Hoeveel je ook geeft, hulp brengt geen ontwikkeling

Waar corruptie heerst en de bevolking niet wordt opgeleid, krijg je met hulp nog geen ontwikkeling. Dambisa Moyo heeft gelijk.

In de kolommen van Trouw woedt een loopgravenoorlog. De Zambiaanse econome Dambisa Moyo beweert dat ontwikkelingshulp niet helpt en zelfs schadelijk is voor Afrika (De Verdieping, 13 oktober). De Nijmeegse hoogleraar ontwikkelingssamenwerking Paul Hoebink brengt daar tegenin dat hulp wel helpt, althans in delen van Azië (Podium, 22 oktober) . Daarmee in tegenspraak is Hoebinks opmerking dat Afrika bezuiden de Sahara zich toch wel ontwikkelt. En om het nog verwarrender te maken berekent hij dat de omvang van de ontwikkelingshulp miniem is. Hij helpt zijn argumenten om zeep: ontwikkelingshulp kàn helemaal niet helpen, omdat het maar om zo weinig geld gaat.

Dat zowel Moyo als Hoebink gelijk lijken te hebben, komt omdat ze niet hebben afgesproken wat ontwikkeling is. Laat ik dat maar doen.

Ontwikkeling is een periode van economische groei, waarbij de investeringen gedurende een reeks van jaren uitkomen boven de drempel van zeven tot acht procent van het bruto nationaal product. Dat is de klassieke verklaring voor de ontwikkeling van Europa, die optrad tussen 1750 en 1850, de ’industriële revolutie’.

De verdere geschiedenis kent u. De industriële revolutie heeft het Westen schatrijk gemaakt; zo rijk, dat er na de Tweede Wereldoorlog steeds meer kritiek kwam op de grote welvaartschillen in de wereld. Daar leek vijftig jaar geleden een simpele oplossing voor te bestaan, want de wereld was toen nog erg maakbaar. Omdat de arme landen niet in staat bleken om zoveel te sparen en te investeren als Europa vroeger, moest je ze geld geven en met dat geld kon elk land zijn eigen industriële revolutie op gang brengen.

Na vijftig jaar moeten we constateren dat die opzet is mislukt. In tropisch Afrika is weinig dat wijst op een toekomstige industriële revolutie of iets dat daarop lijkt. Gemeten naar het klassieke criterium uit de Europese geschiedenis heeft hulp Afrika niet geholpen. Dambisa Moyo heeft gelijk.

Paul Hoebink heeft ook gelijk met de constatering dat ontwikkelingshulp wel heeft geholpen in sommige landen van Azië. Maar hij laat de conclusie achterwege dat hulp dus blijkbaar slechts één van de ingrediënten is voor een economische sprong voorwaarts. Een hard werkende en geschoolde bevolking, politieke stabiliteit en een goede bescherming van bezit zijn minstens zo belangrijk. Pas dan raken de internationale investeerders geïnteresseerd in je land.

Dat er thans sprake is van enige ontwikkeling in Afrika heeft niets te maken met een economische take off. Dat onze milde gaven in sommige arme landen in Afrika gezorgd hebben voor een verbetering van de gezondheidszorg, de voedselproductie, en scholing geeft een warm gevoel van binnen. Dat gevoel ontbreekt echter bij de nationale en internationale investeerders, die de economie op een ander plan kunnen tillen. En daar gaat het om.

Ook al vertienvoudigen we onze bijdrage, de omvang van de ontwikkelingshulp kan slechts een miniem deel van inkomen per hoofd van de bevolking uitmaken. Er bestaat dan ook geen directe band tussen hulp en groei. Het woord ontwikkelingshulp is samengesteld uit twee delen, die elkaar tegenspreken. Ontwikkeling komt tot stand door veel meer dan hulp alleen en hulp brengt geen ontwikkeling. We kunnen nog zoveel geven, er zal nooit een economische doorbraak komen in landen met een corrupt regime, een bevolking met te weinig scholing en een elite, die naar het buitenland trekt om daar meer te verdienen.

Dat de sombere boodschap van Dambisa Moyo geen oplossing biedt, kan nooit een wetenschappelijk verwijt zijn. Naar een oplossing toe redeneren zoals Hoebink doet en daarbij goochelen met het woord ontwikkeling is niet correct. Er lijkt weinig anders op te zitten dan maar van de veronderstelling uit te gaan dat het rijke Westen niet veel kan veranderen aan het feit dat er altijd arme en rijke landen zullen blijven.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden