Hoe vijf studenten een referendum weten af te dwingen

Beeld sleepwet.nl

Het referendum over de nieuwe Wet voor de inlichtingen- en veiligheidsdiensten (Wiv) gaat er komen. Vanmiddag behaalde het initiatief de benodigde handtekeningen.

De teller op de website sleepwet.nl liep gedurende de dag gestaag op. 295.000 handtekeningen, 298.000 handtekeningen. Tot het halverwege de middag wel duidelijk was dat de 300.000 benodigde steunbetuigingen gehaald zouden worden. 

Reden voor een feestje bij de vijf initiatiefnemers? Nog niet, zegt Tijn de Vos. De studenten uit Amsterdam blijven gewoon doorwerken. Zo houden ze er rekening mee dat een deel van de handtekeningen door de Kiesraad afgekeurd wordt, dus willen ze ruim over de benodigde 300.000 heen om zeker te zijn. Een tikfout in het formulier is voldoende voor een rode streep, maar eerder bleek ook al dat een aantal burgers dubbel tekende, wat overigens strafbaar is. 

Sleepnet

De initiatiefnemers komen in actie uit vrees voor hun privacy, nu in de Wiv de bevoegdheden van de AIVD en MIVD worden uitgebreid. Zo mogen de diensten internetverkeer van de kabel gaan aftappen, en is er vastgelegd dat apparaten als smartphones, computers en smart-tv's gehackt mogen worden. Dat mag volgens de studenten op zo'n grote schaal, dat de kans groot is dat ook de e-mails, app'jes en het surfgedrag van willekeurige burgers in de netten van de AIVD terecht komen. Reden waarom zij de nieuwe wet steevast 'sleepwet' noemen. 

Dat de wet de privacy van burgers meer inperkt dan de oude Wiv, wordt door de voorstanders niet ontkend. Zij vinden alleen dat het belang van veiligheid zwaarder weegt. De uitbreiding van de bevoegdheden van de geheime diensten is broodnodig nu vrijwel al het internetverkeer via de kabel loopt, ook dat van terroristen. Bovendien zijn er volgens de voorstanders genoeg waarborgen om een eventuele privacyschending te beperken. Zo moet de verantwoordelijke minister voor vrijwel elke aftap- of hackactie toestemming geven en komt er een commissie die de minister daarop controleert. 

De Eerste en Tweede Kamer stemden al in met de wet, die vanaf januari van kracht wordt. Of het referendum daar iets aan gaat veranderen is nog maar de vraag. Het blijft een raadgevende,  en geen bindende, volksraadpleging. 

Duidelijk signaal

Toch laten 300.000 burgers nu luid en duidelijk van zich horen. En dat terwijl dat aantal vorig weekend nog een brug te ver leek. De initiatiefnemers van het referendum voerden toen nog vooral campagne via sociale media, maar daar bleek de rek uit. Er komt een moment dat vrijwel iedereen in het netwerk wel bereikt is. 

Dus gingen de studenten ouderwets de straat op. Vanaf vorige week flyerende ze op pleinen en markten door het hele land. Die fysieke campagne hielp, zegt De Vos. Het aantal handtekeningen liep gestaag op. Net als de groeiende lijst met organisaties die hun steun uitspraken. Denk privacyorganisaties als Bits of Freedom en Privacy First, maar ook aan onder meer Amnesty International en de Artsenfederatie KNMG. Die laatste maakt zich zorgen dat de communicatie tussen arts en patiënt niet langer gegarandeerd vertrouwd is. 

Maar echt hard ging het toen veel media aandacht aan de campagne gaven. Zoals de initiatiefnemers van het Oekraïnereferendum vorig jaar de weblog Geenstijl achter zich kregen en daarmee de benodigde handtekeningen bij elkaar kregen, zo kregen de mensen achter de sleepwetactie steun van presentator Arjen Lubach.

(De tekst loop door onder het videofragment) 

Lubachs oproep om te tekenen in zijn tv-programma van 1 oktober werkte als katalysator. Stond de teller de middag voor de uitzending op 123.000 handtekeningen - en toen was de campagne al een kleine maand op gang. Twee dagen later werd de 170.000 aangetikt. 

Volgende week wordt de stapel handtekeningen officieel ingeleverd bij de Kiesraad. Die gaat de formulieren tellen en steekproefgewijs controleren. Eind deze maand wordt dan bekend of burgers een stembiljet in de brievenbus kunnen verwachten. Pas dan is het voor de initiatiefnemers tijd voor taart, aldus Tijn de Vos. 

Lees verder:

Dit zijn de gevolgen van de omstreden sleepwet

Trek nu aan de noodrem als u twijfels heeft over sleepnetwet (opinie)

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden