Hoffelijk Groningen

Hofjes plaatsen intieme en groene accenten bij de Groninger binnenstad. De Hofjeswandeling rijgt meer dan twintig kleine stadsenclaves aaneen.

Grijzend staan ze te wachten, klaar om Nederland stapsgewijs te veroveren: mijn fonkelnieuwe lage wandelschoenen. Ter kennismaking wil ik een niet al te lange wandeltocht met ze maken. Schoenen inlopen is een serieuze zaak, we zullen aan elkaar moeten wennen. Een stadswandeling lijkt me een goed begin, passend bij de tijd van het jaar bovendien.

Mijn keuze valt op Groningen. Een stad waar ik de weg ken, de belangrijkste bezienswaardigheden gezien heb, maar die mij nog lang niet alle geheimen heeft prijsgegeven. Na een opwarmrondje over het Martinikerkhof en een slag door de aangrenzende Prinsentuin, begin ik op de stoep van het VVV-kantoor aan de 5 kilometer van de Hofjeswandeling. Mijn nog smetteloze, blauwe Hanwags kunnen niet wachten.

De stad bruist. De viskraam op de Grote Markt doet al vroeg goede zaken. Op straat vang ik flarden van gesprekken op. Engels, Italiaans en Chinees klinken hier net zo op hun plaats als Grunnings. Een meisje hobbelt voorbij op haar skateboard, studenten in gifgroene kleren verzamelen zich om iets te gaan doen wat onduidelijk blijft. De Martinitoren kijkt het allemaal uit de hoogte aan. Luttele stappen van de voet van d' Olle Grieze gaapt een bouwput waaruit een wel heel erg ambitieus Groninger Forum moet verrijzen.

In de Peperstraat wacht het eerste hofje. Het is meteen raak. Verstopt achter een fraaie poort ligt het Geertruidsgasthuis. Met een eigen kapel, een eetzaal en de huisjes geschaard rond twee groene binnenplaatsen, is het als een dorpje op zich. Een stadsenclave van het soort dat ook binnensteden van Haarlem, Leiden, Amsterdam, Alkmaar of Leeuwarden siert. Groningen neemt in dat rijtje een speciale plaats in. De stad telt niet alleen een opvallend groot aantal hofjes, bij negen ervan is het binnenhof overdag vrij toegankelijk.

Bordjes horen bij hofjes. Bordjes waarop staat dat het er verboden is voor rijwielen, of waarop bezoekers wordt verzocht niet bij bewoners naar binnen te gluren. Het Middengasthuis, oorspronkelijk bestemd voor 'fatsoenlijke, oppassende, maar minvermogende arbeiders en dienstboden', trakteert bezoekers op een bordje met een gedicht waarin een bewoner zijn hofje vergelijkt met een camping: 'Ik woon in mijn vakantie.' De wat oudere en grotere borden en opschriften prijzen veelal de stichters en andere weldoeners. Vooral de voogden steken elkaar uitbundig naar de kroon. Ze waren ooit verantwoordelijk voor een uitbreiding, een restauratie, de bouw van een pomp of een waterbak en vermelden dat er steeds in sierlijke letters bij.

Wanneer ik in het Heiligen Geest Gasthuis een aantekening maak, trek ik de aandacht van een man die met een sleutelbos op weg is naar de kapel. Hij stelt zich voor als Egbert van der Werff en blijkt de beheerder te zijn. Hij nodigt me uit de kapel te bekijken, wijst me op sporen van bouw, sloop en verbouw aan het eeuwenoude pand. Hij vertelt hoe de dit oudste hofje van de stad al in de 13de eeuw werd gesticht door een broederorde. "Na de Reformatie ging de stad zich bemoeien met zieken- en ouderenzorg. Het gasthuis werd voortgezet als zelfstandige fundatie met aan het hoofd de voogdij."

Tegenwoordig zijn het meestal woning- coöperaties die de scepter zwaaien achter de fraaie toegangspoorten. Het Heiligen Geest Gasthuis is een van de drie Groninger gasthuizen die nog een eigen voogdij hebben. "De voogden vormen nu een stichtingsbestuur volgens de burgerlijke wet, maar ze zijn nog altijd verantwoordelijk voor het instandhouden van het complex en de verhuur."

Hij laat me de weegkamer zien, die vroeger dienst deed als eetzaal. Nu is het een klein museum dat normaal gesproken alleen tijdens momentendagen open is voor het publiek. Ernaast ligt de schitterende voogdenkamer, de namen van alle voogden op een indrukwekkend bord aan de muur. "De doelstelling blijft huisvesting voor ouderen", zegt Van der Werff. "Het maatschappelijk tij heeft de doelgroep weggetrokken naar bejaardenwoningen en verzorgingshuizen, maar gezien de huidige ontwikkelingen in de zorg komen de ouderen misschien wel terug." Een paar keer noemt hij het contrast met een 'gewone straat' op als hij het dagelijks leven in zijn hofje beschrijft. "We leven in beslotenheid, in een aangename omgeving waar vriendschappen kunnen ontstaan tussen mensen met een diversiteit aan achtergronden."

Ik wandel verder door straten die Oude Kijk in 't Jatstraat heten, of Kleine Kromme Elleboog. Groningen trakteert me op kleurrijke oude gevels, op intieme en groene binnenhoven. In sommige hofjes zijn studenten gehuisvest, kleinere gasthuizen doen nu dienst als woonhuis. Soms gaan oud en nieuw hand in hand, zoals bij het Rode of Burgerweeshuis. Op het binnenplein staan replica's van de beelden van de twee weeskinderen op de poort. Ze vormen het uitzicht van de ouderen die in de nieuwbouw van het weeshuis wonen.

Terug op de Grote Markt voel ik mijn benen. Zo'n stadskuier is vaak nog vermoeiender dan een kloeke boswandeling.

Mijn voeten voelen echter licht en soepel, mijn nieuwe schoenen hebben deze eerste toets met glans doorstaan. In het voorbijgaan hebben ze zelfs kennis gemaakt met een klein stukje van het Pieterpad. En met de hoffelijke kant van een van de mooiste steden van Nederland.

Handig om te weten

Hofjeswandeling

De Hofjeswandeling is circa 5 kilometer lang. Het is een van de stadswandelingen die de VVV van Groningen aanbiedt: www.toerisme.groningen.nl

WinterWelVaart

Kunst, muziek, poëzie en een kerstmarkt: van vrijdag 19 tot en met zondag 21 december staat het Groninger A-Kwartier in het teken van WinterWelVaart. In het Noordelijk Scheepvaartmuseum, op de kades van de Hoge en Lage der A en aan boord van de vele charterschepen die er liggen vinden gratis voorstellingen en activiteiten plaats: www.winterwelvaart.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden