Hoe zingende bomen tot leven worden gewekt

Beeld Merlin Daleman

Bert Barten wil bomen een stem geven. Zijn concert is een protest tegen de kap van Poolse oerbossen.

Verrukt schuifelt Mirjam Driessen richting componist en regisseur Bert Barten. De wereldpremière van zijn 'Talking Trees' zit erop en de 58-jarige muziekliefhebster uit Veldhoven gaat hem vertellen dat ze het bomenconcert 'fenomenaal' vond. "Ik zou er zo een cd van willen hebben", zegt ze. "Hij moet hier echt mee doorgaan."

Barten wil kunst maken die maatschappelijk relevant is, zegt hij vlak voor het optreden zaterdagavond in het Mien Ruys-park in het Brabantse Bergeijk. "Met Talking Trees wil ik bomen een stem geven, en de natuur terugbrengen in de mens." Meer in het bijzonder is dit concert bedoeld als protest tegen de kap van oerbossen in Polen. "Dat mogen we niet zomaar laten gebeuren."

Hij is niet van de stroming die communiceert met bomen. Dat prinses Irene praat met bomen, dat twee van de bezoeksters hem net hebben verteld dat ze de Brabantse bomen spiritueel hebben ingestraald - Barten vindt het allemaal prima. Maar zelf is hij geen 'bomenknuffelaar'. "Ik ben niet geïnteresseerd in communicatie met bomen, maar in luisteren naar bomen. Ik noem het diep luisteren."

Wat hij dan hoort, is voor hem deze avond voor tachtig procent een verrassing, de rest weet hij ongeveer. Vanmiddag hebben hij en zijn twee mede-muzikanten al even geoefend. Ze maken hoorbaar wat er in de boom zit aan luchtkwaliteit, sap, zweet en fotosynthese van het blad. De ceder naast het podium levert de gegevens. Die worden gemixt met de data van bomen uit de hele wereld, Barten kreeg ze van wetenschappers van gerenommeerde universiteiten in Wageningen, Gent, Montpellier. Zij houden bij hoe het de bossen vergaat, ook daarin zit voor Barten de maatschappelijke relevantie.

Op de stam van de ceder hangen sensoren en draden. Een blauwe slang stuurt de gegevens naar de computer van de Amerikaanse computer-netwerk muzikant Scot Gresham-Lancaster en van Thijs Lodewijk, in de woorden van Barten een geluids-alchemist. Aan de bomen-geluiden hangen de muzikanten als het ware een instrument. En dat is wat de honderden bezoekers horen: een mengeling van piano, orgel, xylofonen, elektrische gitaren en een sporadische menselijke stem.

Toe aan winterslaap

De muziek doet Mirjam Driessen denken aan de 'Canto Ostinato' van Simeon ten Holt, anderen horen er de symfonische muziek van The Electric Light Orchestra in, psychedelische klanken, of de minimal music van Philip Glass. De grondtonen zijn steeds hetzelfde, die gaan in vaste patronen de maanden door. Van april tot oktober. Met een krachtig slotakkoord maakt Barten een eind aan het spektakel: de bomen zijn toe aan hun winterslaap.

"Het is goed geweest, ze kunnen gaan rusten", zegt Herma Godschalk (67) uit Bergeijk. Ze heeft geboeid geluisterd, "en ik meende sapstromen te horen." Ook de even oude Frank van de Poel uit Nuenen heeft genoten, van het totaalplaatje, van de bomen, de muziek, de bonte mengeling van beelden geprojecteerd op een groot scherm. "Maar ik snap niet alles", zegt hij. "Wat is boom, en wat zijn de mensen op het podium? Ik weet niet wat er gemanipuleerd is, maar heel basaal zal het wel kloppen. Bomen zijn levend spul."

En daarom weet kunstenaar Barten nu al één ding zeker: hij wil met Talking Trees langs de bevriende universiteitssteden en daar gaan de bomen weer heel anders klinken dan in Bergeijk.

Talking trees viert 100 jaar de stijl

De Bergeijkse theaterdirecteur Dries Floris wordt de manager van Bert Barten, en zo kwamen de Talking Trees terecht op het festival in Bergeijk voor de viering van het 100-jarig bestaan van De Stijl. Het park van Mien Ruys bleek volgens Barten een heel goede locatie voor de première. Het ligt voor de fabriekshallen die De Stijl-architect Gerrit Rietveld ontwierp voor weverij De Ploeg. De toenmalige directeur wilde een groene omgeving die goed was voor de arbeiders. In de 'pauzetuin' met zijn rechte vlakken staan exotische bomen als de Chinese mammoetboom en de Moseik. Voor Mien Ruys had de tuin 'een genezende werking'.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden