Column

Hoe zou het toch zijn met Roos Vonk?

Gisteren, na het vernietigende eindrapport over de wetenschapsfraude, moest ik ineens weer aan Roos Vonk denken.

Toen de Tilburgse hoogleraar Diederik Stapel ruim een jaar geleden werd geschorst, was zijn Nijmeegse collega immers de eerste die hij leek mee te sleuren in zijn val. Samen waren ze verantwoordelijk geweest voor een heel geinig onderzoekje naar vleeseters. Die zouden, ontdekten zij, 'hufteriger' zijn dan vegetariërs, 'minder sociaal' en 'egoïstischer'. Vonk was zo ingenomen met de resultaten dat ze prompt een persbericht de wereld in stuurde - hoewel het onderzoek nog niet door een wetenschappelijk tijdschrift was geaccepteerd. Het onderzoek bevestigde dan ook wonderwel wat zij als belijdend dierenliefhebber eerder in een opiniestuk had betoogd: vleeseters zijn 'asociale lomperiken'. Niet veel later bleken alle data door haar co-auteur te zijn verzon- nen.

Ging Vonk zich in een hoekje zitten schamen? Welnee. Op de radio beweerde ze dat je befaamde collega's nu eenmaal blind vertrouwt. Bij Pauw & Witteman poneerde ze dat alle sociaal-psychologisch onderzoek 'natuurlijk' op zoek gaat naar bevestiging van een reeds ingenomen stelling. Wij moesten, kortom, begrijpen dat haar geen blaam trof. Stapel was de boosdoener, zij niet.

Nu klopt het dat Vonk nooit data heeft vervalst - de academische doodzonde die Stapel beging. Maar je hoeft niet per se te hebben doorgeleerd om te zien dat er aan haar wetenschappelijke houding op z'n minst wat mankeerde. Niks open blik, niks speuren naar die ene zwarte zwaan. Ze zag wat ze toch al wilde zien. Dat is geen wetenschap, dat is ideologie van de allerarmoedigste soort.

Je zou zeggen: een béétje universiteit wil zo snel mogelijk af van zo'n onderzoeker - desnoods stilletjes. Maar nee. Het college van bestuur zette de integriteitscommissie aan het werk en Vonk kwam eraf met een berisping: ze had slechts 'onzorgvuldig professioneel' gehandeld.

De geleerde op haar beurt verklaarde dat haar onzorgvuldigheid te wijten viel aan haar 'enthousiasme', dat ze 'moeite' had met sommige conclusies van de integriteitscommissie, maar dat verder 'gekissebis' daarover 'niet productief' was. "Ik wil me nu weer richten op de toekomst en op de inhoud van ons vak, en op constructieve bijdragen aan de wetenschap."

Daarna daalde de stilte neer, niet het minst dankzij datzelfde college van bestuur. Toen het Nijmeegse studentenblad Vox op zijn site over de zaak wilde schrijven werd dat door de universiteit botweg verboden. "Nu is het moment daar", sprak de woordvoerder, "om weer vooruit te kijken."

En hoe verging het Vonk zelve? Een kleine virtuele rondgang leert dat ze sindsdien alles van haar website verwijderde dat naar de pijnlijke kwestie verwees, en haar winkeltje heropende - alsof er niets was gebeurd. Ze bleef lezingen geven, bleef twitteren over dierenleed, bleef columns schrijven voor Psychologie magazine en Intermediair - met intrigerende koppen als 'Waarom de expert het vaak helemaal niet weet' of 'Hoe je leert van je fouten'. Maar die bleken steevast te gaan over andermans feilen.

Het eindrapport riep gisteren, volkomen terecht, op tot diepgaand zelfonderzoek. Nu nog hopen dat die boodschap ook tot Nijmegen doordringt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden