Hof Karlsruhe toetst Duits asielbeleid aan grondwet

BERLIJN - De Duitse minister van binnenlandse zaken, Manfred Kanther (CDU), is gisteren ondervraagd door het Constitutioneel Hof over de nieuwe asielwet die sinds 1993 van kracht is.

Nadat 1500 asielzoekers zich in Duitsland tot het Hof hadden gewend omdat ze meenden dat de nieuwe wetgeving in strijd is met de grondwet, buigen de rechters in Karlsruhe zich de komende maanden over het probleem. Ze doen dit aan de hand van vijf specifieke gevallen.

Kern van de nieuwe asielwetgeving zijn drie belangrijke afspraken. Allereerst maakt de wet een versneld asielaanvraagproces op luchthavens mogelijk. Binnen drie dagen hoort de asielzoeker of hij of zij al dan niet mag blijven. Hij mag tegen het oordeel in hoger beroep gaan maar moet de afloop van de procedure in ieder geval in de transitruimtes afwachten. Mensen met een ongeldige pas of zonder papieren worden meteen teruggevlogen.

Daarnaast is vastgelegd dat mensen die via een buurland Duitsland binnen reizen, direct naar dat land moeten worden teruggestuurd omdat alle landen om Duitsland heen - niet alleen die van de EU - gerekend worden tot 'veilige derde landen'. Tot slot kunnen asielzoekers uit landen waarvan het ministerie van buitenlandse zaken heeft vastgesteld dat het 'veilige' herkomstlanden zijn, direct worden teruggezonden als ze niet binnen een week kunnen aantonen dat ze wel degelijk vervolgd worden. Die drie basis-afspraken hebben tot gevolg dat asielzoekers alleen nog op een luchthaven asiel kunnen aanvragen en dan ook nog middels een uiterst verkorte procedure.

Het asielrecht is op twee manieren vastgelegd. Allereerst is in artikel zestien van de grondwet bepaald dat iedereen die politiek is vervolgd, recht heeft om in Duitsland asiel aan te vragen. Vervolgens is in de wet op de asielaanvraagprocedure beschreven onder welke voorwaarde men in Duitsland kan rekenen op asiel. De rechters in Karlsruhe moeten nu bekijken of die nieuwe regelingen niet zó slecht zijn geconstrueerd, dat het grondrecht op asiel niet meer gegarandeerd kan worden. Ze moeten bekijken of de wetswijzigingen die sinds 1993 van kracht zijn niet in strijd zijn met de eeuwigheidsclausule die aan de asielparagraaf in de grondwet is verbonden. Die houdt in dat veranderingen aan de wetgeving ontoelaatbaar zijn als ze bedoeld zijn om grondrechten opzij te schuiven.

De minister van binnenlandse zaken benadrukte gisteren voor het Hof het belang van de nieuwe asielwetgeving en deed een beroep op de rechters in Karslruhe om niet aan het moeizaam bereikte asielcompromis te tornen. Hij meende dat van de oude wetgeving, die het voor iedere politiek vervolgde mogelijk maakte om in Duitsland asiel aan te vragen, ongeacht de herkomst, teveel misbruik werd gemaakt. Bovendien zijn volgens Kanther dankzij de nieuwe regelingen, de aantallen asielzoekers drastisch teruggelopen. Volgens de mensenrechtenorganisatie Amnesty International is dat de 'halve waarheid'. Een woordvoerder zei gisteren dat de nieuwe asielwet de mensen aanmoedigt illegaal naar Duitsland te reizen via de zogeheten 'groene zones', door struiken en rivieren kortom. Aangezien eigenlijk niemand volgens de nieuwe regeling nog recht heeft op asiel, vraagt niemand het meer aan, volgens Amnesty.

Jutta Limbach, de voorzitster van het Constitutioneel Hof, heeft al eerder laten weten dat ze vindt dat er “veel haken en ogen” aan de nieuwe wet zitten en dat hij 'onzorgvuldig' is.

In Bonn gaan stemmen op om, als Karlsruhe de nieuwe wetgeving geheel of gedeeltelijk ongeldig verklaard, het grondrecht op asiel geheel uit de grondwet te schrappen. Horst Eylmann, die voor de CDU in de commissie van justitie van de bondsdag zit, stelde gisteren in de Berlijnse krant BZ voor om het grondrecht op asiel te schrappen en te vervangen door een 'institutionele garantie'.

In Karlsruhe wordt de asielwetgeving vanaf gisteren getoetst aan de hand van vijf gevallen. Een Irakese, een Iranees, een man uit Togo en een man en vrouw uit Ghana zochten steun bij het Hof. In het geval van de mensen uit Irak en Iran moet de 'derde-landenregeling' worden beproefd, voor de Ghanezen was de regeling van het 'veilige herkomstland' van toepassing en de man uit Togo wil een uitspraak over de twijfelachtige 'luchthavenregeling' met de uiterst verkorte asielaanvraagprocedure.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden