Hoe we kijken en worden gezien

Zinnelijke ideeënroman over twee cinefiele vriendinnen die films gaan maken

In de VS wordt Dana Spiotta (1966) in een adem genoemd met Joan Didion en Don DeLillo, ook valt ze er regelmatig in de prijzen. Hier is ze nog volslagen onbekend maar daar gaat haar vierde roman 'Vermoorde onschuld', nu ook vertaald in het Nederlands, vast verandering in brengen. Spiotta prikkelt je om na te denken over onze verhouding tot film, muziek, kunst, en cultuur, en hoe die verhouding onze identiteit bepaalt.

Haar jongste, heerlijk uitdagende ideeënroman 'Vermoorde onschuld' gaat over twee vriendinnen, Meadow en Carrie, die op de middelbare school bezeten raken van film. En dan echt bezeten: de tekst staat bol van de Wikipedialemma's over regisseurs, filmdialogen, filmrecensies en beschrijvingen van al dan niet bestaande films.

Later gaan de vrouwen allebei films maken, Meadow arthouse documentaires en Carrie mainstream comedy's voor vrouwen.

Door hun verhaal heen vlecht Spiotta het verhaal van Jelly, een wat oudere vrouw die regisseurs en acteurs opbelt en hen aan de telefoon verleidt, niet met seks, maar met onverholen aandacht. Deze laatste figuur ontleende de schrijfster aan de werkelijkheid: iemand met de schuilnaam Mirande Grosvenor verleidde in de jaren zeventig en tachtig mannen als Bono, Bob Dylan, Warren Beatty en Robert De Niro op precies dezelfde wijze als Jelly.

Beide verhaallijnen komen samen als Meadow een documentaire over Jelly maakt. Gaandeweg ontdekt Meadow dat haar documentaires verre van objectief zijn, dat ze met haar beelden en de manier waarop ze die monteert, met het weglaten van sommige beelden en het herhalen van anderen de waarheid manipuleert, waardoor ook haar werk fictie wordt. Voelde ze zich eerst verheven boven Carrie, maakster van komedies, die verhevenheid moet ze dan toch loslaten.

Zo stelt Spiotta allerlei prikkelende filosofische kwesties in onze door de (sociale) media gedomineerde (voyeuristische) samenleving aan de orde: Hoe kijken we en hoe worden we gezien? Hoe bewust zijn we ons hiervan? Hoe bepaalt het beeld dat we van onszelf hebben onze identiteit? Is identiteit een kunstvorm? Is het normaal dat een mens verschillende identiteiten heeft voor verschillende situaties en personen?

Voor Meadow blijkt identiteit inderdaad iets artistieks. Ze stileert zichzelf zorgvuldig en vertoont zich in het openbaar vooral met mooie, jonge, magere gothic-achtige minnaars. Carrie is veel minder met haar uiterlijk en imago bezig, maar des te meer met haar eigen blik. Ze beschouwt haar ogen als een camera.

Jelly, ten slotte, kiest ervoor helemaal onzichtbaar te zijn. Aan de telefoon is ze aantrekkelijk voor mannen die haar in het echte leven geen tweede blik waardig zouden keuren. De mens plaatst beeld boven geluid, zo weet Jelly. Maar de aantrekkingskracht die ze met haar stem uitoefent, is wel degelijk echt. Ze laat het aan haar luisteraars over om de beelden er zelf bij te verzinnen.

Dit laatste is natuurlijk precies wat Spiotta zelf ook doet. Ze is niet alleen een slimme maar ook een zeer zinnelijke schrijfster. Zo beschrijft ze een winterse dag waarop de zon opeens op het ijs valt als 'schitteringen explodeerden tot golven wit'. Je ziet het felle, gereflecteerde licht direct voor je. En je proeft de wijn als ze ergens anders schrijft: "rode wijn maakte dat je lippen rimpelden en aanvoelden alsof ze ruw waren. Rode wijn zocht oneffenheden op en versterkte die. Een barst of droog plekje op je lippen, een bobbeltje op je tong."

Toch, deze roman vraagt zeker ook om de nodige verbeeldingskracht. 'Vermoorde onschuld' is geen makkelijke kost, het is een complexe roman die eisen aan de lezers stelt, die medewerking vereist, maar wie zich daarvoor openstelt, vindt een fraai en zorgvuldig gecomponeerd boek dat aan het denken zet over illusie en werkelijkheid, over kunst en leven.

Dana Spiotta: Vermoorde onschuld (Innocents and Others) Vert. Wim Scherpenisse en Mieke Trouw. Hollands Diep; 304 blz. euro 19,99

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden