Hoe staat het met de positie van de vrouw?

Het gaat slecht met vrouwen in de politiek! Nee, het wordt alleen maar beter! Ook al is op dit moment maar één lijsttrekker vrouw, hun aantal was ooit hoger.

GOED

Daar stond ze dan, in haar cyclaamkleurige jurk naast de blauwe en grijze pakken. Marianne Thieme, de enige vrouwelijke lijsttrekker van de partijen in de Tweede Kamer debatteerde zondag met zeven mannelijke collega-lijsttrekkers.


Eerder leverde GroenLinks al vrouwelijke lijsttrekkers. Jesse Klaver, politiek leider van GroenLinks, heeft laten weten dat een kabinet met zijn partij voor de helft uit vrouwen moet bestaan. Zulk soort voornemens van mannelijke politieke leiders kan effect hebben. In Canada bijvoorbeeld hield premier Justin Trudeau zich aan een soortgelijke belofte.


Hoe dan ook weten partijen dat er wordt gelet op het aantal vrouwen. De PvdA kreeg bij de formatie van het kabinet met de VVD de wind van voren toen het maar twee vrouwelijke ministers wist te leveren. De VVD kwam op drie.


Er is een actie gaande om het aantal vrouwen in de Kamer weer te laten stijgen, door op een vrouw op een onverkiesbare plek te stemmen. Mensen die daarvoor ijveren zullen de druk ook bij de formatie weer opvoeren. De Tweede Kamer heeft trouwens al een bescheiden traditie van vrouwelijke voorzitters - en hoger dan het voorzitterschap van de volksvertegenwoordiging is er in feite niet.


Doordat de mannelijke lijsttrekkers vrijwel allemaal man zijn, ontstaat er een ring omheen van vrouwelijke nummers twee. Een debat met hen heet al gauw een vrouwendebat, en daarin kunnen zij laten zien dat zij van alle markten thuis zijn. Bij WNL discussieerden de nummers twee van VVD, CDA, D66, SP en PVV over normen en waarden, over ontwikkelingshulp en vluchtelingen, over veiligheid. En over zorg, het specialisme van drie van de vijf deelneemsters. In de Kamer is dat terrein in handen van vrouwen. Qua kennis kunnen zij zo doorschuiven naar het kabinet, of aanschuiven bij de formatie-onderhandelingen.


Bij het CDA staat Mona Keizer op twee. Zij was in 2012 in de race voor het leiderschap van de partij. Daarmee gaf ze aan dat ze die toppositie ambieert. Ook de nummer twee van de VVD, Jeanine Hennis-Plasschaert, lijkt het fractievoorzitterschap fantastisch. Dat biedt uitzicht op meer vrouwelijke fractieleiders, en op een vrouwelijke premier. Want een minister-president hoeft geen ervaring te hebben als fractieleider, maar het is wel de gewoonte.

NIET GOED

'Man, man, man' stond er op de zwarte hoed die Marianne Thieme droeg bij Prinsjesdag. Ze onderstreepte daarmee dat zij de enige vrouwelijke fractieleider in de Tweede Kamer was. Nu is haar partij de enige in de Kamer met een vrouw als lijsttrekker.


Er zit geen schot in het aantal vrouwen dat in de politiek omhoogklimt, er is eerder sprake van teruggang. Weliswaar heeft ook de PvdA sinds het vertrek van Diederik Samsom een vrouwelijke fractieleider, Attje Kuiken. Maar in 2008 telde de Kamer maar liefst vijf vrouwen die een fractie leidden. Naast Thieme ook Femke Halsema (GroenLinks), Mariëtte Hamer (PvdA), Agnes Kant (SP) en Rita Verdonk, nadat ze uit de VVD vertrok. Ook het aantal vrouwen dat in de Kamer stemt daalt. Het zijn er nu 58. Maar in 2012 zaten er 60 vrouwen in de Kamer, vier jaar eerder 64, het hoogste aantal ooit.


Bij veel partijen is het inmiddels wel de gewoonte een vrouw op nummer twee te zetten. Zij gaan met elkaar in debat in wat dan al gauw vrouwendebat heet. Eind februari was dat er bij WNL, op de vroege zondagochtend. Het kreeg nauwelijks publiciteit. Aan het tijdstip kon het niet liggen, voor het interview met PVV-leider Geert Wilders in datzelfde programma zat alle pers klaar.


De tweede plek is geen garantie dat zo'n politica een beeldbepalende positie krijgt. In de formatie wordt de nummer twee gewoonlijk overgeslagen als secondant van de partijleider die de onderhandelingen voert. De fracties willen daarvoor een financieel woordvoerder, en dat is alleen bij de ChristenUnie een vrouw, Carola Schouten.


Ook het informateurschap is een mannenzaak. Zij moeten gericht zijn op samenwerking en resultaten, eigenschappen die vrouwen in elk geval niet mínder hebben dan mannen. Maar Nederland kende maar één vrouwelijke informateur, Els Borst (D66), en dat is alweer bijna twintig jaar geleden.


De nummers twee gaan wel vaak naar een nieuw kabinet, maar voor het vice-premierschap komen ze vrijwel nooit in aanmerking. De eerste vrouwelijke vice-premiers, in het tweede paarse kabinet, waren Els Borst en Annemarie Jorritsma (VVD), meteen ook de laatste vrouwen die ooit de premier ooit vervingen. Zo bezien is het volkomen logisch dat zich voor het premierschap nu alleen mannen hebben gemeld.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden