Hoe wijdverspreid is doping onder Nederlandse atleten?

Een banner bij de WADA, het wereldantidopingagentschap.Beeld reuters

Kort voor het WK atletiek in Peking werd de atletiekwereld dit weekend opgeschrikt door een nieuw dopingschandaal. Tussen 2001 en 2012 zouden bij ruim 800 atleten zeer verdachte bloedwaarden zijn aangetroffen. Bij 71 Nederlandse atleten, onder wie negen die over drie weken in Peking aan de start staan, werden 142 afwijkende bloedwaarden gesignaleerd, berichtte het Noordhollands Dagblad vandaag. Gebruikten zij allemaal doping?

Als de cijfers kloppen, betekent het dat van de Nederlandse sporters die over drie weken meedoen aan het WK in Peking, de helft afwijkende bloedwaarden heeft gekend. Onder de Nederlandse atleten van wie de waarden bovengemiddeld afwijken, bevinden zich enkele medaillewinnaars op internationale toernooien. Namen zijn niet naar buiten gebracht.

Duidt de reportage op wijdverspreid dopinggebruik? Herman Ram, voorzitter van de Nederlandse Dopingautoriteit, waakt voor al te snelle conclusies. De reportage van de ARD schetst volgens hem een verkeerd beeld. "De genoemde controles brengen ons geen stap verder in het dopingonderzoek. Een staal die tien jaar geleden werd afgenomen was nooit bedoeld om een individueel dopingexces op te sporen. De testen waren bedoeld om in kaart te brengen hoe verspreid doping in het atletiek was. Een bloedpaspoort, waarbij sporters langere tijd worden gevolgd, was er niet. Dat is er pas sinds 2009."

Één staal van een atleet is daarom volstrekt onbruikbaar, aldus Ram. Abnormale bloedwaarden hoeven namelijk ook niet te maken te hebben met doping. Extreme inspanning, training op hoogte of bloedverlies kan leiden tot een afwijking in de waarden.

Ad Roskam, technisch directeur van de Atletiekunie, is niet blij met de beschuldigingen, zei hij tegen Trouw-redacteur Rob Velthuis. "Ik baal ervan dat atleten hier in de WK voorbereiding mee worden lastig gevallen. De zweem die er overheen hangt, dat daarmee al deze atleten verdacht zijn, is slecht, amateuristisch en simpel gepresenteerd. De pers in Nederland nuanceert over het algemeen; in Engeland en Amerika lusten ze hier wel pap van, daar zullen we in Peking mogelijk mee worden geconfronteerd."

"Het is logisch dat een aantal atleten van ons bijstaan", zegt Roskam. "Dat is nu eenmaal de consequentie van het vak dat ze uitoefenen. Op iedere Nederlander is op enig moment wel een afwijkende bloedwaarden te vinden. (...) Ik neem niet aan dat er extra controles volgen naar aanleiding van dit artikel. Een aantal atleten zit in de testingpool van de IAAF. Ik hoor elke week aan de ontbijttafel wel dat atleten zijn gecontroleerd. "

Meer vervolgonderzoek
Om echt te weten of een atleet doping gebruikt, pleit Herman Ram voor meer vervolgonderzoek. "Als er waarden worden gevonden die opvallend zijn, proberen we een traject uit te stippelen om die persoon vaker te controleren. Alleen op die manier kan iemand worden veroordeeld. Het enige probleem is dat er, door geldgebrek, te weinig vervolgcontroles zijn."

Hoewel de nieuwe cijfers dus met argusogen moeten worden bekeken, worden dus wel degelijk Nederlanders genoemd. "We tellen dus in ieder geval wel mee in de atletiekwereld", aldus Ram. "De stalen werden namelijk afgenomen op Wereldkampioenschappen en Olympische Spelen, waar veel toppers aanwezig waren. Maar of het totaal veel weinig is, is niet te definiëren. Daarvoor weet ik niet welke waarden de onderzoekers hebben bekeken. Maar ik sluit niet uit dat bij de 71 genoemde sporters een paar rotte appelen zitten. Helemaal schoon is een illusie."

"Van de atleten die naar het WK gaan, worden de waardes in het bloedpaspoort natuurlijk goed bekeken", aldus Ram, die juist wel denkt dat er mogelijk meer testen volgen. "Wat ik me kan voorstellen, en dat is nog niet onderbouwd, is dat de IAAF voorafgaand aan het WK extra controles gaat uitvoeren om op die manier een paar gevallen te pakken. Maar de kans is groot dat pas na het WK duidelijk wordt of alles eerlijk is verlopen."

Herman Ram, directeur van de Dopingautoriteit.Beeld ANP
Het dopinglab in de universiteit van Rio de Janeiro, waar tijdens de Olympische Spelen dopingstalen worden onderzocht.Beeld Afp

Analyse door Australische antidopingexperts
De bevindingen over Nederlandse atleten komen twee dagen nadat de Duitse zender ARD in samenwerking met Britse en Nederlandse journalisten in een documentaire een groot aantal verdachte dopingtestresultaten openbaarde. Zij kregen van een klokkenluider resultaten van 12.365 stalen van 5000 atleten tussen 2001 en 2012.

Na analyse van twee vooraanstaande Australische antidopingexperts (de uitvinders van de Epo-test) bleek dat ruim achthonderd atleten 'zeer verdachte bloedwaarden' hadden gehad. Hun resultaten varieerden van 'sterk dopinggerelateerd' tot 'uiterst abnormaal'. Bij afstandslopers (van de 800 meter tot de marathon) bleek het percentage verdachte resultaten hoger.

Een op de zeven atleten heeft dus volgens de onderzoekers ooit bloedwaarden gehad die niet op een natuurlijke manier te verklaren zijn. Een andere groep kende afwijkende waarden, maar niet zo erg dat ze boven de bovengrens van de IAAF lagen, aldus het NHD. Hier zit ook een deel Nederlandse atleten bij.

Slechts een derde van hen kreeg een vervolgonderzoek aan de broek, maar van de 150 verdachte medaillewinnaars werd van geen enkele de prijs afgenomen. Dat leidde tot beschuldigingen aan het adres van de IAAF, die te laks zou zijn opgetreden.

IAAF distantieert zich van beschuldigingen
De IAAF heeft zich van die beschuldiging gedistantieerd. De bond zegt bij monde van voorzitter Lamine Diack uit Senegal dat de onderzoeksmethode van de journalisten geen bewijs levert, maar slechts beschuldigingen. "We gaan er serieus naar kijken. De suggestie dat onze bond laks is geweest, is belachelijk. We moeten atleten het voordeel van de twijfel geven."

Ook Ram is van mening dat de IAAF niet al te veel schuld moet krijgen. "De IAAF kan ook niet alles. Ook die organisatie is gebonden aan budgetten. Als zij alle 800 sporters twee jaar lang extra willen controleren om een duidelijk beeld van bloedwaarden te krijgen, komt dat neer op tien aanvullende bloedafnames per sporter. Stel dat eentje honderd euro kost. Dan heb je dus 80.000 euro alleen al nodig om een staal op te halen. Dat is dan nog niet eens geanalyseerd."

De WADA, het wereldantidopingagentschap, zei dit weekend gealarmeerd te zijn door de cijfers. "Dit nieuws, gebaseerd op de testresultaten van het IAAF, zal opnieuw het imago van schone atleten wereldwijd verstoren", zei voorzitter Craig Reedie.

ARD over Rusland en Kenia
De documentaire van de ARD was de tweede in een serie over wijdverspreid dopinggebruik. Vorig jaar toonde het programma al een gestructureerd dopingprogramma in Rusland blootgelegd. Russische sporters kregen bij hun training gespecialiseerde hulp van trainers, artsen en de nationale dopingautoriteit, die hun acties verdoezelde.

Zaterdag werd ook een dopingnetwerk in Kenia aangetoond. Met verborgen camera's werd gefilmd hoe Keniaanse atleten EPO kregen toegediend. Positieve tests werden met smeergeld afgekocht.

Conclusies uit database IAAF door antidopingexperts, aldus het NHD.

- Een derde van de behaalde medailles (146 in totaal) bij de Olympische Spelen en WK's tussen 2001 en 2012 op (middel)langeafstandsnummers zijn veroverd door atleten van wie verdachte bloedwaarden zijn aangetroffen (geen van de atleten is nadien het eremetaal kwijtgeraakt).

- Tien gouden medailles op de Spelen in Londen in 2012 zijn van kampioenen met zeer dubieuze testuitslagen.

- In enkele olympische finales en WK-eindronden is het volledige podium vermoedelijk dopinggetint geweest.

- Meer dan 800 atleten - bijna een zevende deel van het totaal aantal atleten in de database - heeft een bloedprofiel dat als 'sterk dopinggerelateerd of in ieder geval uiterst abnormaal' is bestempeld.

- Rusland geldt als het 'dopingwalhalla van de wereld'.

- Steeds meer atleten grijpen naar bloedtransfusies en beperkte doses epo om de aanmaak van rode bloedlichaampjes te bevorderen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden