Hoe ziet een kind een wereld vol terreur?

"Er is hier niemand, er zal hier niemand meer zijn, ik wil wakker worden, deze lege woning wil ik niet zien, ik wil niet zien dat er geen spoor meer is van ons oude leven." Die nachtmerrie droomt het veertienjarige weeskind Emma keer op keer in 'Vuurstapel'. De roman van de Roemeense schrijver György Dragomán is rauw, zijn toon is hard.

Net als Dragománs debuut 'De witte koning', speelt 'Vuurstapel' zich af in een fictief land dat lijkt op Roemenië onder Ceau¿escu. Dragomán (1973) groeide op in Transsylvanië in Roemenië, tot hij in 1988 met zijn ouders naar Boedapest vluchtte.

De schrijver heeft een bijzondere belangstelling voor het geweld in totalitaire systemen. In 'Vuurstapel' zit dat geweld in de brutaliteit van de leraren, die de leerlingen slaan met een stok, ook nog na de val van de dictatuur. Hun gewelddadigheid straalt af op de pubers, die elkaar al even ruw behandelen. Emma, die door haar - onbekende - grootmoeder uit een weeshuis is gehaald, wordt in de dorpsschool geconfronteerd met pesterijen waarvan ze niets begrijpt. Hoe zou ze ook? Ze weet niets over het verleden van haar grootouders. Maar ze moet zich staande houden in de wrede wereld waarin ze leeft.

De harde toon van de roman doet denken aan 'Het dikke schrift' van de Hongaarse Agota Kristof, waarin eveneens een wereld vol terreur door kinderogen wordt bekeken. Dragománs vorige boek had ook een kind als hoofdpersoon en hij heeft nog een roman met een jongere in de hoofdrol op stapel staan: de absurditeit van de gesloten samenleving toon je het duidelijkst vanuit het perspectief van een kind.

Langzaam worden we ingewijd in de geheimen van de grootmoeder. Er is een angstwekkend verhaal over een Joodse vriendin die ze tijdens de Tweede Wereldoorlog zou hebben verstopt. En die ze daarna heeft verraden? We weten het niet zeker, ook al omdat de grootmoeder twijfelt aan de ware toedracht van haar eigen verhalen.

De grootmoeder verbergt ook een geheim uit recentere tijden. Een grote schok is het als een oud vrouwtje uit het dorp vertelt over 'daders die op de menigte hebben geschoten' en daarna 'tierend' de grootmoeder aanwijst. Maar het duurt lang voordat de grootmoeder bekent: "Het leven van opa was een en al nee, maar om nee te kunnen blijven zeggen, heeft iemand anders een keer ja moeten zeggen, anders had hij nooit aan ze kunnen ontsnappen."

De dreiging van de geheime politie blijft ook na de val van het regime aanwezig: "Honden blijven honden, en bazen blijven bazen".

De onophoudelijk dreigende sfeer maakt van 'Vuurstapel' een uiterst verontrustende roman. Het verleden vol verraad blijft alomtegenwoordig. Ook Emma zal nooit weten waarom haar ouders moesten sterven in een geënsceneerd ongeluk. Maar door de tranen heen beseft ze: 'We leven'.

György Dragomán: Vuurstapel

Vert. Rebekka Hermán-Mostert.

Atlas Contact; 427 blz. euro 24,99

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden