Hoe slecht gaat het eigenlijk met de burgerschapsles op school?

Bij het Nationaal Jeugddebat in april gingen scholieren in discussie met ministers en Kamerleden. Beeld Hollandse Hoogte / Peter Hilz

Onderwijs Minister Slob wil dat scholieren meer leren over democratie en rechtsstaat. Scholen zijn daar blij mee.

Soms ziet Eddy Habben Jansen schoolklassen verveeld door Den Haag sjokken. “Bij sommige scholen heb je weleens de indruk dat het een verplicht nummer is, een bezoek aan de Tweede Kamer”, zegt de directeur van Pro Demos, een organisatie die onder meer scholieren rondleidt in het parlement. “Er zijn zelfs scholen die we hier helemaal niet zien.” Tegelijkertijd, zo voegt hij toe, zijn er ook scholen die een bezoek aan de Tweede Kamer juist zéér uitgebreid voorbereiden.

Aan deze willekeur komt wat onderwijsminister Arie Slob betreft een eind. Hij wil wettelijk vastleggen dat leerlingen in het basis- en voortgezet onderwijs moeten leren over de basisprincipes van democratie en rechtsstaat.

Tweedeling

Want op de keper beschouwd is het met de bekendheid van Nederlandse scholieren met democratie en de politieke spelregels niet best gesteld. Ze hechten er minder waarde aan dan leeftijdsgenoten in vergelijkbare landen en weten er minder van. Ook denken Nederlandse pubers dat het ‘respecteren van het recht op een eigen mening’ het belangrijkste aspect van burgerschap is, bleek eind 2017 uit een groot internationaal onderzoek onder scholieren in Europa. Daarbij springt een tweedeling in het oog: vmbo-leerlingen weten relatief weinig, havisten en vwo’ers juist meer.

Sinds 2005 zijn scholen verplicht aandacht te besteden aan burgerschap, tegelijkertijd is niet duidelijk waaruit dat precies moet bestaan. De wet zegt dat burgerschapsonderwijs moet bijdragen aan de ontwikkeling van ‘actief burgerschap’ en ‘sociale integratie’. Dat is voor veel scholen te vaag, concludeerde de Onderwijsinspectie, die begin 2017 met een kritisch rapport kwam. De inspecteurs stelden vast dat schoolactiviteiten over dit thema weinig verband met elkaar hadden, er vaak geen planmatige aanpak is, niet is vastgelegd wat scholen leerlingen willen leren en dat ze ook weinig zicht hebben op wat scholieren eigenlijk opsteken. De lessen, stelde de inspectie, zijn erg afhankelijk van hoe de individuele leraar het onderwijs inricht. 

Principes onder druk

Als er op de scholen niets gebeurt kan dat leiden tot erosie van de democratie, denkt Habben Jansen. “Je zult grote verschillen te zien krijgen tussen degenen die de spelregels niet begrijpen en degenen die veel weten. Je moet niet gek opkijken dat democratische principes dan onder druk kunnen komen te staan.”

Met duidelijker regels kan de Onderwijsinspectie ook beter handhaven, is de gedachte. Wel zijn er grenzen aan Slobs macht. Veel verder dan het aanscherpen van de regels waaraan het burgerschapsonderwijs moet voldoen, kan hij niet gaan. De vrijheid van onderwijs geeft scholen het recht om zelf te bepalen hoe ze invulling geven aan hun lessen.

Toch lijkt er een ommekeer in zicht. Bij de modernisering van het lespakket die gaande is, krijgt burgerschap een prominente plek. Volgens Habben Jansen, wiens organisatie advies gaf over het nieuwe vakkenpakket, is het bovendien de bedoeling dat leerlingen in de toekomst al op de basisschool, vanaf groep 8, leren over de democratie. Verveelde kinderen zullen vermoedelijk door de Tweede Kamerzaal blijven dwalen, maar ze weten dan in ieder geval wat er gebeurt.

Scholen blij met Slob

Voorzitter Loes Ypma van Verus, een vereniging voor christelijk onderwijs, is positief over de plannen van Slob. ‘Wij zien bij scholen behoefte aan duidelijkheid over burgerschapsonderwijs.’ Verus is doorgaans beducht voor politieke invloed op de scholen en keerde zich fel tegen het CDA-plan om verplicht het Wilhelmus te zingen in de klas. ‘De politiek ging met dat Wilhelmus-voorstel echt voorschrijven hóe scholen lessen moeten invullen. Dat gaat veel verder dan voorwaarden stellen aan wát kinderen moeten leren’, zegt Ypma.

De Vereniging Openbaar Onderwijs VOO ziet de plannen ook zitten. ‘Via het onderwijs vormen we de samenleving. Scholen willen weten waar het bij burgerschap om moet draaien.’

Lees ook: Slob wil greep op bur­ger­schaps­les: 'Er is te veel vrijheid'

Het zogeheten burgerschapsonderwijs is op dit moment weliswaar verplicht maar te vrijblijvend, vindt minister Slob. 'Er is nu te veel vrijheid.'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden