Hoe Thysius boekverzamelaar werd

WILLEMIEN GROOT

Historica Esther Mourits promoveerde op 14 december 2016 aan de Universiteit Leiden. Haar proefschrift gaat over de privé-bibliotheek van de koopmanszoon en Leidse boekverzamelaar Johannes Thysius (1622-1653). De eerste openbare bibliotheek in Nederland, gesticht door een particulier. Voor haar onderzoek bestudeerde Mourits de 2600 titels en de kasboeken die Thysius naliet.

undefined

Wat heeft uzelf het meest verrast tijdens het onderzoek?

"Dat Johannes Thysius bijna alle boeken heel precies documenteerde. Hij noteerde in zijn kasboeken niet alleen het aankoopbedrag, maar ook wanneer hij het kocht en op welke veiling. In de zeventiende eeuw is dit een unicum. De meeste collecties van wetenschappers en verzamelaars uit die tijd bestaan niet meer. Na een overlijden verkocht de familie de boeken. De 2600 boeken tellende Bibliotheca Thysiana is gedocumenteerd, vrijwel compleet en bevat ook de boeken die Thysius erfde."

undefined

Wat weten we nu wat we nog niet wisten?

"Mijn onderzoek laat zien dat hij al tijdens zijn leven bewust werkte aan een privé-bibliotheek met wetenschappelijke werken 'tot publijcqe dienst der studie' - vrij toegankelijk voor hoogleraren en studenten. Het waarom en de totstandkoming ervan is nooit eerder onderzocht. Vermoedelijk is Thysius op het idee gebracht door boekverzamelaars in het buitenland, en door wetenschappelijke artikelen die benadrukken dat een collectie niet alleen een persoonlijk doel mag dienen. Zijn interesse kreeg hij mee met zijn opvoeding, en door zijn contacten met Leidse boekverkopers. Hij bezocht veel veilingen en kocht van alles, van juridische en medische literatuur, tot geschiedenis en filosofie. In zijn testament beschrijft hij het beheer van de collectie en de bouw van een bibliotheek. Over Thysius zelf weten we nu dat hij rijk was. In zijn kasboeken staan flinke bedragen voor kleding, paarden en luxeartikelen. De man was zeker geen traditionele geleerde.

undefined

Wat kunnen we met die wetenschap?

"De deelcollecties uit de verzameling van Thysius zijn heel interessant. De bibliotheek bevat geen unieke exemplaren, maar met Thysius' kasboeknotities kunnen we boeken koppelen aan hun oorspronkelijke eigenaar, herkomst of drukker. Zo is er een aantal titels uit de nalatenschap van Johannes de Laet, geograaf en een van de oprichters van de West-Indische Compagnie. Ideaal voor iemand die deze historische figuur onderzoekt. We kunnen collecties van andere boekverzamelaars deels reconstrueren en ontdekken wat men graag las. Ik hoop dat het pand (hoek Rapenburg en Groenhazengracht in Leiden) meer waardering krijgt. De bibliotheek is open voor publiek, curatoren geven op afspraak een rondleiding. Bekendheid helpt het voortbestaan van dit monument."

undefined

Wat maakt dit onderzoek zo interessant voor u?

"Ik was een pionier. Alle titels zitten al jaren in de catalogus van de Universiteitsbibliotheek, maar zonder context. Met Thysius' brieven en kasboeken ontdekte ik telkens iets nieuws. Bekroond door het moment dat alle puzzelstukjes op een geloofwaardige manier op hun plaats vielen."

undefined

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden