Hof Karlsruhe kan weer aan de bak

Duitse academici zetten EU-bankenunie in de beklaagdenbank. 'Europees plan strookt niet met Duits recht.'

CHRISTOPH SCHMIDT

BRUSSEL - Slaagt een handvol Duitse academici erin om een stokje te steken voor het grootste Europese integratieproject sinds de invoering van de euro? In theorie zou dat kunnen nu het Constitutionele Hof in Karlsruhe zich buigt over de vraag of de aanstaande bankenunie wel strookt met de Duitse grondrechten.

De zaak is vorige week aangespannen door vijf wetenschappers die vinden dat het bankentoezicht door de Europese Centrale Bank (ECB), dat in november moet beginnen, niet wettig is omdat de EU-verdragswijziging die hiervoor nodig zou zijn, is uitgebleven. Behandeling van de klacht gaat enkele maanden duren.

"Een voorlopig hoogtepunt van het eigenmachtige regime in Brussel", zo omschrijft Markus Kerber de bankenunie. Kerber, hoogleraar openbare financiën en economische politiek in Berlijn, is initiatiefnemer van de rechtszaak.

Het gezaghebbende hof in Karlsruhe heeft al vaker een belangrijke rol gespeeld in de eurocrisis en de maatregelen ertegen. Meestal wijzen de Duitse rechters klachten over de EU-besluitvorming af, maar wel onder voorbehoud van blijvende democratische toetsing door de Duitse Bondsdag. Volgens Kerber betekent het ECB-toezicht een duidelijke breuk met het verleden. De nieuwe regels "zijn een eerste stap naar een niet eerder aanwezige aansprakelijkheid van de Duitse belastingbetaler voor banken die buiten het nationale toezicht vallen", zei de hoogleraar tegen Welt am Sonntag.

De bedoeling van de bankenunie is juist dat Europese belastingbetalers voortaan buiten schot blijven als een bank omvalt. Tijdens de crisis moesten overheden een diepe greep in de schatkist doen om zogeheten systeembanken overeind te houden. Die noodlottige link tussen banksector en overheid moet weg, is de basisgedachte.

Het ECB-toezicht op de ruim 120 grootste banken in de EU is de eerste pijler onder de bankenunie. Kerber c.s. bereidt ook aanklachten voor tegen de andere onderdelen, die later worden ingevoerd. Dat zijn het zogeheten afwikkelingsmechanisme dat centraal bepaalt of een probleembank gered wordt of failliet gaat, en het fonds dat deze afwikkeling financiert. Daarin moet over acht jaar 55 miljard euro zitten, op te hoesten door de banksector zelf.

Om dat reddingsfonds op te richten, is een zogeheten intergouvernementeel verdrag nodig, buiten de EU-besluitvormingsprocedures om.

Volgens Kerber hebben de lidstaten er alles aan gedaan om een verdragswijziging te voorkomen uit vrees dat die zou stranden op de ratificaties in alle 28 landen. "Minister Schäuble (van financiën) misleidt het publiek over de risico's van de bankenunie en de Bondsdag zit te slapen."

undefined

Rechters in Karlsruhe nemen Brussel de maat

Het Bundesverfassungsgericht in Karlsruhe heeft als hoogste Duitse juridische instantie een prominente stem gehad in de eurocrisis en de maatregelen daartegen. De belangrijkste uitspraken:

7 september 2011 - In de spannendste dagen van de eurocrisis bepaalt het Hof dat de miljardensteun aan Griekenland en het noodfonds EFSF niet strijdig zijn met de Duitse grondwet. Was het oordeel anders geweest, dan was de redding van Griekenland op losse schroeven komen te staan.

12 september 2012 - 'Karlsruhe' vindt dat het nieuwe Europese noodfonds ESM en een extra EU-verdrag over begrotingsdiscipline door de beugel kunnen.

7 februari 2014 - Het Hof verwijst een oordeel over het eventuele massale opkopen van staatsobligaties door de Europese Centrale Bank door naar het Europees Hof van Justitie. Overigens heeft de ECB dit instrument (nog) niet hoeven inzetten.

18 maart 2014 - Opnieuw bepalen de rechters in Karlsruhe dat het noodfonds ESM wettig is mits de Bondsdag toekomstige beslissingen hierover kan blokkeren.

undefined

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden