Hoe val je nog op in een land met duizenden nietszeggende lijven? Na tatoeëren begint het snijden in je huid.

Het menselijk lichaam is zo nietszeggend en onopwindend, verzucht stijlcommentator Ted Polhemus in de inleiding van het boek 'Hot bodies, cool styles'. ,,Onze lichamen ondergaan geen spannende visuele veranderingen: geen uitwaaien van de pauwenstaart, geen verandering in het fluorescerende patroon zoals bij de inktvis, en geen opwindend, roze achterwerk tijdens de ovulatie, zoals bij andere primaten.''

Het ontbreekt ons aan grafische dynamiek als bij een zebra, en daarom behelpen we ons met technieken om visueel op te vallen. Ons lichaam mag dan saai zijn, onze redding is dat het nog wel een doe-het-zelfproduct is. Werd tatoeage decennia geleden gezien als symbool voor de lower-class, nu schilderen, tatoeëren en piercen we dat het een lieve lust is. ,,Het individu construeert een uniek uiterlijk dat zijn of haar persoonlijke identiteit, filosofie en dromen uitstraalt en dat ontsnapt aan de anonimiteit van een gehomogeniseerde cultuur. Hij is niet langer een slachtoffer van wat de mode voorschrijft'', zegt Polhemus. ,,We bevinden ons in een caleidoscopische supermarkt van stijlen waarin de mogelijkheden schijnbaar oneindig zijn.''

De 'noodzaak' om zich af te zetten tegen bleke of getinte lichamen die maar saai en onopvallend zijn, drijft mensen naar het 'uitproberen en mengen van verschillende kleuren en decoratietechnieken uit verschillende historische tijdperken, geografische gebieden, andere culturen en onze eigen subculturen.'

Het lichaam is als een dagboek, stelt Polhemus, een persoonlijke geschiedenis. Liefdes laten hun sporen nu zichtbaar na op het lichaam, net als familierelaties (portret van moeder getatoeëerd op de bovenarm), de eigen levensfilosofie wordt tastbaar in dolfijntjes, vogels en panters. Een gewaad uit India, een zelfontworpen tatoeage op je kuiten, een tongpiercing (al is dat ook al enigszins passé) en henna op je handen en in je haar: het is een ratrace geworden naar bijzonderheid. Want hoeveel ruimte is er nog voor de creatieveling om écht creatief te zijn? Om op te vallen in een land met duizenden nietszeggende lijven? Want sinds enkele jaren is het vooral de vraag wie nog géén tatoeage heeft.

Niet voor niets komt er volgend jaar een wettelijk verbod op piercings en tatoeages voor kinderen onder de zestien jaar. Tussen de 16 en 18 jaar is toestemming van de ouders nodig. Binnen de jeugdcultuur is het zetten van een tatoeage of een piercing geen 'afzetten tegen', maar het 'conformeren aan' de groep geworden.

De vlucht gaat verder, gedreven door de onvrede met ons lichaam zelf én de tijd en samenleving waarin we leven. Extreem populair zijn inheems en primitieve technieken en stijlen voor blijvende lichaamsdecoraties, constateert Polhemus. ,,Nu worden ze steeds meer gezien als voorbeeld en zijn het symbool van een pre-industriële gelukstoestand waarvan het Westen (dat steeds doordraait en spiritueel verarmt) iets kan leren. Het is zelfs duidelijk dat steeds meer mensen de culturen van oude stammen als superieur beschouwen boven hun eigen beschaving.''

Deze groep mensen wordt de 'moderne primitieven' genoemd, die verlangend kijken naar de oude culturen in de hoop 'om vanuit onze technologische geavanceerde, maar spiritueel steeds sterielere wereld terug te grijpen en te leren van traditionele, exotische volken'.

Lukraak worden oude technieken gekopieerd en gemengd met andere stijlen. Het gaat niet alleen meer om tatoeage, maar ook om scarification -het snijden in de huid om littekens te maken-, ontstaan in Afrika. Met vishaak, spijker of mes trekken mensen hun huid open, wat gepaard gaat met veel pijn en bloedverlies. Dit 'ritueel' is geworden tot een symbool van volharding bij de moderne primitieven. ,,De ervaring van pijn wordt gezien als een middel om boven de werkelijkheid uit te stijgen: een verkenning van het zelf en het zijn. Het gaat om het proces en niet om het resultaat.''

Of we brandmerken door de huid te laten verschroeien met heet ijzer, wat voorheen de manier was om slaven en criminelen tot uitschot van de samenleving te veroordelen.

Een andere recente ontwikkeling is het inbrengen van implantaten. Object van roestvrijstaal, koraal, titaan en niobium verhogen de huid en vormen tastbare bobbels of strepen. Zoals veel Afrikaanse volken deden, door een steentje in een verse wond te duwen. Maar waar eindigt de vlucht naar uniek zijn? De oude Maya's deden stukken bot, ringen of gekleurde stenen in een snee in hun penis, in Japan komt het voor dat mensen diamantjes in de edele delen laten zetten. Extreme 'moderne primitieven' dragen zelfs rugkorsten met een metalen ruggengraat en acht vleeshaken door het vel gestoken. Een van de volgende stappen waardoor je zeker weet dat je de getatoeëerde en plaatselijk doorboorde massa voorgoed bent ontstegen? Gold eerst 'ik ben versierd, dus ik ben', is nu de regel 'ik lijd pijn, dus ik ben'.

De grens van lichaamsversiering verschuift. Het gaat niet meer om decoratie, maar om het maken van statements. Ons lichaam is ons dagboek, we scheppen zélf omdat we bijzonder willen zijn. En zo kan de ratrace eindigen bij wat we niet heel lang geleden beschouwden als lichaamsverminking -en wat het in essentie misschien ook nog steeds is.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden