Hoe springt Bayer om met Monsanto, het bedrijf met dat beroerde imago?

Mei 2018: protest in Bonn tegen de overname van het Amerikaanse Monsanto door het Duitse Bayer.  Beeld AFP,  Patrik Stollarz
Mei 2018: protest in Bonn tegen de overname van het Amerikaanse Monsanto door het Duitse Bayer.Beeld AFP, Patrik Stollarz

Hoe ga je om met een aangekocht bedrijf dat over een beroerde reputatie beschikt? Axel Steiger, directeur van Bayer Benelux, vertelt hoe Bayer dat doet na de inlijving van Monsanto. ‘Ik dacht: Wauw, wat een gedurfde stap!’

Zijn ze gek geworden? Zijn ze verzot op problemen? Reacties als deze waren er toen het Duitse Bayer in 2016 een bod deed op Monsanto, de grote Amerikaanse producent van zaden en bestrijdingsmiddelen. Een bedrijf met een reputatie waar zelfs de duivel niet jaloers op zou zijn.

Axel Steiger, directeur van Bayer Benelux. Beeld Bayer
Axel Steiger, directeur van Bayer Benelux.Beeld Bayer

Axel Steiger, directeur van Bayer in de Benelux, reageerde destijds anders, vertelt hij: “Wauw, wat een gedurfde stap, dacht ik. Monsanto was voor mij een bedrijf met revolutionaire ideeën op het gebied van zaden en gewassen en digitale landbouw.”

Het werd een lang overnameproces. Drie keer verhoogde Bayer zijn bod. Uiteindelijk bedroeg de koopsom 59 miljard euro. Nooit eerder deed een Duits bedrijf zo’n grote overname. Daarna bogen kartelautoriteiten in meer dan dertig landen zich over de deal. Zij gaven hun toestemming – zij het onder voorwaarden, waarover later meer. 

In augustus was de zaak dan eindelijk beklonken. De fusie was nog niet rond of er dook inderdaad een probleem op: een Amerikaanse rechter veroordeelde Bayer tot het betalen van een schadevergoeding van 289 miljoen dollar (ruim 250 miljoen euro) omdat een conciërge kanker zou hebben gekregen door jarenlange blootstelling aan Roundup, de omstreden onkruidverdelger uit de stal van Monsanto.

De grootste

Sinds drie maanden is Bayer, vooral bekend van zijn medicijnen, ’s werelds grootste op het gebied van landbouwzaden (mais, soja, katoen), groentezaden en gewasbescherming/bestrijdingsmiddelen. Een kwart van al die middelen die de wereld gebruikt en 30 procent van alle zaden is nu van het Duitse bedrijf. Van de vier groten op die gebieden (ChemChina/Syngenta, Dow/Dupont, BASF) is Bayer nu de grootste.

Hoe springt Bayer om met dat nieuwe bezit-met-het-beroerde-imago? Bayer gaat door met Roundup, ’s werelds meest verkochte onkruidverdelger met een werkzame stof (glyfosaat) die volgens sommigen kankerverwekkend is. Bayer gaat ook door met genetisch veranderde mais, soja en katoen. Genetisch veranderde gewassen zijn in de Verenigde Staten toegestaan en inmiddels gemeengoed. In Europa zijn ze verboden.

Maar er verandert ook wat. De naam Monsanto verdwijnt. Steiger vervolgt: “Monsanto was niet transparant meer. Door alle protesten ging het de discussie met de buitenwereld niet meer aan. Dat zullen wij zeker niet doen. Sterker nog: wij zijn zes maanden geleden de eerste geweest die de veiligheidsstudies voor gewasbeschermingsmiddelen online zijn gaan publiceren.”

Kwaad bloed zette Monsanto ook door honderden kleine boeren voor de rechter te slepen die patenten op genetisch veranderde gewassen zouden hebben geschonden. Steiger: “Wij vinden patenten belangrijk. Maar we slepen geen kleine boeren voor de rechter.”

Steiger wil wel kanttekeningen maken bij Monsanto’s imago. “In de VS stond het bedrijf er beter op dan in Europa. Velen zagen het als vooruitstrevend en innovatief. Monsanto haalde 80 procent van zijn omzet in Noord-, Midden- en Zuid-Amerika. En Monsanto had niet het voordeel dat Bayer had: dat het producten verkocht die bij consumenten in het nachtkastje staan, zoals aspirine, Aleve, Rennie en Dampo.

Voor Nederland (en Steiger) hadden de uitspraken van de kartelautoriteiten een bijzonder gevolg. Bayer was eigenaar van groenteveredelaar Nunhems, Monsanto was dat van De Ruiter Seeds en Seminis. Tot teleurstelling van Bayer dwongen de kartelautoriteiten Bayer om Nunhems te verkopen, omdat het bedrijf anders op het gebied van groentezaden te machtig zou worden.

Steiger heeft zijn vraagtekens bij dat besluit (‘zoveel overlappingen waren er niet tussen Nunhems en De Ruiter’), maar is content met De Ruiter. Dat is in zijn ogen het ­Real Madrid van de kasgroenteveredeling. Het zadenbedrijf veredelt paprika’s, komkommers, courgettes en aubergines, maar is vooral befaamd om zijn tomaten. “De Ruiter haalt vier keer zo veel tomaten van een vierkante meter als een gemiddelde Spaanse kweker. Zonder bestrijdingsmiddelen te gebruiken.”

Kennisuitwisseling

Tientallen nieuwe producten zijn er van De Ruiter en Seminis te verwachten, zegt Steiger. Of Bayer meer in De Ruiter gaat investeren dan Monsanto, zegt hij niet. Hij denkt dat Bayer van nut kan zijn voor het kasgroentebedrijf: als verschaffer van kapitaal, op het gebied van informatietechnologie en projectmanagement. En er is kennis uit te wisselen. Bayer weet veel van biologische bestrijdingsmiddelen.

Steiger filosofeert. Uiteindelijk wil Bayers landbouwpoot geen gewone verkoper van zaden en pesticiden zijn. Het wil boeren een compleet (diensten)pakket aanbieden met de garantie dat dat leidt tot een betere oogst. “Het beste zaad, de bes­te gewassen, de juiste kunstmest, de juiste bestrijdingsmiddelen, in de juiste hoeveelheden. Met data over het klimaat, over de gesteldheid van bodems en de waterhuishouding, zodat boeren aan precisie-bemesting kunnen doen.”

In de vestiging in Enkhuizen worden zaden bewerkt en verpakt. Beeld Getty Images
In de vestiging in Enkhuizen worden zaden bewerkt en verpakt.Beeld Getty Images

Medicijnen, radiologie en landbouw

Bayer (jaaromzet 2017: 35 miljard euro) behoort tot de grootste concerns van Duitsland. Het bedrijf is vooral bekend van zijn medicijnen: gepatenteerde, zoals Xarelto en Eylea, en vrij verkrijgbare zoals aspirine, Dampo, Finimal, Rennie en Sinaspril. Het bedrijf doet aan radiologie, maakt diergeneesmiddelen en heeft een grote landbouwtak.

Bayers Nederlandse landbouwtak omvat De Ruiter Seeds, ­Seminis (veredeling van openlucht-gewassen als bloemkool en broccoli) en, in Enkhuizen, het bewerken en verpakken van zaden. Vanuit Maastricht verzorgt Bayer de verkoop en het onderhoud van radiologie-apparatuur.

In Mijdrecht zitten verkopers en marketeers en het kantoor in Amsterdam levert ondersteunende diensten. Het aantal werknemers in Nederland ligt rond de 1200.

Lees ook: 

Monsanto ook in hoger beroep veroordeeld om kankerverwekkend Roundup

In augustus oordeelde de rechter dat het de onkruidverdelger Roundup was die kanker heeft veroorzaakt bij de 46-jarige Dewayne Johnson. Terecht, bepaalt de rechtbank in hoger beroep.

Wat betekent de overname van Monsanto voor Nederland?

Uit de fusie van het Duitse chemieconcern Bayer en de Amerikaanse zaadveredelaar Monsanto ontkiemt een supermacht op het gebied van zaden en bestrijdingsmiddelen. Samen beheersen ze een kwart van de wereldmarkt, tot ongenoegen van milieugroepen en boeren. Wat kunnen Nederlandse boeren en consumenten van de controversiële deal verwachten?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden