Hoe reageren kinderen op een traumatische gebeurtenis?

Een moeder en haar dochter, die een t-shirt draagt van popster Ariana Grande, verlaten een hotel in de Britse stad Manchester. Tijdens het concert maandagavond van Grande pleegde een zelfmoordterrorist een aanslag. Daarbij vielen 22 doden, onder wie veel kinderen. Beeld AFP

Doelwit van de aanslag in Manchester waren tieners en kinderen die met of zonder ouders naar het popconcert van Ariana Grande waren gekomen. Hoe verwerken kinderen trauma’s? En hoe bespreek je een aanslag met een kind?

Bij een traumatische gebeurtenis, zoals de aanslag van maandagavond in Manchester, worden kinderen en tieners overspoeld door blinde paniek. Net als volwassenen reageren kinderen tijdens zo’n aanslag primair. Ze vechten, bevriezen of vluchten, zegt GZ-psycholoog Sanne Waardenburg, gespecialiseerd traumabehandelaar van onder meer jongeren en kinderen bij psychologenpraktijk Putten. Bij de aanslag in de Bataclan in Parijs van 2015 was nog een opmerkelijke reactie te zien. “Jongeren en volwassenen gingen met gevaar voor eigen leven voor elkaar zorgen. Dat is eigenlijk heel irrationeel”, zegt Waardenburg.

Na een aanslag hebben kinderen als eerste behoefte aan veiligheid. “Eerst willen ze weten waar hun geliefden zijn”, zegt Trudy Mooren, klinisch psycholoog bij Centrum ’45. “Daarna willen ze snappen wat er is gebeurd.” Hoe kinderen hun emoties uiten, hangt volgens Mooren af van hun leeftijd. Kleine kinderen huilen mogelijk veel en zijn ontregeld. Tieners hebben behoefte aan contact. “Ze zoeken elkaar op, bellen elkaar en spreken over details, over wie iets gehoord heeft, wie er gewond is en wie overleden. Zo zoeken ze houvast.”

Lang niet alle slachtoffers in Manchester hebben na afloop therapie nodig, zegt Mooren. De meeste mensen lukt het een traumatische gebeurtenis zelf te verwerken. “Pas na een maand of langer weet je of iemand vastloopt.” De schrikreactie zullen slachtoffers niet snel kwijtraken, denkt ze. “Sommige kinderen durven misschien niet meer naar een concert. Anderen krijgen in volle ruimtes, zoals de bioscoop, last. Dat hoort erbij. Dat is een hele normale reactie die met de tijd over kan gaan.”

Volgens Ans van de Maat, voorzitter van kenniscentrum Nederlands Jeugdinstituut, moeten ouders het kind volgen in zijn reactie. “Sommige kinderen willen over een heftige gebeurtenis praten, anderen juist niet. Geef ze ruimte om het op hun manier te verwerken.” Het kenmerk van een traumatische gebeurtenis is dat niemand controle heeft tijdens de situatie. Dat is voor een kind heel onveilig. “Open vragen kunnen helpen bij het vertellen, zoals ‘wat dacht je? Wat deed je? Hoe voelde je je? Schrok je erg?”, zegt Van de Maat. Het gewone ritme van de dag moeten ouders snel weer oppikken. Ook dat geeft kinderen een veilig gevoel. “En onthoud: kinderen kijken naar de reactie van volwassenen. Bange ouders krijgen bange kinderen. Praat erover, maar wakker angst niet aan.”

Voorzichtig communiceren met kinderen

Kinderen in Nederland die zien wat er is gebeurd in Manchester, beseffen heel goed dat kinderen en tieners het doelwit waren, zegt juf Daisy Mertens van brede Basisschool De Vuurvogel in Helmond. Vanmorgen vroeg heeft ze het er met haar klas over gehad in de kring. Sommige kinderen hadden het nieuws al gehoord. “Kinderen schrikken van dit nieuws en voelen zich betrokken. Ze leven heel erg mee met andere kinderen.” In de klas besteedt juf Daisy, die dit jaar ‘leraar van het jaar’ is, verspreid over de dag aandacht aan het thema. “Zodat kinderen in gesprek gaan en hun emoties kunnen uiten over wat er is gebeurd.” 

Communiceren met kinderen is een vak apart, weet Ronald Bartlema, chef bij het NOS Jeugdjournaal. Bij heftige gebeurtenissen, zoals aanslagen, vergadert de redactie over de vragen die in de uitzending moeten worden beantwoord. “We verslaan het nieuws altijd, ook al is het een heftig onderwerp voor kinderen.”

Het NOS Jeugdjournaal is terughoudend met indringende beelden en brengt het nieuws op rustige toon. “Soms ontkom je er niet aan om heftige, maar relevante beelden uit te zenden. Dan waarschuwen we expliciet, zodat ouders eventueel de tv uit kunnen zetten”, zegt Bartlema.

In de uitzending en online wordt aandacht besteed aan de vraag wat kinderen met het nieuws moeten. “Deskundigen leggen bijvoorbeeld uit dat kinderen bang kunnen worden van het nieuws, en dat dit normaal is. We benadrukken ook dat er nu veel aandacht voor de aanslag is, maar dat het niet zo is dat kinderen nu vogelvrij zijn”, zegt Bartlema. 

Vooral tieners in het publiek bij Ariana Grande

Ze is kapot, haar hart gebroken, en zonder woorden. De tweet van Ariana Grande, even na de aanslag in Manchester, werd binnen enkele uren een half miljoen keer gedeeld. Een week eerder trad de 23-jarige Amerikaanse zangeres twee keer op in de Amsterdamse Ziggo Dome. Beide concerten – met meer dan tienduizend bezoekers - waren uitverkocht.

Ook de concerthal in Manchester, capaciteit 21.000 bezoekers, zal grotendeels gevuld zijn geweest met tienermeisjes. De popster is voornamelijk populair onder het jongere segment muziekliefhebbers. Dat komt door haar achtergrond: de in Florida geboren zangeres werd beroemd als actrice, in kindercomedy ‘Victorious’ van Nickolodeon. Daarin speelde ze de rol van Cat Valentine – reden voor die kattenoren waarmee de zangeres zich nog altijd uitdost. Diezelfde kattenoren zijn een populair attribuut onder het legioen van haar miljoenen fans – de zogenaamde Arianators.

In 2013 maakte Grande de overstap naar de muziek, met debuutalbum ‘Yours Truly’. In Nederland volgden grote hits in 2014 met ‘Problem’ en ‘Break Free’. Ze maakt pure pop, richting R&B, waarbij vooral tijdens de concerten haar enorme stembereik opvalt. De jonge zangeres is al meermaals vergeleken met de vroegere Mariah Carey. Vorig jaar verscheen haar derde album ‘Dangerous Woman’, waarvan de bijbehorende wereldtournee haar na Amsterdam maandagavond in Manchester bracht. De albumtitel is veelzeggend – van onschuldige kindsterretje heeft Grande zich inmiddels een volwassener, uitdagender imago aangemeten.

Het is onwaarschijnlijk dat de aanslagpleger het op het concert van Grande had voorzien vanwege haar engagement of politiek geladen teksten, daarvoor moet je niet bij deze popster zijn. Maar de zangeres is wel bij uitstek symbool voor de vrije, westerse cultuur. Grande is een sterke, zelfstandige vrouw, iemand die haar seksualiteit inzet in combinatie met commerciële popmuziek, en daarmee een miljoenenpubliek bereikt. Wat er is gebeurd speet haar enorm, stond ook in die tweet te lezen, maar niemand zal haar iets kwalijk nemen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden