Hoe Texas Amerika de les leest

In het Onderwijsbestuur van Texas staan conservatieven en progressieven lijnrecht tegenover elkaar. Inzet van hun strijd: de geschiedenisboekjes.

In het zuiden van de VS woedt een schoolstrijd. Conservatieve ouders en politici maken bezwaar tegen de in hun ogen linkse ideeën die doorklinken in schoolboeken. In Oklahoma is bijvoorbeeld een wet in behandeling die de financiering schrapt van een speciaal geschiedenisprogramma. Volgens de - Republikeinse - indiener van de wet krijgen leerlingen vooral te horen wat de VS allemaal verkeerd hebben gedaan, van de slavernij tot aan het interneren van Japanners in de Tweede Wereldoorlog. Een van de belangrijkste slagvelden in die schoolstrijd is Texas. In het Onderwijsbestuur van die staat worden harde noten gekraakt over de eisen waaraan lesboeken moeten voldoen. De strijd heeft repercussies voor de hele VS, want Texas is groot en uitgevers willen dat hun boeken daar door de beugel kunnen. Trouw sprak met twee adviseurs van het Onderwijsbestuur in Texas, een progressieve en een conservatieve.

'Zien wat verkeerd was, is ook deel van de protestantse traditie'

David Brockman is docent theologie aan de Southern Methodist University in Dallas, Texas. Voor de progressieve organisatie Texas Freedom Network analyseerde hij de lesboeken die in Texas worden gebruikt voor het vak godsdienst.

"Ik heb heel mijn leven in Texas gewoond. Toen in de vroege jaren zestig het Hooggerechtshof het verplichte bidden op scholen verbood, ging bij mij op school het bijbellezen en bidden gewoon door. We kregen zelfs bijbeltjes uitgereikt. Het kon niemand iets schelen. Het effect van dat vonnis werd pas in de jaren zeventig voelbaar.

"Religieus rechts is in Texas sterk protestants of evangelisch gekleurd. Die mensen hebben een heel beperkte, exclusieve, triomfalistische kijk op Amerika, en willen dat uitgedragen zien op de openbare scholen. Ik ben episcopaal, ik ben het daar niet mee eens. Ik zou graag kunnen zeggen dat het christendom alleen maar goeds heeft gebracht, maar dat is nu eenmaal niet zo. Dat is ook deel van de protestantse traditie, om te zien waar je het verkeerd hebt gedaan, en jezelf te hervormen.

"In de normen voor wereldgeschiedenis die het Texaans Onderwijsbestuur heeft opgesteld, komt het woord christendom 14 keer voor, islam 9 keer, jodendom 6 keer, hindoeïsme 2 keer en andere godsdiensten hoogstens 1 keer. Dat suggereert dat het christelijk geloof de hoofdrol speelde in de geschiedenis. Van studenten wordt geëist dat ze kunnen verwoorden hoe het christendom een verenigende factor was in het middeleeuwse Europa. Nou, ten eerste was dat helemaal niet zo, het was ook verdelend; denk maar aan het schisma tussen oost en west, en de eerste roerselen van de Reformatie. En ten tweede was elders de islam een verenigende factor.

"Bij de boeken die ik heb doorgenomen zijn twee heel goede, maar een aantal andere is veel te dicht bij die voorschriften gebleven. In principe mogen leraren natuurlijk wel hun eigen kijk op die kwesties geven, wat het lesboek ook zegt. Maar vaak wordt geschiedenis uit nood gegeven, door iemand die eigenlijk een heel ander vak doceert, wiskunde of zo, en die dan zwaar moet leunen op de geselecteerde schoolboeken.

"Dit debat is een overblijfsel van de cultuurstrijd die in Amerika heeft gewoed. De andere partij wil een dam opwerpen tegen de veronderstelde linkse invloed van de media en de academische wereld. Maar ik vraag me af of dat zo relevant is voor de leerlingen van vandaag.

"Toen ik hier op de universiteit begon met lesgeven, in 2003, kreeg ik het staartje van generatie X binnen. Die studenten vonden religieuze diversiteit interessant, dat waren ze van huis uit niet gewend. Maar de eerstejaars die nu binnenkomen, vinden dat doodnormaal. Net zoals ze het bestaan van homo's en lesbo's gewoon vinden. En ze weten er al het nodige van. Het zijn in dat opzicht betere studenten. En daar moeten de middelbare scholen op inspelen."

'Amerika heeft dingen gedaan waardoor het gezegend werd'

David Barton is de leider van Wallbuilders, een organisatie die tegen de scheiding van kerk en staat is. Hij adviseerde conservatieve leden van de Onderwijscommissie over de eisen waaraan schoolboeken moeten voldoen.

"Hier in deze kamer vind je de grootste privécollectie van historische objecten in Amerika. De meeste zijn van voor 1812, maar ik heb ook dingen uit de Tweede Wereldoorlog. Deze poster bijvoorbeeld, van een bajonet die door een bijbel gaat; die is kenmerkend voor de discussie over schoolboeken. Franklin Roosevelt zei destijds in een toespraak: 'Hitler probeert de Bijbel te vervangen door Mein Kampf.' De andere kant wil een religievrije publieke ruimte. Maar de rol van religie in de wereldgeschiedenis willen ze niet zien.

"Met de uitspraak van het Hooggerechtshof waarin het verplichte gebed op scholen wordt verboden, zijn veel mensen het niet eens: 82 procent van de bevolking zou voor bidden zijn. Op onze munten staat 'In God we Trust', en daar is maar 5 procent fel op tegen.

"De discussie over dit onderwerp is typisch voor Texas. We zijn een tamelijk conservatieve staat; hier worden nu zelfs in allerlei functies gewone Republikeinen vervangen door conservatieve Republikeinen. In het Onderwijsbestuur is de verhouding tussen conservatieven en de tegenstanders, die ik de academici noem, 10-5. Dat is telkens weer de uitslag van de stemmingen: over de lesprogramma's economie, vrije markt, gezondheid, literatuur...

"De academici zijn voor een planeconomie. Daaronder versta ik een vrije markt die gereguleerd is. Tien jaar geleden was minder dan 10 procent van de Amerikaanse economie gereguleerd, nu is dat meer dan 65 procent. Neem de gezondheidszorg; je mag niet kiezen of je je wilt verzekeren of niet.

"Ik ben directeur van een middelbare school geweest, en ik heb wis- en natuurkunde gegeven. Ik ben als hobby in de geschiedenis verzeild geraakt. Mijn inzet was: vertel de leerlingen wat goed en wat slecht was in de geschiedenis, niet de politieke kijk erop.

"Er zijn slechte dingen aan te wijzen in de Amerikaanse geschiedenis: de heksenprocessen, de internering van Japanse Amerikanen tijdens de Tweede Wereldoorlog, de segregatie, de Ku Klux Klan. Maar heb het ook over de goede dingen: in de VS werden bij de heksenprocessen 27 mensen ter dood gebracht, in Europa een half miljoen. Dat moeten de schoolboeken dan ook vermelden.

"De academici hebben de laatste jaren de definitie veranderd van wat een christelijk land is. Voor hen betekent het: een Amerika dat exclusief christelijk zou zijn. Maar het gaat erom dat de instituties en cultuur van de VS zijn gevormd door het christendom. En dat is historisch. Ook mijn joodse vrienden zeggen: ik vind het geweldig dat ik in een christelijk land woon.

"Wat dan weer wel bij de Amerikaanse historie hoort, is dat er geen staatskerk is, en geen dwang om christelijk te zijn.

"Het idee dat Amerika een missie heeft in de wereld, vind ik niks. Het is eerder zo, dat we dingen hebben gedaan die ervoor zorgden dat Amerika werd gezegend. We hebben die heksenprocessen gestopt, we hebben de slaven vrijgelaten. Geloof je niet dat we gezegend zijn? We hebben al tweehonderd jaar dezelfde regeringsvorm. In die tijd heeft Frankrijk 26 grondwetten versleten. In de meeste landen betekent een verandering van regeringsvorm, dat er een revolutie is geweest. Zoveel stabiliteit als bij ons, dat is niet normaal."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden