Hoe verder na de mooie woorden, geen daden van Graz

De Europese oecumenische Assemblee in Graz stond onder het teken van verzoening. Een hoogst actueel en prachtig thema, dat juist in de Europese situatie verwachtingen wekt. Maar wat hebben de kerken er eigenlijk mee gedaan tijdens de conferentie? Velen tasten in het duister omdat er sedert de afsluiting nog niets is verschenen over de resultaten ondanks het feit dat er een grote officiële delegatie was tezamen met zo'n 200 andere belangstellende landgenoten. Zou dit soms samenhangen met enig onbehagen over de povere resultaten die op het kerkelijke vlak bereikt werden?

EDY KORTHALS ALTES

Gezien het belang van een stevige discussie rond de thematiek van Graz zou ik graag een reactie zien op de volgende kritische reflecties. In geef deze onder voorbehoud, omdat ikzelf maar een tweetal dagen heb kunnen meemaken vanwege andere verplichtingen. Van harte hoop ik dat anderen, die de gehele bijeenkomst hebben meegemaakt, een deel van mijn ongerustheid kunnen wegnemen.

Gouden regel

- Als thema was gekozen voor 'verzoening'. Niet voor niets kwam het zoeken naar zichtbare eenheid tussen de kerken al in de eerste werkgroep aan de orde. Mijn kernvraag is nu wat hiermee op het vlak van de institutionele kerken gebeurd is? Uit het einddocument worden we niet veel wijzer. Daarin staan wel vrome woorden over verzoening, het ontdekken van de ander en het bouwen van een gemeenschappelijke toekomst in Europa, maar waar zijn nu de resultaten?

Als je leest in paragraaf 6 van het slotdocument, dat “we niet bijeengekomen zijn om alleen maar ideeën uit te wisselen en ervaringen te delen, maar om boven de woorden uit te stijgen naar concrete maatregelen”, gaat het hart sneller kloppen. De teleurstelling is dan wel heel groot als je ziet dat de berg een muis heeft gebaard. De slotsectie van het document geeft immers niet heel veel meer dan een beschrijving van de uitdagingen en een aantal vrijblijvende voornemens. Misschien is er overeenstemming bereikt over een gemeenschappelijke datum voor Pasen. Ongetwijfeld is dit belangrijk, maar valt er niets meer te zeggen over verzoening tussen reformatie, r.-k. kerk en orthodoxie?

De tegenwerping dat 'er niet meer inzat wegens de houding van vooral één vooraanstaande kerk', snijdt weinig hout. Dit had toch al in een eerder stadium kunnen worden vastgesteld? Hoe is het mogelijk, dat de voor Graz verantwoordelijke kerken het thema van 'Verzoening' hebben uitgekozen zonder van tevoren vast te stellen of er een voldoende bereidheid was tot enigerlei concrete stap? Een gouden regel uit de klassieke diplomatie zegt, dat er geen topontmoetingen tussen regeringsleiders mogen plaatsvinden zonder zorgvuldige voorbereiding, waarbij de punten van overeenstemming en verschil nauwkeurig gedefinieerd moeten worden. Zou er voor kerken - die in Europa zoveel aan invloed verloren hebben - niet een extra reden zijn geweest voor zorgvuldige verificatie van datgene wat haalbaar zou zijn? Het thema van de Assemblee had dan kunnen worden aangepast en er waren minder verwachtingen gewekt.

Verbijsterend

- De verzoening tussen mannen en vrouwen vormde een belangrijk onderdeel van de problematiek. Het is dan ook met verbijstering dat ik hoorde dat, op verzoek van vertegenwoordigers van de orthodoxe kerken, vrouwen niet aan de officiële openingsmaaltijd mochten deelnemen. Niet te geloven dat dit op een verzoeningsbijeenkomst gebeurde. Dat de orthodoxie noch de r.-k. kerk uitmunten in voortvarendheid wanneer het om de positie van de vrouw in het ambt gaat, is bekend. Maar dat de principiële gelijkwaardigheid wordt ontkend van man en vrouw, zelfs bij een maaltijd die in het teken van de verzoening staat, is een onaanvaardbare zaak. Het is triest en beschamend, dat onder die omstandigheden, mannen niet en bloc geweigerd hebben aan tafel te gaan als teken van solidariteit èn. . . verzoening.

- De bijeenkomst in Graz vond plaats op een moment dat de sociale situatie in veel Europese landen verslechtert. Armoede is voor meer dan 50 miljoen Europeanen een probleem. Meer dan 20 miljoen mensen hebben geen werk. De tweedeling in Europa wordt steeds schrijnender; enerzijds zij die het gemaakt hebben, anderzijds zij die zich buitengesloten voelen. Voor de kerken bestond er een unieke gelegenheid om in Graz tegen deze concrete achtergrond een relevant woord te spreken. Maar is dit ook gebeurd? Er was alle reden om de allesoverheersende rol van een eenzijdig economisch denken en handelen aan de orde te stellen. Tenminste een drietal werkgroepen had hier rechtstreeks te maken met de sociale en de milieuproblematiek en de relaties met andere delen van de wereld. Van deze samenhang is in het slotdocument weinig te bespeuren.

Verbondenheid

Was Graz nu een teleurstelling? Mijn antwoord is verdeeld, omdat er gelukkig in Graz heel wat meer gebeurde dan tussen de officiële kerkvertegenwoordigers. Teleurstellend is zeker het ontbreken van bereidheid bij de officiële kerken om concrete stappen te zetten op de weg naar verzoening. Heeft het hier aan zorgvuldige voorbereiding ontbroken? Maar voor zeer velen van de ruim 10 000 mensen die uit geheel Europa gekomen waren, was Graz werkelijk een feest van verzoening.

Groot was de vreugde bij het beleven van een diepe verbondenheid tussen Europeanen die bij de eerste Assemblee in Bazel nog gescheiden waren. Belgen, Letten, Fransen en Polen; Roemenen, Schotten, Duitsers en Nederlanders. Er werd samen gebeden en gezongen, gelachen en gedanst, gegeten en. . . gepraat!

Als erg positief heb ik ook de Agora ervaren, alwaar duidelijk werd dat er overal in Europa initiatieven ontwikkeld worden die gestalte proberen te geven aan het Evangelie in een harde werkelijkheid. Een rijke veelvuldigheid, verrassend en heel verheugend, hoopgevend.

Terecht zei Hans Küng in een inspirerende, openhartige rede voor zo'n 1000 mensen, dat de werkelijke impuls van vernieuwing moet komen vanuit de basis, de lokale kerken. Daar ligt ook voor mij de hoop. Laten we bidden voor de geest die levend maakt, zodat vermoeide en wereldwijze instituten weer nieuw leven en inspiratie krijgen, zodat de schotjes, daterend uit een ver verleden, worden weggeblazen.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden