Hoe Turkije de grip op sociale media steeds verder uitbreidt

Op internet krioelt het nog altijd van alternatieve media die voorzichtige kritiek uiten op de regering van president Erdogan.Beeld AFP

Naast kranten en televisiezenders wordt in Turkije ook het internet scherp in de gaten gehouden. "Een tweet kan leiden tot twee tot tien jaar cel."

Aan de vooravond van de Turkse verkiezingen staan vrijwel alle grote kranten of televisiezenders onder grote druk van de overheid. Maar op internet krioelt het nog altijd van alternatieve media die voorzichtige kritiek uiten op de regering van president Erdogan. Vanuit kale kamertjes zenden zogenaamde ‘burgerjournalisten’ hun nieuwsanalyses de wereld in.

Toch is ook die berichtgeving in gevaar, stelt jurist Kerem Altiparmak. Hij wijst op een wet die het Turkse parlement vorige maand aannam. Voortaan moeten ook online media een uitzendingsvergunning hebben van de Turkse toezichtsraad op radio en televisie (RTÜK). Volgens de regering richt de wet zich op grote kanalen en niet op persoonlijke video’s op sociale media, erkent Altiparmak. “Maar het is de vraag hoe dat onderscheid zal worden gehandhaafd. Ik zie vooral dat de regering met deze wet meer middelen krijgt om haar controle van kranten en televisie uit te breiden naar online media.”

Altiparmaks scepsis stamt uit ervaring. Al meer dan tien jaar bevecht de jurist internetblokkades door de Turkse overheid in de rechtbank. De nieuwe wet is het zoveelste middel om het internet te controleren, stelt hij.

Preventieve blokkade

“Neem het beruchte artikel 5651. In 2015 is daar paragraaf 8a aan toegevoegd, waardoor de premier zelf een verzoek kan indienen om een website ‘preventief’ te blokkeren in het belang van de openbare orde of nationale veiligheid. In de praktijk opent dit de weg naar politieke censuur, want zover ik weet zijn er nog geen verzoeken van de premier afgewezen.”

De jurist dreunt de voorbeelden op. Twitter-accounts van journalisten, websites van linkse vakbonden, zelfs Wikipedia zijn allemaal geblokkeerd. “De overheid was het niet eens met een wikipedia-artikel over Turkije’s rol in Syrië”, verklaart hij. “Toen Wikipedia weigerde dat te verwijderen, blokkeerde Ankara de volledige website. Het is alsof je een hele bibliotheek verbrandt vanwege één boek!”

De uitvoering van die maatregelen is simpel. “Internetproviders die geen gehoor geven aan de blokkades kunnen rekenen op enorme boetes”, vertelt Altiparmak. Veel sociale media werken bovendien nauw samen met Ankara uit angst de grote Turkse markt te verliezen. “Facebook blokkeert voortdurend op verzoek van de regering. Voor zover wij weten delen ze zelfs privé-informatie met de autoriteiten.”

10 jaar cel voor tweet

Maar ook individuele Turkse burgers kunnen zware straffen krijgen voor hun internetgedrag. “Duizenden Turken hebben een rechtszaak lopen vanwege uitlatingen op sociale media”, aldus Altiparmak. “De meeste zaken betreffen het beledigen van de president of het ondersteunen van terroristische organisaties.”

Die laatste aanklacht is snel gemaakt, vertelt de jurist. “Het is al mogelijk om te worden veroordeeld voor lidmaatschap van een terroristische organisatie als de rechter bepaalt dat een tweet in de lijn ligt van het gedachtengoed van die organisatie.”

Artikel 220.7 van het Turkse strafrecht stelt dat het willens en wetens helpen of ‘aanmoedigen’ van een terreurgroep tot dezelfde straf kan leiden als daadwerkelijk lidmaatschap. “Daarmee kan een tweet leiden tot tussen de twee en tien jaar celstraf.”

Politieke druk

“Het grootste probleem is dat de rechterlijke macht onder grote politieke druk staat”, zucht Altiparmak. “Vanwege de noodtoestand is het nog nooit zo makkelijk geweest internet te censureren. Hiertegen in beroep gaan wordt steeds moeilijker. Normale rechters wijzen zo’n hoger beroep direct af. Het constitutionele hof laat vaak jaren op zich wachten.”

Dan maar naar het Europese Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM)? Nee, concludeert Altiparmak. “Het EHRM is onderdeel van het probleem. Om de Turkse overheid niet in de weg te zitten, wijst het hof veel zaken af of doet jaren over een antwoord.

“Ook de journalisten van Cumhuriyet deden een beroep op het EHRM, maar hebben nog altijd geen beslissing ontvangen. Dat is een grote klap voor ons vertrouwen in Europa.”

Lees ook: 

Zware straffen voor Turkse journalisten

Volgens Verslaggevers zonder Grenzen is Turkije de grootste gevangenis ter wereld voor journalisten. Woensdag werden dertien werknemers van Cumhuriyet, een van de weinige kritische kranten, veroordeeld.

Erdogan versnelt zijn machtsuitbreiding

Over ruim negen weken kiest Turkije opnieuw een president en parlement. Waarom heeft Erdogan zo’n haast?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden