Hoe vernieuw je, hoe verander je?

Annelies Verbeke heeft zich ontwikkeld tot een ijzersterke verhalenverteller

Al direct bij haar debuut in 2003, de roman 'Slaap', werd Vlaams schrijfster Annelies Verbeke een grote literaire toekomst voorspeld, het was een krachtig, intelligent boek dat nu eens niet direct aan 'Het verdriet van België'-syndroom leed waaraan sinds Hugo Claus' grote roman van die naam veel Vlaamse literatuur laboreerde. Daarna schreef ze kalm en consistent door, 'Reus', 'Wakker', 'Vissen redden' en nog wat titels om met 'Dertig dagen' uit 2015 maar liefst drie prijzen in de wacht te slepen.


Haar jongste boek 'Halleluja' bevat vijftien korte verhalen, misschien wel het moeilijkste genre in de literatuur dat er is want alles wat je schrijft moet raak zijn. Het eerste verhaal 'Huilbaby' zet direct de toon, vanuit een pasgeboren baby kijken we naar de ouders, de omgeving. De baby is alwetend, zal in de loop der jaren alleen maar minder te weten komen maar nu nog doorziet ze alles, ze manipuleert haar omgeving met haar gehuil en 'ik kijk haar aan en doe mijn lach'. Het is een grappig maar ook scherpzinnig verhaal over groei en inzicht.


In een volgend verhaal 'Voorbeelden van verdriet' treffen we een gezelschap aan dat zich ongemerkt en langzaam voorbereidt op het eind der tijden; om als enige te overleven moet er natuurlijk gepaard worden maar er komt niks van terecht.


Begin en einde, steeds cirkelen Verbeke's verhalen om die twee begrippen, wat als het begin het einde is en andersom? Veel van haar verhalen hebben een fantastische, kafkaeske inslag, iemand ontwaakt als een beer, maar de omgeving schijnt daar nauwelijks last van te hebben. Iemand anders wordt wakker in een vreemd huis en blijkt moeder te zijn van een klein meisje dat haar direct herkent. Een oude vrouw wordt in een bejaardentehuis geplaatst waar ze wordt verzorgd door levensechte robots die zichzelf zo nu en dan moeten opladen. Een vader rijdt met zijn kinderen naar oma in Breda en pikt onderweg een lifster op die zijn minnares blijkt te zijn. In weer een ander verhaal treffen we allerlei sprookjesfiguren aan die bij nader inzien in een sprookjespark blijken te werken. In 'Wilde dieren' vertrekken geliefden Johannes en Erika naar de Serengettiwoestijn om als tabula rasa's de cultuur achter zich te laten en opnieuw te beginnen maar Erika wordt prompt verscheurd door leeuwen.


Verbeke heeft precies de goede toon voor dit soort verhalen, ze zijn een beetje bizar, beginnen vaak geheimzinnig, je weet net als haar hoofdpersonen niet precies waar of bij wie je bent en ze houdt er een pittige, levendige stijl op na en misschien wel het belangrijkste: ze weet weg te laten en te suggereren. Zó bijvoorbeeld komt Erika aan haar einde: "Ze riep zijn naam, één keer maar. Hij zag de transformatie van de leeuwenkoppen nog, van haar gezicht, dat niet de kans kreeg zich naar hem toe te wenden. Daarna draaide hij zijn rug naar het tafereel en werden haar kreten en het natte knauwen door volmaakte stilte vervangen."


Verbeke's elliptische stijl en haar nuchtere weergave van fantastische of gruwelijke gebeurtenissen geven deze verhalen een heel aparte sfeer. Ze beschrijft een licht krankzinnig universum dat toch heel erg aan het onze doet denken. Me dunkt dat dit in deze korte, soms ultrakorte verhalen nog sterker naar voren komt dan in haar romans. De Vlaamse literatuur is altijd sterk geweest in het beschrijven van surrealistische gebeurtenissen met schrijvers als Hubert Lampo en Johan Daisne; een nieuwe generatie, Peter Terrin, Christophe Van Gerrewey, Annelies Verbeke, lijkt die oude trend weer op te pikken maar met minder nadruk op het absurde, magische universum. Misschien is de wereld van zichzelf ook wel ongewoner en onwerkelijker geworden.


Hoe het ook zij, met 'Halleluja' laat Annelies Verbeke zien dat ze zich tot een ijzersterke verhalenverteller heeft ontwikkeld, ze bespeelt verschillende registers zonder dat de eenheid in haar werk verloren gaat. Dat is het meest bijzondere misschien nog wel, ondanks al die verschillende werelden in haar verhalen (bejaardentehuis, eind der tijden, Afrikaanse woestijn, sportschool) gaan ze toch allemaal over hetzelfde: hoe verander je, hoe vernieuw je, wat is je nieuwe vel. Vandaar wellicht die titel 'Halleluja'. Blij dat niets stilstaat en alles transformeert.


Annelies Verbeke: Halleluja De Geus, 224 blz, euro 19,99


Nuchtere weergave van licht krankzinnig universum: bizar, geheimzinnig, ijzersterk

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden