigszins regelmatige bezoekers van de almaar uitdijende tuincentra is misschien nog wel een van de grootste verademingen de afwezigheid van pogingen de bezoekers nog duizenden nuttige zaken, ontwerpen, planten, beessies of wat ook aan te smeren. Ada's boeken zijn te koop, net als Douwe's foto's. En dochter Natalie begint dit jaar naast het parkeerterrein een bescheiden handel in waterplanten (niet meer dan tien soorten telde ik er, als leek; een folder ontbrak nog). Maar straks, als alles groen is en bloeit en kikkers, vissen en salamanders in het kristallen water te volgen zijn, moet het er een oase zijn.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden