Hoeveel thuislanden kun je hebben?

Beeld FOTO PETER HILZ, HH

In het Filosofisch Elftal analyseren om de week twee denkers een actuele kwestie. Deze keer: het wetsvoorstel om dubbele paspoorten voor allochtonen aan banden te leggen verdeelt Kamer en elftal.

De Tweede Kamer sprak vorige week met deskundigen over een wetsvoorstel dat bedoeld is om een eind te maken aan een terugkerende steen des aanstoots: dubbele nationaliteiten. Het voorstel kwam voort uit het regeer- en gedoogakkoord van VVD, CDA en PVV, maar heeft sinds de val van het kabinet een opmerkelijke aanpassing ondergaan. Het CDA en de VVD hebben in reactie op een stroom van e-mails en handtekeningen van Nederlanders die in het buitenland leven het voorstel herzien: de voorgestelde beperkingen zullen niet gelden voor Nederlandse expats en andere emigranten. Zij mogen hun Nederlandse paspoort ook in de toekomst te allen tijde behouden.

PvdA-Kamerlid Martijn van Dam schreef deze week in NRC Handelsblad over het wetsvoorstel: "Dit getuigt niet alleen van een bekrompen kijk op identiteit, maar ook van een ongekende dubbele moraal. Alle Nederlanders horen gelijk te worden behandeld."

Sabine Roeser, hoogleraar ethiek aan de TU Delft, in Duitsland geboren en opgegroeid, maar tegenwoordig noodgedwongen in het bezit van enkel een Nederlands paspoort: "Ik ben het helemaal met Van Dam eens. Ik zou zelfs nog verder willen gaan: dit is een racistisch wetsontwerp. Omdat de staat straks met twee maten gaat meten. De ene Nederlander voldoet dan wél aan de eisen, omdat hij hier geboren is. De andere Nederlander niet, omdat hij oorspronkelijk ergens anders vandaan komt. Zo creëert de staat eerste- en tweederangsburgers.

"Aan de onbeholpen manier waarop CDA en VVD hun wetsvoorstel nu proberen aan te passen, zie je hoe ondoordacht het plan eigenlijk was. Oorspronkelijk was het een wens van de PVV. De PVV had daarbij een bepaald soort allochtonen in het vizier - moet ik nog uitleggen welke? De PVV wil dat de staat hun de vraag stelt: ben je een echte Nederlander of ligt je hart in het Atlasgebergte? En als je een Nederlander wilt zijn, bewijs dat dan maar eens door je oude paspoort in te leveren en alle banden met je land ook formeel door te snijden.

"Dit is op zichzelf al zeer onfatsoenlijk en zeer aanvechtbaar. Maar CDA en VVD lieten zich verleiden om erin mee te gaan. Daarna merkten ze pas dat deze wet ook 'echte' Nederlanders zou treffen - mensen die hier geboren zijn en die in het buitenland vertoeven. Daarop krabbelden ze terug: die mensen hoeven hun Nederlanderschap nooit in te leveren. Zie daar de dubbele moraal. Als ze consequent zijn, zouden ze zeggen: 'Dat is dan jammer voor de Nederlandse expats, we eisen hetzelfde van iedereen.' Maar dat zeggen ze niet. Voor 'echte' Nederlanders is een dubbele nationaliteit kennelijk geen probleem."

Bart Jan Spruyt, historicus en conservatief publicist: "Het is doorgeschoten gelijkheidsdenken om in dit verband van racisme te spreken - er wordt geoordeeld op grond van nationaliteit, niet van ras. En er wordt ook niet gemeten met twee maten, want het gaat om heel verschillende situaties. In het ene geval gaat het om Nederlanders die zich meestal tijdelijk in het buitenland vestigen vanwege werk. Het spreekt voor zich dat zij het recht moeten hebben om terug te keren naar hun vaderland. In het andere geval gaat het om vragen over de rechten en plichten van immigranten die zich hier blijvend hebben gevestigd, letterlijk dus om allochtonen, mensen die op vreemde bodem zijn geboren en opgegroeid en van wie hun oorspronkelijke overheid of het land van hun ouders ze niet toestaat om hun oorspronkelijke nationaliteit op te geven.

"Als je een dubbel paspoort hebt, ben je onderdaan van twee soevereine staten. Elke staat onderhoudt een bepaalde binding met zijn burgers. Dat betreft veel rechten, klassieke en sociale grondrechten. En het is best aantrekkelijk om rechten te stapelen. Maar die relatie omvat ook plichten in. Als je twee paspoorten hebt, functioneer je ook in twee rechts- systemen. Het probleem bij dubbele nationaliteiten is dat de plichten die de persoon heeft tegenover de ene staat en tegenover de andere staat, met elkaar kunnen botsen.

"Laat ik hiervan een pijnlijk voorbeeld noemen. Toen ik in de jaren negentig als politiek verslaggever naar de Balkan meereisde met toenmalig minister De Grave van defensie, bezochten we onder andere de grens van het Turkse en het Griekse deel van Cyprus. Minister De Grave werd daar door Turkse soldaten uitgescholden in het Nederlands. Hoe kon dat? De soldaten waren Turkse Nederlanders die door Turkije gesommeerd waren om op Cyprus hun dienstplicht te vervullen.

"Een ander pijnlijk voorbeeld was mevrouw Albayrak van de PvdA, die als Nederlandse Turkse niet frank en vrij haar mening kon geven over de Armeense genocide. Of denk aan PvdA-Kamerlid Arib, die naast Kamerlid adviseur van de Marokkaanse koning bleek te zijn. Dat kan niet."

Roeser: "Ik ontken helemaal niet dat het hebben van een nationaliteit zowel rechten als plichten meebrengt. Maar dit wetsvoorstel is ook in dat opzicht niet rechtvaardig. Het creëert niet alleen eerste- en tweederangsburgers, het vraagt ook nog eens een groter offer van de tweederangsburgers dan van de eersterangsburgers. Zij hebben minder rechten en meer plichten. Zij moeten namelijk hun oorspronkelijke nationaliteit voorgoed inleveren. Dat is een aanzienlijk offer. Want alle problemen die Nederlandse expats en andere 'echte' Nederlanders in het buitenland zullen ervaren als ze hun oorspronkelijke Nederlanderschap zouden kwijtraken, ervaren de import-Nederlanders ook.

"Dit erkennen de voorstanders nota bene zelf, door de expats van deze wet uit te sluiten. Maar waarom zouden die problemen voor de import-Nederlanders minder erg zijn? Ik vraag me af of dit juridisch door de beugel kan, maar moreel gezien kan het in elk geval niet. Op grond waarvan maakt de wetgever een onderscheid tussen de ene en de andere Nederlander?"

 
Dit racistische wetsvoorstel creëert twee soorten Nederlanders
Sabine Roeser

Spruyt: "Ik bepleit een nuchtere, juridische oplossing van het probleem. Een dubbele nationaliteit is net zo onbestaanbaar als een dubbele sekse of een dubbele religie. De Nederlandse overheid zou de Marokkaanse overheid duidelijk moeten maken dat zij geen paspoorten meer verstrekt aan Marokkaanse Nederlanders zolang Rabat hen als hún onderdanen blijft beschouwen en ze bij geboorte automatisch de Marokkaanse nationaliteit en paspoort toekent. Ik betreur het dat dit onderwerp door toedoen van Geert Wilders een polemisch spektakelnummertje is geworden. Wilders eiste in 2007 met veel tamtam het aftreden van de kersverse bewindslieden Albayrak en Aboutaleb, vanwege hun vermeende onbetrouwbaarheid door hun dubbele paspoorten.

"Juist om te voorkomen dat de discussie politiek wordt scheefgetrokken en emotioneel overladen raakt, moet je dit soort vragen zuiver juridisch benaderen. Je moet dus ook geen discussies beginnen over de vraag of mensen met een dubbele nationaliteit per definitie niet loyaal zouden kunnen zijn aan Nederland. Je moet nuchter vaststellen of er sprake is van conflicterende plichten en dan moet je dat zakelijk oplossen. Zonder wolvengehuil over racisme, tweederangsburgers en dubbele maten."

Roeser: "Waarom moeten Nederlandse expats die alleen tijdelijk in het buitenland verblijven dan wel de betreffende nationaliteit verkrijgen? Daarvoor zijn er toch verblijfsvergunningen?"

 
Een dubbele nationaliteit is net zo onbestaanbaar als een dubbele sekse
Bart Jan Spruyt
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden