'Hoezo mag het Duitse parlement rechters kiezen, maar het Poolse niet?'

De leider van regeringspartij PiS, Jaroslaw Kaczynski, applaudiseert.Beeld AFP

Dat Brussel Polen hard wil aanpakken vanwege de rechtspraak, vindt hoogleraar Pjotr Wawrzyk ongegrond.

De Poolse rechtspraak moest wel op de schop, vindt Pjotr Wawrzyk van de universiteit van Warschau. De twee wetsvoorstellen die Polen vorige week aannam, geeft de regering onder andere grote invloed op het Hooggerechtshof en de benoeming van rechters. "Van de rechters is 99,99 procent van onbesproken gedrag, maar ze vormen zo'n gesloten groep, dat ze niet meer het zelfreinigend vermogen hebben om rechters die zich onethisch gedragen te verwijderen. Dat ondermijnt het vertrouwen in rechtbanken."

Moet je voor die 0,01 procent zulke ingrijpende maatregelen nemen?

"Dit zijn geen ingrijpende maatregelen. Eurocommissaris Frans Timmermans beweert dat de manier waarop straks de Raad voor de Rechtspraak (het orgaan dat in Polen rechters benoemt) wordt gevormd, strijdig is met de Poolse grondwet, omdat het parlement voortaan vijftien leden uitkiest. Maar waar in de Poolse grondwet staat dat het parlement dat niet mag? Timmermans haalt grondwetsartikelen aan die niet bestaan, omdat hij zijn oor te luisteren legt bij de oppositie."

Maar in de grondwet staat zeker dat de rechterlijke macht onafhankelijk is van de wetgevende macht.

"De scheiding der machten wordt niet bedreigd in Polen. Integendeel. Ze functioneert heel goed. Scheiding der machten betekent niet dat de machten onafhankelijk van elkaar functioneren. Ze moeten in evenwicht zijn. Het mag niet zo zijn dat één macht hoger staat dan de andere. Dat was tot nu toe het geval, want de rechterlijke macht in Polen stond overal boven. Het volk hoort de drie machten vorm te geven. Het volk is de soeverein. Het parlement wordt gekozen door de burgers, maar wat voor invloed hebben burgers op de keuze van rechters?"

Maar het volk gaat toch niet leden van de Raad voor de Rechtspraak kiezen? Dat gaan politici doen.

"Op dit moment heeft het volk niets te zeggen. Straks hebben burgers tenminste indirect inspraak."

Een van de criteria waar Polen aan moest voldoen om lid te worden van de EU, was een functionerende rechtsstaat. De commissie vindt dat die nu op de tocht staat.

"Welke definitie van rechtsstaat hanteert de commissie? In geen enkele conventie, geen enkel traktaat wordt het begrip rechtsstaat gedefinieerd. De enige definitie staat in een intern document van de Venetië-Commissie die Polen nu ook bekritiseert, maar geen land heeft ooit invloed gehad op die definitie. In artikel 2 van het Europees Verdrag wordt de rechtsstaat genoemd, maar daar staat geen verwijzing bij naar een document waarin dat begrip wordt gedefinieerd. De commissie begrijpt het begrip rechtsstaat op haar manier, de Poolse regering op een andere manier. In Duitsland kiest het parlement ook rechters. De commissie zegt dat dat in Duitsland in lijn is met de rechtsstaat en in Polen niet."

Waarom zou de commissie met twee maten meten?

"De beschuldigingen aan het adres van Polen snijden geen hout, dus gaat het om iets anders. De commissie wil de Poolse regering ten val brengen. Ze wil een Poolse regering die Brussel en de grote lidstaten volgt in de hervorming van de EU, de herverdeling van vluchtelingen en de begroting. De huidige regering is tegen een nieuw financieel perspectief, waarin Poolse boeren niet evenveel subsidie krijgen als boeren in West-Europa. Maar hoe harder Brussel zich opstelt, hoe meer Polen de regering zullen steunen."

Dan zou de Poolse regering dus een reden hebben voor een confrontatie met Brussel?

"Dat zou rationeel zijn, alleen weet niemand op welk moment de Polen genoeg krijgen van die ruzie met Brussel en de steun voor de regering gaat dalen. Daarom wil de regering het niet uit de hand laten lopen."

Wie is Pjotr Wawrzyk?

Dr. Pjotr Wawrzyk is buitengewoon hoogleraar aan het Instituut voor Europese studies aan de universiteit van Warschau. Hij zat in het Poolse team dat onderhandelde over de toetreding tot de Europese Unie in 2004 en hij was jarenlang expert voor de parlementaire commissie voor Europese zaken. Hij is geregeld als commentator te gast op de staatstelevisie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden