Hoe staatssecretaris Blokhuis campagne voert tegen het roken, tot irritatie van de VVD

Staatssecretaris Paul Blokhuis (midden) op bezoek in het Stoptoberhuis in Vinkeveen. Hij was er om een groep onlangs gestopte rokers sterkte te wensen. Beeld ANP

Sinds staatssecretaris Blokhuis over het rookbeleid gaat, klinkt er een hardere toon. Woensdag spreekt hij met de Tweede Kamer over de plannen voor 2019. De sigaret kan hem niet snel genoeg verbannen worden.

Zijn eigen vader rookte, sigaretten en pijp, ook in de auto met kinderen erbij. “Dan kreeg ik als jongetje op de achterbank de pijp aangereikt, om die te vullen”, vertelde staatssecretaris Paul Blokhuis eerder deze maand in het Stoptoberhuis. Hij kwam daar een groep net gestopte rokers sterkte wensen.

Blokhuis wil dat Nederland over twintig jaar verwonderd terugkijkt op het roken anno 2018. Net zo verwonderd als nu over de verhalen over pijp roken in de auto. “De jongeren die nu geboren worden, moeten niet meer weten wat een sigaret is. Ik hoop dat zij gaan vragen wat dat voor ding is dat uit die man z’n mond hangt”, zei hij in het Stoptoberhuis.

Roken moet uit het zicht verdwijnen, is het motto van de ChristenUnie-staatssecretaris. Spottend noemt hij zichzelf graag ‘een gereformeerde jongen’. Want Blokhuis weet: niet iedereen in Nederland gaat hem zijn rookbeleid in dank afnemen. Sommige mensen, voorspelde hij, zullen zijn rookmaatregelen als ‘betutteling’ ervaren.

Hoe hij het roken uit zicht wil bannen, dat wordt de komende weken duidelijk, als Blokhuis zijn Preventieakkoord presenteert, van plannen die hij samen met artsen, sportclubs, scholen en verzekeraars heeft gemaakt. Nieuwe rookverboden horen tot de opties.

‘Preventie’ is een belangrijk thema van dit kabinet. Morgen staat Blokhuis in de Tweede Kamer, waar hij met de ministers Hugo de Jonge en Bruno Bruins de uitgaven voor 2019 verdedigt. Nu al is de verwachting dat Blokhuis met iets bijzonders komt. Hij zoekt binnen de coalitie maximaal zijn ruimte. Want Blokhuis is strijdbaar.

Roken op terrassen

Over roken is in het regeerakkoord afgesproken dat het kabinet streeft naar een ‘rookvrije generatie’ in 2040. Dat is een afspraak waar de coalitiepartijen nog alle kanten mee op kunnen. Als kinderen niet meer met roken in aanraking mogen komen, wat betekent dat voor het roken op terrassen, in de auto, langs het voetbalveld? Voor rookwaren in de schappen van de supermarkt? Kan dat nog wel? Blokhuis lijkt te kiezen voor een aanpak waarbij ook de volwassen rokers nu al gaan merken dat de regels strenger worden. Maar vooral coalitiepartij VVD zal niet zomaar met nieuwe rookverboden instemmen. Die partij vindt roken een eigen keuze.

De toon is anders dan bij eerdere bewindslieden, vooral als het over ­gezondheidsrisico’s gaat. “We zijn ­bezig met een cultuuromslag op weg naar een rookvrije samenleving”, zei Blokhuis deze zomer in het AD. Over roken tijdens de zwangerschap zei hij onlangs: “Die baby is al vergiftigd! In sigaretten zit rattengif, dat gaat je buik in, naar de baby toe.” Over rokers zelf is hij milder. “Ik voer oorlog tegen het roken, niet tegen de rokers.”

Die nieuwe toon is ook opgevallen bij longarts Wanda de Kanter, één van de bekendste pleitbezorgers van een streng anti-rookbeleid. Zij is laaiend enthousiast over Blokhuis. “Hij heeft nu al heel bijzondere stappen gezet om Nederland internationaal een voortrekkersrol te laten spelen. Ik vind hem heel stoer. Wat hij doet is echt nieuw.” Ze noemt de strijd die Blokhuis binnen de Europese Commissie voert over het te hoge teergehalte in ‘sjoemelsigaretten’. “Ook heeft hij de volgende VN-conferentie over tabak naar Nederland weten te halen.”

De Kanter heeft hoge verwachtingen van het Preventieakkoord. “De tabaksindustrie zit niet aan tafel om mee te beslissen. Dat maakt wel verschil.”

Tegen de tabaksindustrie is de toon misschien nog wel het sterkst veranderd. Nederland wil binnen de Wereldgezondheidsorganisatie voorop­lopen in de strijd tegen roken. Dat schept verplichtingen om in eigen land ook een actief rookbeleid te voeren.

Over twee jaar – nog deze kabinetsperiode – zal Nederland al gastheer zijn van de belangrijke wereldwijde ‘conferentie tegen tabak’ van de Wereldgezondheidsorganisatie, met 180 landen. Blokhuis was deze maand vast in New York om met andere landen plannen te smeden.

Als wethouder in Apeldoorn was hij ook al strijdbaar op gezondheidskwesties, zegt zijn opvolger Ben Bloem (ChristenUnie), destijds raadslid. “Hij is niet het type van genoegen nemen met een zesje, hij gaat voor het hoogst haalbare. Dat zie ik hem nu ook weer doen”, zegt Bloem. In Apeldoorn was Blokhuis verantwoordelijk voor onder andere de jeugdzorg. Van daaruit is het niet zo’n grote stap naar het maken van plannen voor een rookvrije generatie in 2040.

Een paar stapjes harder

Blokhuis heeft al laten doorschemeren dat 2040 hem te lang duurt. “In Finland willen ze de eerste rookvrije generatie al in 2030 bereiken. Misschien kunnen wij ook een paar stapjes harder gaan”, zei hij in het Stoptoberhuis. Daarmee zegt hij eigenlijk dat het regeerakkoord hem beperkt.

Vooral de VVD is in de coalitie vast gewaarschuwd. Die partij moet niets hebben van nieuwe rookverboden. In debat met Blokhuis waarschuwde VVD-Kamerlid Hayke Veldman dit voorjaar al dat het Preventieakkoord niet te dwingend mag zijn naar volwassen rokers. “Liberalen staan toch echt voor keuzevrijheid. Wij zijn niet van de socialistische heilstaat waar de overheid bepaalt wat je wel en niet mag doen”. Ook dat klonk zeer strijdbaar.

Nieuwe rookverboden op komst?

Het kabinet wil dat kinderen ‘rookvrij’ opgroeien, zo is afgesproken in het regeerakkoord. Eind deze maand worden de concrete maatregelen bekend. Ze zijn bedacht in overleg met artsen, voetbalclubs, jeugddeskundigen, speeltuinverenigingen en verzekeraars. De tabaksindustrie zat niet aan tafel. Dat is niet meer toegestaan, als gevolg van het ‘Verdrag over tabaksontmoediging’ dat Nederland heeft ondertekend.

De kans lijkt groot dat roken in de auto waar kinderen bij zijn, wordt verboden. Mogelijk komen er ook rookverboden bij scholen, langs sportvelden en in speeltuinen en pretparken. Ook is besproken of roken op horecaterrassen moet worden verboden of ontmoedigd. Verder hebben de deskundigen gepraat over het versoberen van sigarettenverpakkingen, minder verkooppunten en een hogere leeftijdsgrens voor de verkoop van sigaretten.

Het Preventieakkoord gaat ook over alcohol en overgewicht, met ook voor die onderwerpen nieuwe regels zoals een suikertaks en wellicht een verbod op prijsstunten met alcohol. Preventie van welvaartsziekten is een speerpunt van het kabinet.

Lees ook:

Het kabinet wil van alle rookruimtes af

Rokers moeten er ernstig rekening mee houden dat naast rookruimtes in de horeca ook de rookruimtes in overheidsinstellingen, ziekenhuizen en andere openbare gebouwen over twee jaar zijn verdwenen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden