Hoe ‘verwijfde’ mannen in de Tweede Kamer streden voor vrouwenkiesrecht

\ Vrouwen die in 1916 demonstreerden voor hun kiesrecht. Beeld Vereenigde Fotobureaux \

Bij alle feestgedruis over honderd jaar algemeen kiesrecht, deze en volgende week, zou je bijna de mannen vergeten.

Er waren diverse, vooral liberale politici die op het Binnenhof een eeuw geleden een cruciale rol speelden in de strijd om het vrouwenkiesrecht. Volgens hun opponenten waren zij ‘verwijfde mannen’ – ook toen al gingen debatten in de Tweede Kamer er niet altijd even zachtzinnig aan toe.

Komende vrijdag is in de Ridderzaal een plechtige herdenking van honderd jaar kiesrecht, van zowel het mannenkiesrecht als dat van vrouwen. Een goede aanleiding om in deze rubriek bijvoorbeeld het liberale Tweede Kamerlid Henri Marchant nog eens in de schijnwerpers te zetten.

HENRI MARCHANT Beeld TRBEELD

Henri Marchant was het Kamerlid dat in 1918 de initiatiefwet indiende om vrouwen kiesrecht te geven. Zijn partij, de liberale Vrijzinnig-Democratische Bond (VDB), vond dat vrouwen net als mannen zelf naar de stembus moesten kunnen gaan. Iets waar Marchant, een advocaat uit Deventer, meer vaart achter wilde zetten. Hij wilde niet langer wachten tot de regering met een plan kwam, en diende, als fractievoorzitter van de VDB, zelf een voorstel in. Zo werd hij de belangrijkste politieke bondgenoot van de Nederlandse ‘suffragettes’.

Wat hielp was zijn reputatie. Marchant was een ervaren en gevreesde figuur op het Binnenhof, vanwege zijn scherpe stijl van debatteren. ‘De Generaal’, werd hij genoemd, ook in eigen kring van de VDB. Marchant voerde een Kamerdebat van drie dagen lang om zijn wetsvoorstel door de Tweede Kamer te loodsen. Hij stond daar lijnrecht tegenover de christelijke partijen, die het vrouwenkiesrecht niet nodig vonden. Daar hadden vrouwen hun echtgenoot voor, redeneerden christelijke politici. De man was nu eenmaal de ‘natuurlijke beschermer en verdediger van de rechten van zijn vrouw en minderjarige kinderen’.

Ovatie in Concertgebouw

Marchant is ook degene op wie de delegatie Nederlandse suffragettes op 9 mei 1919 na de historische stemming stond te wachten in de hal van Tweede Kamer, zoals vorige week in deze krant beschreven. Ze riepen hem na de uitslag naar beneden voor een huldeblijk. Later dat jaar kreeg hij een staande ovatie in het Amsterdamse Concertgebouw, bij de viering van de komst van het vrouwenkiesrecht.

Dat zijn prominente rol toch enigszins is vergeten, komt doordat Henri Marchant de naam van zijn wetsvoorstel liet veranderen. De ‘wet-Marchant’ werd de ‘wet-Jacobs’. Hij wilde dat de eer toekwam aan Aletta Jacobs zelf, de grote voorvechter van het vrouwenkiesrecht.

Theo_de_Meester- Beeld TRBEELD

Als we toch aan het vieren zijn, mag ook de naam niet ontbreken van een andere liberaal, premier Theo de Meester van de partij de Liberale Unie. De redactie van deze rubriek moest nog flink zoeken om informatie over hem te vinden, omdat ook zijn premierschap (1905-1907) zelf bijna vergeten lijkt.

De Meester deed al in 1907 een poging om algemeen kiesrecht te regelen, voor zowel mannen als vrouwen. Hij stelde een eerste stap voor, het openbreken van de Grondwet met een ‘blanco artikel’, zodat later de Tweede Kamer zelf een concreet plan kon maken voor het nieuwe kiesrecht.

De poging mislukte jammerlijk. De Meester miste de politieke slagkracht. Hij was geen politicus maar een tamelijk onbekende Indische bestuursambtenaar, die in 1905 onverwacht was benoemd tot premier, van een minderheidskabinet. Zijn ‘kabinet van kraakporselein’ hield het niet lang uit. Het viel, vrij snel na het Kamerdebat over het vrouwenkiesrecht. De liberale premier had op de valreep nog hartstochtelijk de vrouwenzaak bepleit. De man als hoofd van het gezin die als enige stemrecht had? “Dat is een straf op trouwen!”, vond Theo de Meester.

Mannen die streden voor vrouwenkiesrecht

Kamerlid Henri Marchant (1869-1956)

Premier Theo de Meester (1851-1919)

Lees ook:

 In de rubriek  ‘Plein 2' beschrijft de politieke redactie de belangrijke en minder belangrijke bijzaken in politiek Den Haag. Eerdere afleveringen zijn nog na te lezen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden