Het consult

Hoe weten medicijnen de weg door je lichaam?

null Beeld ANP XTRA
Beeld ANP XTRA

Je slikt een pilletje tegen de pijn, maar hoe gaat dat dan verder?, vraagt een lezer.

Jos de Groot

Knallende koppijn, een zere elleboog of een gekneusde knie. Wie een pilletje slikt, merkt meestal dat de pijn minder wordt of de ontsteking inboet. Maar hoe weet een medicijn dat het bijvoorbeeld bij de knie moet zijn en op precies die plek z’n werk moet doen, vraagt een lezer zich af.

“Een medicijn ‘weet’ niet waar het naartoe moet”, zegt Marcel van den Broek, ziekenhuisapotheker van het St. Antonius Ziekenhuis in Utrecht. En een navigatiesysteem heeft het evenmin. Wanneer je een ontstekingsremmer inneemt, bijvoorbeeld in de vorm van een tablet, belandt die via de slokdarm in de maag. Daar lost het medicijn op en vindt het z’n weg naar de bloedbaan.

“Zo komt het overal waar ook je bloed stroomt”, zegt Van den Broek, die als klinisch farmacoloog is gespecialiseerd in de werking van geneesmiddelen. “Een medicijn kan niet bedenken waar het naartoe moet. Het wordt door de bloedbaan meegevoerd en komt toevallig langs de plek van ontsteking.”

Daar eenmaal aangekomen, kan het geneesmiddel aan het werk. “Bij een ontstekingsproces in bijvoorbeeld de knie of elleboog komen er lokaal allerlei stofjes vrij”, zegt Van den Broek. “Die veroorzaken een zwelling, roodheid, of pijn. Het tablet dat je hebt doorgeslikt remt de productie van die stofjes, waardoor de symptomen afnemen.”

Om een ontsteking met pillen te kunnen aanpakken, moet deze dus wel op een plek liggen met een goede bloeddoorstroming. De logische vervolgvraag van de lezer luidt dan ook: is een tablet slikken wel de meest efficiënte wijze om een euvel te lijf te gaan? De weg van mond naar kleine teen is immers lang.

Tekst loopt door onder afbeelding.

null Beeld Thinkstock
Beeld Thinkstock

Bijwerkingen

Ideaal breng je een middel direct op de plek van ontsteking aan, meent Van den Broek. Zo is de werking het effectiefst en blijven bijwerkingen beperkt. “Bij een spierontsteking kun je prima een ibuprofen-gel smeren, die komt door de huid heen. Maar heb je een diepgelegen gewrichtsontsteking, dan moet het middel zoveel huidlagen door dat het nooit de goede plek bereikt.”

Het lichaam kent tal van plaatsen waar een opgeloste ontstekingsremmer niet zo makkelijk komt. “Knievocht wordt in de knie aangemaakt vanuit het bloed, maar dat gebeurt zo langzaam dat het moeilijk is om een geneesmiddel er in een voldoende hoge concentratie naartoe te transporteren. Dan is een injectie in de knie veel effectiever.”

Het brein is een geval apart: daar kom je niet zo een, twee, drie met een prik, maar ook een pilletje vindt obstakels onderweg naar boven. Tussen de hersenen en de bloedbaan zit een barrière, juist om te voorkomen dat er vreemde stoffen in het denkorgaan belanden. Ontstekingsremmers komen er wel, maar langzaam. Een hoge dosering biedt soms uitkomst.

Is het ook schadelijk als ontstekingsremmers de goede plek niet vinden? “Net zo goed als het geneesmiddel niet ‘weet’ waar het naartoe moet, is het ook lastig te voorkomen dat het ergens terechtkomt waar het helemaal niet moet zijn,” zegt Van den Broek. “Als je ibuprofen neemt om de pijn in je arm tegen te gaan, kan dat betekenen dat je maagklachten erbij krijgt.”

Waarom dan toch dat ibuprofennetje en niet alsnog een prik? “Injecties zijn ook niet geheel zonder risico,” zegt Van den Broek. “Er is altijd een kleine kans op infectie. En voor een prik zal de patiënt naar een huisarts of specialist moeten. Thuis een tabletje slikken is wel zo makkelijk.”

Zelf een vraag stellen? Mail naar gezondheid@trouw.nl of schrijf de redactie, t.a.v. Het Consult.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden