Hoe word je een goede leugenaar? Vijf tips

Hoe verleid je een deugdzame vrouw? Waarmee genees je een patiënt van een ziekte die hij niet heeft? Wat maakt dat mensen betalen voor wind?

List en bedrog zijn van alle tijden, maar vooral achttiende-eeuwers konden er wat van. Zij beheersten 'De kunst van het liegen' tot in de finesses, blijkt tijdens een congres van historici en neerlandici vandaag en morgen in Amsterdam. Een reden was de sterke groei van steden; in de anonieme massa was het makkelijker om je mooier voor te doen. Ook kennis groeide; waarheden werden snel voor andere ingewisseld - een goeie voedingsbodem voor valse verleiders, kwakzalvers en oplichters.

Zij kunnen de moderne mens inspireren. Hoe word je een succesvol leugenaar? Vijf tips.

1.Bluf over een moedervlek
Een van de beroemdste oplichters was de Italiaan Giacomo Casanova (1725-1798), avonturier, gokker en verleider van honderden vrouwen. Hij wist de Amsterdamse Esther voor zich te winnen met zijn 'orakel'. Daarmee voorspelde hij dat Esther, op wier kin een schoonheidsvlek zat, iets vergelijkbaars op haar intieme lichaamsdeel had. Zijn bluf pakte goed uit: de vrouw ontdekte inderdaad een piepklein vlekje, was van Cananova's bovennatuurlijke gave overtuigd en sloot hem in haar armen.

2.Doorgrond andermans verlangens en zwaktes
Behalve over bluf en fantasie (zo'n orakel is leuk gevonden) beschikte Casanova over 'een groot psychologisch inzicht', zegt neerlandicus Marleen de Vries, organisator van het congres. Hij wist precies waar Esther en bosjes andere minnaressen voor vielen. Mensenkennis kenmerkt volgens De Vries alle aartsleugenaars: "Ze zien waar andermans zwakke plekken zitten en bespelen die gewoon."

3.Wees moreel flexibel: liegen is niet slecht
Charme en een grote woordenschat helpen de leugenaar natuurlijk. Maar ook een zekere 'morele flexibiliteit', aldus Inger Leemans, hoogleraar cultuurgeschiedenis aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. Zij verdiepte zich in bedrog op de achttiende-eeuwse beursvloer. "Goeie leugenaars zien het geschipper met de waarheid niet als zondig; voor hen is het leven een spel. Kijk je er zo tegenaan, dan hoef je je niet zo bezwaard te voelen."

4.Beheers je pokerface
De beursjongens vielen in 1720 door de mand tijdens de Windhandel, de eerste grote economische crisis. "Dat was een kantelpunt", zegt Leemans. "Mensen gingen zich afvragen: wat is een aandeel eigenlijk? Een belofte, oké, maar van wat? Hoe kun je een goede handelaar onderscheiden van een oplichter?"

Terwijl het grote publiek argwanend werd, bekwaamden aandelenhandelaren zich in het bluffen. Er verschenen voor hen instructieboekjes met tips: Doe alsof je blij bent als je net gehoord hebt dat je schip niet aankomt. Trek een pokerface. Leemans: "De controle van emoties en lichamelijke expressies is bij liegen belangrijk. Daarbij helpt het om aan andere dingen te denken. En ook om snel over informatie te beschikken. Heb je voorkennis, dan kun je spelen met de ander."

5. Lieg met oneven getallen
'De Mensch is een leugenachtig en ligtgeloovig dier', zo beweerde de biograaf van Johan Hendrik van Syberg, een nepbaron met één hand die zichzelf in leven hield met fraude en alchemistische praktijkjes. Hij was meester in het 'Veynzen en ontveynzen', zoals neerlandicus Peter Altena morgen op het congres zal beschrijven. Wie veinst, toont iets wat niet bestaat (in het Latijn: 'res absens'), wie ontveinst verhult of verzwijgt iets wat wél bestaat ('res paesens'). Een geheim laat zich het best met leugens bedekken; die leiden de ander af . De nepbaron had daarvoor nog een praktische tip: lieg met oneven getallen. "Als iets 7 of 31 keer gebeurd is, dan klinkt dat exacter en dus beter dan 6 of 26 keer."

Waarom liegen we?

Mensen liegen vooral "om hun sociale status te beschermen", zegt psycholoog Andreas Wismeijer, spreker op het congres en auteur van het boek 'Geheimen. De psychologie van wat we niet vertellen'. Ze zijn bang om te verliezen wat ze hebben (aanzien, respect, genegenheid). Dus verhullen ze een buitenechtelijke affaire of gokverslaving met leugens.

Leugens kunnen ook dienen om vooruit te komen: "Als jij per se promotie wilt maken en je weet dat je baas erg milieubewust is, dan kun je zeggen: 'Ik print altijd dubbelzijdig'."

Grote geheimen - trauma's, seksueel misbruik - worden uit schaamte ook verzwegen en met verzinsels aan het zicht onttrokken.

Vrouwen en mannen liegen volgens Wismeijer even vaak. "Mannen halen rottigheid uit; ze zitten met drank achter het stuur en liegen daarover met een stalen gezicht. Vrouwen zijn sluwer, en ze liegen vaker om het sociale proces niet te verstoren."

Top-4 leugenaars van nu
1 - Naam onbekend. Gemiddeld gaat een geheim ruim twee jaar mee, weet psycholoog Andreas Wismeijer uit onderzoek. Maar de beste leugenaar kennen we natuurlijk niet.

2 - Hoogleraar Diederik Stapel werd eind 2011 ontmaskerd als leugenaar; hij zoog hele onderzoeken uit zijn duim.

3 - Veelvuldig Tour-winnaar Lance Armstrong beweerde altijd dat hij géén doping gebruikte. Wel dus, zo bekende hij aan Oprah Winfrey.

4 - Meestervervalser Geert Jan Jansen deed zich met succes voor als Piet Mondriaan, Karel Appel en Andy Warhol.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden