Hoe weet je of je kind radicaliseert?

Terroristen wapperen met de vlag van Islamitische Staat. Beeld afp
Terroristen wapperen met de vlag van Islamitische Staat.Beeld afp

Nee, een checklist radicalisering is er niet. Ouders van kinderen die Nederland wensen te verruilen voor het kalifaat krijgen van het Familiesteunpunt Radicalisering geen lijstje mee dat ze kunnen afvinken om te zien hoe ver hun kind is geradicaliseerd. Of anders gezegd, hoeveel greep op hun kinderen zij al zijn verloren.

Het steunpunt heeft inmiddels krap twee jaar ervaring opgebouwd, met zeker negentig families en honderden familieleden. Ook zijn er reeds veel rechtszaken gevoerd tegen uitreizigers. Daarmee is wel een lijstje met handvatten te maken. Maar het blijft uitkijken.

Sommige signalen kunnen duiden op extremisme, maar voor hetzelfde geld gaat het om een keuze voor een orthodoxe, maar vredelievende opvatting over het geloof. Hoe maak je het onderscheid, en wat kun je doen als je kind naar het kalifaat wil afreizen, of daar al zit?

Uit het oogpunt van veiligheid treedt het Familiesteunpunt niet met namen van medewerkers naar buiten. Bij de gezinnen met wie ze werken zijn ze ook alleen bij hun voornaam bekend. Maar op onderstaande vragen over radicalisering, en de gevolgen daarvan, helpt het steunpunt graag een antwoord te geven.

Ik heb het idee dat mijn zoon aan het radicaliseren is. Wanneer moet ik me echt zorgen gaan maken?

Er zijn vele signalen die ieder voor zich geen duidelijkheid geven of er al sprake is van radicalisering. Het is de samenhang tussen die signalen die betekenis geeft. Een signaal van radicalisering is als uw kind u en andere leden van de familie de les begint te lezen. Uw zoon vindt dat u zich niet gedraagt als een goede moslim en hij begint zich zorgen te maken dat u in de hel terecht zal komen. Hij gaat u vertellen dat u contact met niet-moslims moet vermijden. Datzelfde geldt voor in hun ogen slechte moslims. U mag alleen nog naar ‘acceptabele geleerden’ luisteren.

Let ook op als uw kind sterk in termen als wij-tegen-zij begint te denken. De ander wordt veroordeeld en als vijand gezien. Uw kind gaat steeds meer contacten vermijden, ook met mensen waarmee hij eerder wel omging. Oude vriendschappen met in hun ogen niet goede moslims worden verbroken en lidmaatschappen van bijvoorbeeld een sportclub worden opgezegd. Vaak is er extreem spijbelgedrag op school. Dit is zeker verontrustend als het gepaard gaat met uitspraken waarin geweld wordt gerechtvaardigd. Dat is zeker een signaal van radicalisering.

Een verhoogde activiteit op de sociale media met vooral het ‘liken’ en ‘delen’ van gewelddadig extremistische propaganda is een sterk signaal. Zeker als daaraan actiebereidheid wordt gekoppeld. Als de wens wordt geuit tot actie over te gaan en geweld wordt gerechtvaardigd, is het goed om snel hulp in te schakelen. Uw kind zal als het radicaliseert veelvuldig alleen op zijn kamer gaan zitten. Op zijn computer of mobieltje heeft hij veel voor u afgegrendelde apps.

Bij radicalisering hoort ook dat uw kind zich haatdragend uit over overheidsinstanties en de Nederlandse maatschappij. Uw kind zal overal een complot achter zoeken. De extreme aandacht voor religie zal zich vooral richten op het verschil tussen goed en kwaad en het leed in de wereld.

Tekst loopt door onder de animatie.

Mijn zoon denkt erover naar het kalifaat af te reizen. Wat kan ik daartegen doen?

Het kan zijn dat er alleen sprake is van een schreeuw om aandacht en dat er vooral een poging gedaan moet worden om uw zoon goed bij het gezin en de samenleving te betrekken. Er moet dus een inschatting van de ernst van de situatie worden gemaakt. Is er echt een plan om uit te reizen dan betekent dat een veiligheidsrisico dat gemeld moet worden bij de politie en de gemeente.

Hoe kan ik met mijn kind in contact blijven als het is afgereisd, en moet ik dat contact eigenlijk wel willen?

Dat hangt van de situatie af. Afgereisde kinderen kunnen proberen om achtergebleven familieleden te ronselen. Zeker als het om jonge broertjes en zusjes gaat kan het steunpunt de ouders adviseren deze kinderen geen contact meer te laten hebben met de uitreiziger. In andere gevallen is het advies juist om de deur open te houden voor terugkeer. Het steunpunt helpt ouders in te schatten of hun kind aan het rekruteren is of niet.

Helpt het steunpunt mij als ik probeer mijn kind terug te halen?

Nee. Het Familiesteunpunt geeft informatie over de procedures als het uw kind lukt om uit het strijdgebied te komen. Maar uw kind zal zelf bij een Nederlands consulaat of ambassade moeten zien te komen.

Ik wil zelf afreizen en mijn kind ophalen. Wat mag ik verwachten?

De situatie daar verandert constant. Het is extreem ingewikkeld om iemand uit het oorlogsgebied te halen en de kans dat het niet goed afloopt is groot. Als u geld overmaakt naar uw kind maakt u zich schuldig aan een strafbaar feit. Geld overboeken naar uw kind in strijdgebied wordt dan ook afgeraden. In de praktijk is het voorgekomen dat ouders goedbedoeld geld overmaken voor de terugkeer maar dat het geld voor andere doeleinden is gebruikt. Er zijn organisaties die geld aan de terugkeer willen verdienen. Daarbij kan oplichting voorkomen.

Moet ik mijn kind bij de politie aangeven als het in Nederland terugkeert en niet is opgepakt?

Het is onwaarschijnlijk dat niet bekend is bij de overheidsinstanties dat iemand uit Nederland is teruggekeerd uit het strijdgebied. Als die situatie zich toch voordoet, bespreekt het steunpunt met de ouders dat dit moet worden gemeld.

Het is bij terugkeerders vaak niet duidelijk in hoeverre zij zich de gewelddadige extremistische ideologie eigen hebben gemaakt en actiebereid zijn, ook buiten het strijdgebied in Syrië en Irak.

Tekst loopt door onder afbeelding.

null Beeld ANP
Beeld ANP

Hoe zorg ik dat mijn gezin nog een plek in de maatschappij houdt, nu iedereen me er op aankijkt dat mijn kind bij IS zit?

Er zijn veel ouders die de indruk hebben dat ze zelf als dader worden gezien, ervaart het steunpunt. Veel familieleden trekken zich uit schaamte terug in een isolement. Mensen die vroeger in hun gemeenschap veel te zeggen hadden, verliezen hun gezag. Het steunpunt helpt families om dat isolement te doorbreken. Zo wordt momenteel een familiecontact ontwikkeld waarbij ouders onder professionele begeleiding in elk geval steun kunnen vinden bij elkaar.

Lees ook: Steunpunt houdt families IS-strijders bijeen

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden