Hoe zit het eigenlijk met de millenniumdoelen?

De Deonar-vuilnisbelt in Mumbai, de grootste in India Beeld getty
De Deonar-vuilnisbelt in Mumbai, de grootste in IndiaBeeld getty

In 2000 besloten wereldleiders acht grote problemen op te lossen. Dit jaar lopen de Millenniumdoelen af. Wat is er bereikt? Trouw maakt in vier delen de balans op.

Millenniumdoel 1: Roei extreme armoede en honger uit

Waarom dit doel?
Armoede en honger met wortel en tak uitroeien is het doel der doelen. "We zullen kosten noch moeite sparen om ons medemens - man, vrouw, kind - te bevrijden uit de verachtelijke en ontmenselijkende toestand van extreme armoede, waar meer dan een miljard van hen nu toe veroordeeld is", zo verklaarden de wereldleiders in 2000.

Welbeschouwd zijn veel van de andere millenniumdoelen ook gericht op de strijd tegen armoe en honger: met een betere opleiding (doel 2 en 3) en in goede gezondheid (doel 4, 5 en 6) is het makkelijker om te zorgen voor brood op de plank.

Doel 1 klinkt iets ambitieuzer dan het is. Er staat 'Armoede en honger uitroeien'; dat ligt goed in het gehoor en zet mensen in beweging. De uitwerking mikt niet op uitroeien, maar op halveren: in 2015 moet het aantal mensen dat rondkomt van 1,25 dollar per dag - wie minder verdient, geldt als extreem arm - half zo groot zijn als in 1990. Ook het aantal mensen dat honger lijdt, moet zijn gehalveerd en er moet werk zijn voor iedereen.

Is het gehaald?
Al in 2010 vinkten de VN het eerste Millenniumdoel af. In dat jaar had 22 procent van de bevolking in ontwikkelingslanden niet meer dan 1,25 dollar per dag te besteden. Ruim de helft minder dan in 1990, toen nog bijna 50 procent extreem arm was.

Een opsteker voor de VN, dat snelle succes, want er was nogal wat scepsis over de Millenniumdoelen. Kun je besluíten dat honger en armoede worden gehalveerd? Wat een naïef maakbaarheidsdenken. Een typische rijkeluisagenda, vonden anderen, bedoeld om de werkelijke bron van armoede - de groeiende ongelijkheid tussen het rijke en het arme deel van de wereld - te versluieren.

Toch konden de VN de prestatie niet al te uitbundig vieren. Stevige bevolkingsaanwas maakt dat de daling in absolute getallen minder indrukwekkend is. In 1990 leefden er 1,9 miljard mensen in extreme armoede. In 2010 waren dat er 1,2 miljard. 700 miljoen minder, maar geen halvering. Deze week meldden de VN dat het er nu nog 830 miljoen zijn.

Op de cijfers valt wel wat af te dingen. Het is lastig, zo niet onmogelijk vast te stellen hoeveel mensen extreem arm zijn. Harde data ontbreken, berekeningen en aannames spelen een grote rol. Het bewijs: in 2008 liet De Wereldbank een nieuwe rekenmethode los op haar armoedecijfers. Het aantal extreem arme mensen steeg toen in een klap met 40 procent.

null Beeld Trouw. Bron: VN
Beeld Trouw. Bron: VN

Hoe verder na 2015?
Bij de opvolgers van de Millenniumdoelen, de Duurzame Ontwikkelingsdoelen, staat de strijd tegen armoede weer op één en is honger afgesplitst en doel twee geworden. "Het uitroeien van armoede is de grootste uitdaging waar de wereld zich voor gesteld ziet, en een onontkoombare vereiste voor duurzame ontwikkeling", schrijven de VN.

In 2030 mag er niemand nog, nergens meer leven van een handvol kleingeld. En het aantal mensen dat arm is volgens de norm van hun eigen land - dat kan meer zijn dan 1,25 dollar - moet zijn gehalveerd. Zetten wereldleiders in september hun handtekening onder de ontwerptekst zoals die er nu ligt, dan geven ze hun zegen aan een gedetailleerd programma. Bescherming tegen de gevolgen van extreem weer, een maximum aan het aantal kinderen met groeiachterstand, steun aan kleine boeren en zorg voor voldoende genetische variatie van zaden: het staat allemaal in doel 1 en 2.

Dom, die 50 miljard
Zodra de Millenniumdoelen op schrift stonden, is de Wereldbank gaan rekenen. Hoeveel extra geld zou er nodig zijn om ze in 2015 te bereiken? Tussen de 40 en de 70 miljard dollar was de schatting die, versimpeld tot 50 miljard, de standaard werd.

We hadden die som nooit moeten maken, zegt Shanta Devarajan, een van de onderzoekers, nu. Natuurlijk was er extra geld nodig om die doelen te bereiken, blogt hij op de site van het Brookings Institute. Maar door ontwikkeling vanuit de centen aan te vliegen, gaven we mensen een excuus om het niet over de broodnodige hervormingen van politiek en instituties te hebben, beweert hij.

"Als leraren een kwart van de tijd niet voor de klas staan, leren kinderen niets. Dezelfde leraren die campagnevoeren voor lokale politici, in ruil waarvoor ze banen krijgen, zonder de verplichting om te komen opdagen. Dokters zijn minstens even vaak afwezig in openbare gezondheidsklinieken (...) omdat ze liever tegen vergoeding in privé-klinieken werken, en vakverenigingen van medici hebben genoeg politieke invloed om hervormingen tegen te houden."

En zo, aldus Devarajan, heb ik de aandacht afgeleid van waar het werkelijk om ging en wellicht bijgedragen aan het voortbestaan van armoede. "Shame on me."

null Beeld Trouw. Bron: VN
Beeld Trouw. Bron: VN

Goede cijfers, maar de vuilnisraper raapt door

Trots wijst Khatun Ajgari (45) op een grote plastic fles met helder drinkwater. "We verkopen zo'n 60 à 70 flessen per dag", vertelt ze, haar blote voeten in waterplassen op de vloer. Met een paar andere vrouwen zuivert Ajgari drinkwater in een filtercilinder en verkoopt dat in twintigliterflessen. "Als je schoon water drinkt, word je minder vaak ziek", zegt ze, "maar de meeste mensen weten dat niet."

Hiervoor was Ajgari vuilnisraper op de Deonar-vuilnisbelt aan de rand van Mumbai. Ze woont in de wijk Shivaji Nagar, grenzend aan de vuilnisbelt. Zo'n 70 procent van de wijkbewoners is vuilnisraper, een van de baantjes die het laagst in aanzien staan in India. Ajgari is blij dat ze nu water verkoopt: "Behalve dat ik meer verdien, doe ik ook nog goed werk."

De Deonar-vuilnisbelt is met meer dan 132 hectare de grootste in India, aangelegd door de Britten in 1927. Hij is nu zo hoog - als een gebouw van achttien verdiepingen - dat bij een recente ophoging toestemming nodig was van de controletoren van het nabijgelegen vliegveld. Er wordt niet alleen vuilnis uit de stad gedumpt, maar ook afval van een slachthuis vlakbij. De stank is niet te harden.

"De levensverwachting van de buurtbewoners is 39 jaar", vertelt Arun Kumar, directeur van de niet-gouvernementele organisatie Apnalaya die het waterzuiveringsproject ondersteunt. "Terwijl het gemiddelde in India op 66 ligt. De vuilnisrapers behoren tot de allerarmsten, een familie verdient gemiddeld zo'n 7000 à 8000 roepie (97-111 euro) per maand."

Kumar beschrijft een standaarddag van een vuilnisraapster. "Zij staat op om 5 uur en koopt water, vanaf 6.30 uur graaft ze door het vuilnis. Om 12.00 verkoopt ze wat ze heeft gevonden, stukken metaal, lege bierflesjes of plastic dat 20 tot 35 roepie (28-49 eurocent) per kilo opbrengt. Met het verdiende geld doet ze boodschappen en kookt: daarmee heeft de familie rond 15.30 uur de eerste maaltijd van de dag. Ruim 30 procent van de mensen hier maakt zich zorgen over hun volgende maaltijd."

India wil de armoede te lijf gaan met uitgebreide regeringsprogramma's voor subsidies en voorzieningen. Zo is er een programma dat minstens honderd dagen werk moet garanderen voor landarbeiders, de Mahatma Gandhi National Rural Employment Act. Ook heeft de Indiase overheid een van de grootste voedselsubsidieprogramma's in de wereld van zo'n 17,5 miljard euro per jaar.

Is het gelukt om met deze programma's het eerste Millenniumdoel te bereiken? Volgens het VN-rapport over de Millenniumdoelen in India 2015 leeft een vijfde van de bevolking onder de armoedegrens van 1,25 dollar (1,10 euro) per dag. Hiermee is het doel om de armoede te halveren weliswaar bereikt (het is teruggevallen van 47,8 procent in 1990 tot 21,9 in 2012), maar nog steeds leven meer dan 25 miljoen mensen in extreme armoede. Het tweede deel van het doel is niet bereikt: nog steeds is een op de drie kinderen onder drie jaar ondervoed. Het aantal kinderen met ondergewicht daalde van 52 procent in 1990 tot 33 in 2015.

Is de armoede echt enigszins afgenomen? "Wij merken er weinig van", zegt Kumar van Apnalaya. "Dat de Indiase economie met meer dan 7 procent per jaar is gegroeid de afgelopen jaren, helpt niet vanzelf de allerarmsten", zegt Srijit Mishra, docent aan het Indira Gandhi Institute of Development Research."Als de armen geen onderdeel zijn van het groeiproces, doet het niets voor ze."

Kumar noemt de voedselsubsidies van de overheid noodhulp. "Brandjes blussen."

Acht Millenniumdoelen

In 2000, 'bij het gloren van een nieuw millennium', ondertekenden 189 staatshoofden in New York de Millennium Declaratie van de Verenigde Naties. Om te voorkomen dat de hoopvolle vergezichten in dat document in woorden gevangen bleven, zijn er in 2001 acht Millenniumdoelen uit gedestilleerd, te bereiken in 2015:

1 Roei extreme armoede en honger uit
2 Bied ieder kind basisonderwijs
3 Bevorder seksegelijkheid en maak vrouwen mondiger
4 Breng kindersterfte omlaag
5 Verbeter de gezondheid van moeders
6 Bestrijd hiv/aids, malaria en andere ziektes
7 Zorg voor een duurzaam leefmilieu
8 Vorm een wereldwijd ontwikkelingspact

Nu is het 2015; tijd om de balans op te maken en vooruit te zien. Want in september stellen de VN hun doelen voor 2030 vast.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden