Hoe vind je een wrak in zee?

Ik zag vorige maand op Oerol de voorstelling 'Lutine' van Orkater. Een theaterstuk over het schip de Lutine dat in 1799 voor de kust van Vlieland en Terschelling is vergaan met een vrachtlading goud aan boord. En zilver, trouwens. In de ruim twee eeuwen die sindsdien verstreken zijn, zijn er talloze bergingsoperaties geweest. (Niet écht talloos natuurlijk - dat woord wordt ook door mijzelf vaak te onpas gebruikt.) Als de aantallen kloppen, is er bij al die pogingen maar een fractie van het goud teruggevonden. Er zijn schattingen dat er nog voor 400 miljoen euro goud op de bodem van de Noordzee ligt. 400 miljoen! Ik kreeg er zelf haast goudkoorts van.

Die Lutine kon je eerst gewoon zien liggen als je eroverheen voer, maar later kwam het schip onder het zand te liggen. En de zee heeft nog een probleem: ze is vrij groot. Daar ben ik altijd weer door gegrepen als ik de zee zie, maar ook als ik berichten lees over vliegtuigen die erin verdwijnen. Tot ongeveer dertig dagen na een ramp zendt een flight data recorder een signaal uit. Er zit zelfs een speciale onderwaterfunctie op, die alleen wordt geactiveerd bij contact met water. Bij dat Egyptische vliegtuig dat deze week weer in het nieuws was, is het gelukt om de zwarte doos te vinden, maar heel vaak vangen we bot bij de zoektocht - denk aan die MH370.

Het is natuurlijk ergens geruststellend dat we niet álles kunnen bevatten op deze wereld, maar toch vraag ik je: hoe kan het toch, dat we met al onze kennis zo'n signaaltje niet oppikken? Wordt er wel met de gevoeligste apparatuur gezocht?

En als je dan toch bezig bent met een oplossing: kun je niet iets verzinnen met een paar detectoren op de bodem van de Noordzee? Met deeltjes die van A naar B worden gestuurd, maar waarvan sommige blijven haken achter een stapel goudstaven? Want 400 miljoen, Daan! Dan delen we de opbrengst!

undefined

Ha Jan,

Het lijkt inderdaad onvoorstelbaar dat in ons technologische tijdperk hele vliegtuigen zomaar kwijt kunnen raken. Op elke moderne laptop of telefoon zit tegenwoordig een zoekfunctie waarmee je het apparaat direct kunt terugvinden via wifi of gps als je het bent kwijtgeraakt. Dus waarom is het dan zo moeilijk om een vliegtuig terug te vinden?

Het probleem met vliegtuigen die neerstorten en zinken in zee (boten hebben die laatste neiging ook nog weleens) is dat gps niet werkt onder water. Wifi ook niet, trouwens. Zelfs al kon je videootjes streamen midden op de oceaan, een meter onder water is het signaal al weg. Er is eigenlijk maar één manier om over lange afstanden signalen te versturen onder water, en dat is met geluid.

En dus stuurt zo'n zwarte doos inderdaad elke seconde een geluidssignaal uit. Het zoeken naar zo'n signaal is echter een race tegen de klok (de batterij gaat een maand mee, terwijl het signaal steeds zwakker wordt), en tegen de omvang van het zoekgebied, zowel in oppervlak als in waterdiepte. Als het wrak dieper ligt dan 3 kilometer is het signaal nauwelijks nog te horen aan de oppervlakte.

Dus over dat schip met goud in de Waddenzee: dat ligt op 17 meter diepte en was via een zwarte doos razendsnel gevonden. Maar daar hebben we nu niks meer aan, we weten nu immers waar het ligt. Ik betwijfel trouwens of die schatting van 400 miljoen euro klopt, er werd steeds minder gevonden tijdens de laatste bergingspogingen. En dan nog: zullen de kosten van een nieuwe operatie wel tegen de opbrengst opwegen? Ik vrees dat we hier niet rijk mee gaan worden!

Wat we zouden kunnen doen om sneller en beter geluiden in zee op te pikken, is netwerken van geluidsmasten aanleggen op de bodem van de zee. Ik zou ze hifi-netwerken willen noemen.

Voordelen: zo af en toe vind je er een neergestort vliegtuig mee terug en onderzeeërs kunnen opeens heel nauwkeurig hun locatie bepalen. Nadelen: in principe wil je dat die laatste juist onvindbaar zijn. En dieren die ook via geluid communiceren onder water kunnen er last van hebben.

Nee, voorlopig blijft het grootste deel van de diepzee een goed bewaard geheim...

Daan van Eijk en Jan Beuving vormden samen het (wetenschaps)cabaretduo Jan & Daan. Jan is wiskundige en speelt vanaf september zijn nieuwe theaterprogramma 'Raaklijn'. Daan is natuurkundige en werkt bij Nikhef, het instituut voor subatomaire fysica. Om de week stellen zij elkaar hier een vraag.

Ha Daan,

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden