Jan vraagt Daan

Hoe ver in de tijd duurt onze verantwoordelijkheid voort?

Jan Beuving. Beeld Maartje Geels

Daan van Eijk en Jan Beuving vormden samen het (wetenschaps)cabaretduo Jan & Daan. Jan is wiskundige en theatermaker. Daan is natuurkundige aan de University of Wisconsin in Madison, VS. Om de week stellen zij elkaar hier een vraag.

Daan!

Ik wil het even hebben over OPERA. Niet zingen op een podium met kostuums en decors, maar het OnderzoeksProgramma Eindberging Radioactief Afval. (Een afkorting van Jonge Woudlopers-allure.) Het grote voordeel van kernenergie is dat je relatief gemakkelijk veel energie kunt opwekken. Maar het grote nadeel is natuurlijk dat het niet kan zonder radioactief afval.

In Nederland bergen we dat afval op in bunkers in Vlissingen, bij de COVRA, de Centrale Organisatie Voor Radioactief Afval. (Waarom hebben ze van dat 'Voor' niet 'Betreffend' gemaakt, dan hadden we COBRA gehad.) In die bovengrondse bunkers blijft het niet voor altijd; uiterlijk in 2130, zo is ooit besloten, moet het daar weg. Uit het rapport van OPERA bleek deze week dat een kleilaag 500 meter onder onze grond een geschikte bestemming kan zijn.

Wat mij fascineert zijn de tijdschalen waarover wordt gesproken in dit soort rapporten. Het woord 'eindberging' verraadt al dat het geen opslagplek is voor een paar honderd jaar.

De bedoeling is dat het in elk geval 35.000 jaar blijft liggen in die klei, en er is uitgerekend dat het zeker 200.000 jaar veilig is. Daarna zou een onverhoopt lekkend opslagvat eventueel invloed kunnen gaan hebben op ons leven, omdat de straling het oppervlaktewater kan gaan bereiken.

Het zijn duizelingwekkende gedachten. 200.000 jaar vooruitkijken. Kan een mens dat überhaupt? Ik vind het al moeilijk om te bedenken wat ik volgende week ga doen.

Ik vroeg me, als gedachte-experiment, dit af: stel je voor dat er een medicijn voor ernstige ziektes bestond, dat perfect werkt, maar dat over 200.000 jaar de danmalige mensheid ernstig ziek zal maken. Is het gebruik van zo'n wondermedicijn dan egoïstisch? Of mag je rustig het adagium 'na ons de zondvloed' hanteren als die zondvloed nog 200.000 jaar op zich laat wachten? (Tegen die tijd moeten ze dan maar zien of er een nieuwe Noach opstaat.)

Wat vind jij? Hoe ver in de tijd reikt de verantwoordelijkheid van mens en wetenschap?

Lees verder na onderstaande afbeelding.

Nederland, Amsterdam,19-05-2016 Daan van Eijk, columnfoto Foto: Maartje Geels Beeld Maartje Geels

Dag Jan,

Elektriciteit en radioactiviteit werden rond dezelfde tijd ontdekt, aan het eind van de negentiende eeuw. Het is onvoorstelbaar dat zo'n vier generaties geleden nog niemand van elektriciteit had gehoord, terwijl de huidige samenleving er zo van afhankelijk is. We zijn zelfs zo hongerig naar elektriciteit dat we kernsplijting inzetten om het op te wekken in kerncentrales. En daarbij komt inderdaad radioactief afval vrij.

Als antwoord op je gedachte-experiment zou ik willen zeggen dat het toepassen van dat wondermedicijn wat mij betreft geoorloofd is, om twee redenen.

Allereerst is 200.000 jaar zó onvoorstelbaar lang dat het probleem tegen die tijd totaal niet meer van belang hoeft te zijn. Bedenk dat de moderne mens op dit moment zo'n 200.000 jaar rondloopt op aarde. Wie zegt dat we hier überhaupt nog zijn na nog eens zo'n enorme tijdspanne?

De tweede reden is dat ik vertrouwen heb in toekomstige technische vooruitgang. De moderne natuurkunde en al haar technische toepassingen bestaat pas ruim een eeuw. Vergelijk dat eens met die 200.000 jaar en bedenk wat er allemaal mogelijk zal zijn in de toekomst. Ik kan me niet voorstellen dat er geen oplossing zou komen voor jouw fictieve, toekomstige ernstige ziekte.

Terugkomend op de discussie over opslag van radioactief afval: die wordt vaak verward met de discussie over kernenergie zelf. Ondanks het feit dat het grootste deel van het hoogradioactieve afval van kernenergie komt, is het niet de enige afvalbron: medische toepassingen produceren net zo goed radioactief afval. Dus zelfs als kernenergie volledig in de ban wordt gedaan, moeten we nog over veilige opslag nadenken.

Ik vind het bovendien altijd wat onevenwichtig dat de discussie over opslag van radioactief afval zoveel stof doet opwaaien, terwijl we met z'n allen elke dag tonnen en tonnen aan CO2 de lucht in blazen. Daarvan zien we, in tegenstelling tot radioactief afval, in het hier en nu steeds heftiger gevolgen.

Ondanks dat ik hoopvol ben dat ook daarvoor de oplossing ligt in huidige en toekomstige technische ontwikkelingen, acht ik de kans groter dat de opwarming van de aarde en de daarop volgende zeespiegelstijging de zondvloed zullen veroorzaken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden