interview

Hoe vertolk je de rol van Jezus?

Tom Sol: ‘De Matthäus Passion is zo’n rijk stuk, er zitten zoveel aspecten aan de Christus-rol, dat je er nooit op uitgeleerd raakt’. Beeld Maartje Geels
Tom Sol: ‘De Matthäus Passion is zo’n rijk stuk, er zitten zoveel aspecten aan de Christus-rol, dat je er nooit op uitgeleerd raakt’.Beeld Maartje Geels

The Passion van EO en KRO-NCRV en de Matthäus Passion van Johann Sebastian Bach vertellen hetzelfde verhaal. De hoofdrolspelers uit deze voorstellingen, Dwight Dissels en Tom Sol, worstelen met dezelfde vraag: hoe speel je Jezus? Ze worden door hetzelfde ontroerd.

De een rapt ‘Ik huil alleen bij jou’, de ander zingt ‘Eli, lama asabthami’. De een zingt op de televisie in de straten van Leeuwarden, de ander in de beslotenheid van een kerk. Maar Dwight Dissels en Tom Sol spelen allebei de rol van Jezus. De een in tv-spektakel ‘The Passion’, de ander in Bachs ‘Matthäus Passion’.

Eigenlijk speelt Sol niet Jezus, maar Christus. Een subtiel verschil. De naam Jezus past goed bij het toegankelijke The Passion, dat sinds 2011 het lijdensverhaal vertelt aan de hand van bekende top-40-nummers; dit jaar zijn dat onder andere ‘Heb het leven lief’ van Liesbeth List, ‘Dichterbij dan ooit’ van Bløf en ‘Zwart wit’ van Frank Boeijen. De benaming Christus past bij het eerbiedwaardige karakter van Bachs meesterwerk uit 1727.

Maar de verhaallijnen van beide stukken lopen parallel: Jezus weet dat zijn einde nadert en organiseert een Laatste Avondmaal. Hij voorspelt dat Judas hem zal verraden en Petrus hem zal verloochenen. Na afloop gaat hij bidden in de tuin van Gethsemane. Het lukt zijn vrienden niet om voor hem wakker te blijven. Judas komt met soldaten en verraadt Jezus met een kus. De soldaten nemen hem gevangen en brengen hem bij de Romeinse landvoogd Pilatus, die hem met tegenzin laat kruisigen, nadat hij is bespot en geslagen. Aan het kruis sterft Jezus.

Het enige verschil is dat Maria bij de Lutherse Bach geen apart personage is en bij de evangelische The Passion wel.

Voor alles is een eerste keer

Bariton Tom Sol zingt de rol van Christus al zo’n twintig jaar, de laatste jaren bij De Nieuwe Philharmonie Utrecht van dirigent en violist Johannes Leertouwer.

Voor soulzanger Dwight Dissels is de rol van Jezus geheel nieuw. Hij dankt die aan zijn optreden in tv-programma ‘The Voice of Holland’. Afgelopen seizoen was hij daar de gedoodverfde winnaar. Hij werd het niet, maar de omroepen wisten hem wel te strikken voor The Passion. Een klus die hij naast zijn baan als financieel analist vervult.

Dissels: ”Ik dacht dat ze me voor een figurantenrol vroegen. Want ik ben nog niet zo bekend en heb geen acteerervaring. Maar ik zei ja, want dit stond al een tijdje op mijn verlanglijst. Ik pas er goed bij, want dit is mijn soort muziek. En mijn geloofsovertuiging helpt ook, denk ik.”

Dat Dissels een gelovig man is, steekt hij niet onder stoelen of banken. Hij schrijft erover op zijn site en in de kerk begeleidt hij tieners. In 2000 besloot hij te leven voor God en nu is hij lid van de Maranatha Ministries Amsterdam, een Evangelische kerk in de hoofdstad.

Ja, Jezus kende hij natuurlijk uit de bijbelverhalen. “Maar voor deze rol ben ik door middel van de dramacoachingssessies dieper in de persoon Jezus gaan graven. Ik ben de omstandigheden en emoties die hij doormaakt als het ware zelf gaan beleven. Dat was voor mij een nieuwe dimensie. Nu kan ik het invoelen: het verraad, het verlaten worden door je vrienden. Ik heb Jezus op een andere manier leren kennen.”

Tekst loopt door onder afbeelding

Dwight Dissels: 'Jezus anders leren kennen' Beeld RV
Dwight Dissels: 'Jezus anders leren kennen'Beeld RV

Revolutionair

Dissels moet zingen en acteren, Sol hoeft alleen maar te zingen, maar zingen is acteren met de stem. Hij kent de rol door en door, want het is de rol die hij het meest in zijn leven heeft gezongen. “In 1997 zong ik mijn eerste Christus. Omdat ik er steeds opnieuw over heb kunnen nadenken, is mijn opvatting over de rol verdiept.

“Ik heb eerst lang geaarzeld of ik deze rol wel op me moest nemen. In Nederland is de toon gezet door Hermann Schey, die al in de jaren dertig onder Willem Mengelberg de Christuspartij zong. Bij hem was dat een plechtige, statische aangelegenheid. Zo wilde ik het niet zingen. Maar het was lastig die traditie te doorbreken. Men vond mijn aanpak eerst te wild. Later bleek dat het publiek het toch spannend vond.”

Wat voor Christus wil hij laten zien? Sol: “Ik ben twintig jaar geleden begonnen een revolutionair neer te zetten. Een beetje brutale man, die denkt: niemand begrijpt me. Met de jaren ben ik milder geworden. En mijn Christus ook, denk ik, al zit de revolutionair er nog wel in. Ik zing nu ook minder gemaniëreerd dan toen. Niet meer een noot iets langer maken of extra sterk om het effect. Dat hoeft nu niet meer. Ja, deze Christus lijkt ouder, dat is niet te vermijden. Maar het mag geen Abraham worden. Christus is in de kracht van zijn leven. Hij neemt risico’s, dat is moedig. Hij weet: eigenlijk kan me niets gebeuren. Ik zou gerust om de steun van een legertje engelen kunnen vragen. Maar hij kiest vol overtuiging voor zijn moeilijke weg. Dat zijn de ontroerende momenten. Die innerlijke en menselijke strijd maakt het heel bijzonder.”

Verbinding

Dat is precies zoals Dissels het ervaart. “Die wanhoop en eenzaamheid als hij de keuze maakt om toch het kruis te dragen. Door de rol te spelen, voelde ik dat zelf.”

Zijn Jezus is niet zozeer een revolutionair. In The Passion, dat dit jaar als thema verbinding heeft, komt vooral naar voren hoe Jezus andere mensen benadert. Dissels: “Hij sluit niemand buiten, veroordeelt niemand. Hij zoekt verbinding. Het is een rustige en krachtige man, die met weinig woorden veel weet te zeggen. Daardoor laat hij anderen nadenken. Je zou hem een leraar kunnen noemen. Met Petrus bespreekt hij welke rol hij in het leven heeft. Ook tegenover Judas heeft hij de rol van vriend, leraar, adviseur.

Tekst loopt door onder afbeelding

Tom Sol: 'Mijn Christus is nu milder' Beeld Maartje Geels
Tom Sol: 'Mijn Christus is nu milder'Beeld Maartje Geels

Gods zoon

“Een saaie rol? Nee, in deze tijd is het juist verfrissend om een andere manier te laten zien van hoe je met elkaar om kunt gaan. Jezus is nu eenmaal een afspiegeling van de perfectie. Maar je ziet ook dat hij boos is over onrecht, over de houding van mensen om hem heen. Dan zie je zijn gedrevenheid.”

Jezus is mens en God. Voor Dissels liggen die twee dingen niet ver uit elkaar. “Het goddelijke zit in de keuzes die hij maakt, in de manier waarop hij in het leven staat.”

In de Matthäus Passion ligt dat iets ingewikkelder. Sol: “Als hij met zijn vrienden of de vrouwen praat - huishoudelijke mededelingen zoals: breng dit of dat mee - spreekt hij als de mens Jezus. Dat zing ik niet zo plechtig. Maar als het om een dragende boodschap of een gebed gaat, beschouw ik hem als Gods zoon en zing ik dat plechtiger. In een kort stukje kun je van iets banaals naar een diepe boodschap gaan. De Matthäus Passion is zo’n rijk stuk, er zitten zoveel aspecten aan de Christusrol, dat je er nooit op uitgeleerd raakt.”

De scène waarin Dissels het dichtste bij Jezus kan komen, is die in Gethsemane. Dissels: “Hij vraagt zijn vrienden wakker te blijven als hij gaat bidden. Juist als hij hun steun verwacht, vallen ze in slaap. De eenzaamheid die dan over hem komt, vind ik bijzonder. Als hij aan het kruis hangt en de goddelijke steun komt niet, gebeurt het weer.”

Ook voor Sol is de scène in Gethsemane een speciaal moment. “Het is de meest verstilde scène, als Jezus zich uit de hectiek van Jeruzalem terugtrekt. Bach heeft dat ook heel verstild geschreven. Het laat Jezus op zijn persoonlijkst zien. Daarna is hij volgens mij alleen nog maar Christus.”

Verschillen

Ondanks alle overeenkomsten zijn de verschillen tussen The Passion en de Matthäus Passion toch het grootste. Dat komt vooral door de muziek. Bachs werk wordt vaak beschouwd als een ingang tot het geloof. Sol, die in het midden wil laten of hij zelf gelooft, heeft wel het gevoel dat hij door Bach meer begrijpt van God.

“Bach schreef zijn Johannes- en zijn Matthäus Passion niet alleen omwille van de schoonheid, maar vanuit een overtuiging. De Matthäus bereikt - hier dankzij Johannes Leertouwer - in moreel en muzikaal opzicht een zeldzaam hoog niveau.”

Dissels heeft wel eens een stuk van de Matthäus Passion gehoord. “Maar niet in zijn geheel, hoor,” lacht hij. “Bach was een enorm virtuoze componist. Hij heeft de basis gelegd voor alle muziek, ook voor de popmuziek. Hij had een door God gegeven talent. Maar dat brengt de luisteraar volgens mij niet per se dichter bij het geloof. Wat voor de een werkt, werkt voor de ander niet.

“Ik vind het concept van The Passion juist heel mooi: met bestaande nummers de boodschap van Pasen uitdragen. Zo zing ik een duet met Petrus (Omri Tindal - red.): ‘Ik huil alleen bij jou’. Dat is een nummer van Ali B., mijn coach in The Voice. Het betekent dat Jezus zegt dat Petrus altijd bij hem kan komen, zoals hij is. Hij hoeft niet te veranderen. Eerst was dit een liedje van een stoere rapper, nu is het Jezus die dit lied rapt. Het past precies bij de boodschap van The Passion en je spreekt er een jong publiek mee aan dat niet vanzelf interesse heeft voor dit bijbelverhaal.”

Sol, die in Oostenrijk woont, kent The Passion niet. Maar hij kan zich niet voorstellen dat hij er een probleem mee zou hebben om de rol van Jezus zo ingevuld te zien. “Ik ben het kerstverhaal ook pas goed gaan begrijpen toen ik een moderne vertelling ervan hoorde.

“Waar ik wel moeite mee heb, is als Bachs Matthäus Passion in versimpeld Nederlands gezongen wordt. Dat kan ik niet waarderen.”

The Passion met Dwight Dissels is vanavond, vanuit Leeuwarden, vanaf 20.30 uur te zien op NPO 1. Elske de Wall (Maria), Johnny Kraaijkamp jr. (Pilatus) en Roel van Velzen (Judas) doen ook mee.

De Matthäus Passion met Tom Sol wordt nog uitgevoerd vanavond in de Cunerakerk in Rhenen, vrijdag en zaterdag in de Jacobikerk in Utrecht.

Lees ook: De dood van Jezus was nogal banaal

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden