Hoeveel mens zit er in een crimineel?

U mag er zondermeer op vertrouwen dat ik geen dagelijkse contacten onderhoud met de onderwereld. Die onbekendheid met geboefte is vermoedelijk meteen de belangrijkste verklaring voor mijn nieuwsgierigheid naar 'Echte penoze'. Ewout Genemans interviewt in dat RTL 4-programma grote misdadigers, en opent daarmee voor de kijker nieuwe werelden.

Het is niet zozeer de misdaad die mij intrigeert, als wel de vraag: hoeveel mens zit er nog in een crimineel? Genemans weet daar feilloos naar te hengelen. Zoals zondag bij Jan van Hensbergen, ooit een berucht bankrover, pooier, heler en xtc-fabrikant. "Hoe zag je jezelf?" vroeg Genemans. "Nou, het was gewoon m'n werk", mompelde Van Hensbergen. "Dus je vond jezelf geen crimineel?" Van Hensbergen: "Nee, dat niet."

"En je vrouw?", wilde Genemans weten. "Oh, die vond 't prima, ze had een rijk leven. Vrouwen zijn gek op criminelen, want die zijn goed voor hen." "Vertelde je thuis alles?" was de volgende vraag. "Jazeker, want ik ben heel open."

Een 'open crimineel' derhalve, maar niet in die mate dat hij het achterste van zijn tong liet zien. "Heb je ooit iemand laten vermoorden?" Van Hensbergen: "Daar kan ik niets over zeggen." "Maar zou je het kúnnen, een huurmoord?" drong Genemans aan. Slimme vraag, want nu werd toch een tipje van de sluier opgelicht: "Ik zou er honderd procent toe in staat zijn, ja. Ik houd er namelijk niet van als mensen mij pijn doen. Ik doe anderen ook geen pijn."

Een onthullend zelfbeeld: bankrover houdt niet van kwetsen. Het zal de kijker niet hebben verbaasd dat Van Hensbergen nooit schoot bij een bankoverval. Soms deed hij zelfs niet meer dan in de auto stilletjes wachten op de buit. Wat ook zo z'n eigen problematiek had. "Ongemakkelijk, hoor, met zo'n bivakmuts op in de auto. Voorbijgangers keken naar je alsof je van 'Bananasplit' was. Maar niemand greep in." Soms lachtte Van Hensbergen om een grapje van Genemans. Of hij raadde jonge criminelen aan te gaan studeren. "Misdaad loont niet. Bouw een leven op." Dan werd Van Hensbergen wel heel erg menselijk.

Een dag later toonde Niek Koppen in een NTR-documentaire een heel ándere onbekende wereld: die van de klederdracht. Net als 'Echte penoze' dicht op de huid gefilmd. De vreugde op het gezicht van de zussen Geertje en Luutje Schouten uit Marken tijdens de inhuldiging van Willem-Alexander was bijna voelbaar. Er gebeurde weinig in 'Levende klederdracht', maar dat gaf niet, want de beelden waren prachtig: Tan, achter haar rollator in een stil en verlaten Arnemuiden.

Opvallend hoe makkelijk het tiental geportretteerde klederdrachten zich voor de lens bewoog. Geen media-ervaring en toch, of waarschijnlijk juist daardoor, onbevangen, puur en verrassend. Diep drong Koppen door in het privé-leven: een kerkgang, een zangkoor, een verjaardag en een spelletjesmiddag. En telkens diezelfde kijkervaring: ze zijn 'verkleed', maar dragen geen masker. Zelfs het geheim van de perfecte kuif onder de kap werd onthuld: een pruik.

Goed dat Koppen dit rijk van kap en oorijzer zo mooi heeft gedocumenteerd. Want het is een snel verdwijnende wereld. Wat je van de misdaad niet kunt zeggen.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden