Opvoedvraag

Hoe vertel je je kinderen dat hun vader kanker heeft?

Beeld Fadi Nadrous

Een vader is ziek en de uitkomst is ongewis. Hoe bespreek je dat met de kinderen?

Een vader van drie kinderen krijgt te horen dat hij kanker heeft. Een heftige periode ligt in het verschiet, de uitkomst is ongewis. Wat vertel je de kinderen daarover? “We beseffen nog nauwelijks wat ons te wachten staat”, vertelt vader. “Onze wereld staat op z’n kop, maar tegelijkertijd realiseren we ons dat de aarde gewoon doordraait. Zeker in een druk gezin als het onze, kan niet alles in het teken staan van ziek zijn. Dat willen we ook niet. Maar tegelijkertijd is doen alsof er niets aan de hand is, natuurlijk geen optie.” 

Nu de diagnose is gesteld, start binnenkort zijn behandeling. Maar de kinderen van 5, 8 en 11 jaar weten nog niet dat hun vader kanker heeft. “We willen het snel vertellen, maar hoe doe je zoiets? Ze verschillen behoorlijk in leeftijd en in karakter. Vertel je hen allemaal hetzelfde? Onze middelste is bijvoorbeeld erg gevoelig en bezorgd, terwijl de andere twee dat minder hebben. Moet je hen dan ook anders benaderen? Wat is wijsheid in deze moeilijke tijd?” 

“Al zijn je kinderen nog zo klein, het is het beste om eerlijk te zijn”, vindt Nel Kleverlaan, initiatiefnemer van kankerspoken.nl. Zij is ontwikkelingspsycholoog en gespecialiseerd in kinderen met een ernstig zieke ouder. “Zelfs peuters voelen al dat er een bepaalde spanning in huis hangt. Kinderen die wat ouder zijn, zien hun ouders misschien huilen of horen hen bellen met vrienden. Als ze niet precies weten wat er aan de hand is, gaan ze het zelf invullen. En dat is vaak erger dan de realiteit.” 

Niet-pluisgevoel

“Je wilt je kinderen het liefst beschermen en ver weghouden van ellende”, zegt rouwtherapeut Machteld Lavell. “Dat lukt na dit bericht helaas niet meer. Het niet-pluisgevoel van kinderen is uitstekend ontwikkeld, dus ze voelen zoiets ook aan. Daar komt bij dat ze zich beter voelen als er openlijk met hen wordt gesproken. Ze merken dat goede tijden maar ook slechte tijden in het gezin gedeeld kunnen worden en dat geeft ondanks de moeilijke boodschap een gevoel van geborgenheid en veiligheid.”

Ouders moeten dus een open gesprek voeren met hun kinderen, zodra hun eerste eigen paniek over het slechte nieuws is bezonken. “Dat kan met z’n allen aan tafel. Pas je taalgebruik aan op de leeftijd van de kinderen”, zegt Kleverlaan. “Gooi niet meteen alle denkbare scenario’s op tafel. Begin eerst met uit te leggen wat kanker nu eigenlijk is. Dat er kankercellen in papa’s lijf zitten die overal willen groeien en dat artsen gaan proberen om die weg te krijgen. Leg op hoofdlijnen uit hoe ze dat gaan doen: met een operatie of chemotherapie, of allebei. En belangrijk: benoem wat de ziekte van papa voor de kinderen gaat betekenen. Dat hij de komende tijd niet mee kan naar voetbalwedstrijden, dat hij wat meer op bed zal liggen of dat oma vaker komt oppassen.” 

“Leg uit wat er verandert, maar vertel juist ook wat hetzelfde blijft”, zegt Lavell. “Het houden van structuur is voor kinderen ontzettend belangrijk. Gaan we mijn verjaardag nog wel vieren? Mogen er vriendjes komen spelen?” Vervolgens hoeven ouders de ziekte van vader niet steeds ter sprake te brengen. “Spreek af dat je je kinderen van grote veranderingen of ontwikkelingen op de hoogte houdt”, zegt Lavell. Verder is het vooral zaak goed in de gaten te houden waar je kind behoefte aan heeft. Kleverlaan: “Ouders kennen hun kind het beste. Het ene kind wil veel vragen stellen, het andere kind stopt bij wijze van spreken de vingers in de oren. Zorg dat er ruimte is voor je kind om er op zijn of haar eigen manier mee om te gaan. Een bezorgd kind kun je misschien wat meer uitleggen. Blijf echter wel eerlijk dat jij de uitkomst ook niet weet.

Soms krijgen kinderen een lichamelijke reactie op de ziekte van hun ouder, zoals eczeem, bedplassen of slecht slapen. “Misschien praat een kind er liever niet over, maar lukt het wel zijn of haar gedachten op een briefje te schrijven”, zegt Kleverlaan.

Kinderen leven in het nu, dus loop niet te ver op de zaken vooruit. Mocht het in het ergste geval zo zijn dat vader niet meer beter wordt, moet ook die boodschap aan de kinderen worden verteld. 

Het is voor het gezin een pittige periode. Lavell: “Iedereen zit in de overleefstand. Het lijkt op een vulkaanuitbarsting waarbij iedereen op een eigen eiland zit om te overleven. Kruip ’s avonds samen op de bank en blijf verbinding zoeken met elkaar.”

Lastige pubers, dreinende tieners of krijsende kleuters? Elke week behandelt Trouw een opvoedvraag van lezers. Lees eerdere afleveringen hier. 
Zelf een kwestie indienen? Mail naar opvoedvraag@trouw.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden